Αλλάζει ο χάρτης της εξουσίας στην Κίνα: Οι εκκαθαρίσεις του Σι Τζινπίνγκ και το κρίσιμο συνέδριο του 2027

Η Κίνα εισέρχεται στην τελική ευθεία για το μεγάλο κομματικό συνέδριο του 2027 με μια από τις εκτενέστερες ανακατατάξεις στην πολιτική και στρατιωτική της ηγεσία των τελευταίων δεκαετιών. Η πέμπτη ολομέλεια της 20ής Κεντρικής Επιτροπής του Κομμουνιστικού Κόμματος Κίνας, που ολοκληρώθηκε στις 29 Οκτωβρίου στο Πεκίνο, δεν περιορίστηκε σε διακηρύξεις περί κομματικής πειθαρχίας. Επικύρωσε την απομάκρυνση 33 στελεχών, ανέδειξε το πρωτοφανές εύρος των απουσιών από τα ανώτερα κομματικά όργανα και άνοιξε επισήμως τον δρόμο για το 21ο Συνέδριο, στο οποίο θα κριθεί η σύνθεση της ηγεσίας της δεύτερης μεγαλύτερης οικονομίας του κόσμου.

Σύμφωνα με το Reuters, από τα 376 τακτικά και αναπληρωματικά μέλη που είχαν οριστεί στην Κεντρική Επιτροπή το 2022, μόλις 279 συμμετείχαν στη συνεδρίαση. Αυτό σημαίνει ότι περισσότερα από ένα στα τέσσερα μέλη της αρχικής σύνθεσης απουσίαζαν, ποσοστό χωρίς προηγούμενο στη μεταμαοϊκή περίοδο. Αν και δεν συνδέονται όλες οι απουσίες κατ' ανάγκην με πειθαρχικές διώξεις, το μέγεθός τους αποτυπώνει τις σημαντικές αλλαγές που έχουν συντελεστεί στο εσωτερικό του κόμματος.

Από την καταπολέμηση της διαφθοράς στον έλεγχο της εξουσίας

Ο Σι Τζινπίνγκ έχει καταστήσει την καταπολέμηση της διαφθοράς βασικό στοιχείο της πολιτικής του από την ανάληψη της ηγεσίας το 2012. Αρχικά, η εκστρατεία επικεντρώθηκε σε αξιωματούχους που κατηγορούνταν για κατάχρηση εξουσίας, δωροδοκία και άλλες παραβιάσεις της κομματικής πειθαρχίας. Σταδιακά, όμως, εξελίχθηκε σε έναν διαρκή μηχανισμό ελέγχου του κρατικού και κομματικού μηχανισμού.

Η πρόσφατη ολομέλεια έδωσε ακόμη μεγαλύτερη έμφαση στην πολιτική πειθαρχία, στην ιδεολογική συνέπεια και στην υποχρέωση των στελεχών να εφαρμόζουν τις αποφάσεις της κεντρικής ηγεσίας.

Στο επίσημο ανακοινωθέν γίνεται λόγος για την ανάγκη αντιμετώπισης σοβαρών προβλημάτων που είχαν εμφανιστεί στο κόμμα, στο κράτος και στις ένοπλες δυνάμεις. Η κινεζική ηγεσία υποστηρίζει ότι οι παρεμβάσεις αυτές ενισχύουν την αποτελεσματικότητα του συστήματος διακυβέρνησης και προστατεύουν το κόμμα από τη διαφθορά.

Για ορισμένους διεθνείς αναλυτές, ωστόσο, η εκστρατεία έχει και μια ευρύτερη πολιτική διάσταση. Μέσα από τη συνεχή αξιολόγηση και απομάκρυνση στελεχών, η ηγεσία ενισχύει τη δυνατότητά της να ελέγχει τις αποφάσεις σε όλα τα επίπεδα της διοίκησης. Το ζητούμενο δεν είναι πλέον μόνο η εντιμότητα των αξιωματούχων, αλλά και η συμμόρφωσή τους με την πολιτική γραμμή του κόμματος.

Οι στρατηγοί στο επίκεντρο

Η σημαντικότερη ίσως διάσταση των ανακατατάξεων αφορά τον Λαϊκό Απελευθερωτικό Στρατό, που αποτελεί βασικό πυλώνα ισχύος του κινεζικού πολιτικού συστήματος.

Μεταξύ των στελεχών των οποίων επιβεβαιώθηκε η διαγραφή περιλαμβάνονται ο Τζανγκ Γιουσιά, πρώην κορυφαίο στέλεχος της στρατιωτικής ηγεσίας, και ο Λιου Τζενλί. Η απομάκρυνσή τους αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης αναδιοργάνωσης της στρατιωτικής διοίκησης, η οποία έχει επηρεάσει ακόμη και πρόσωπα που βρίσκονταν κοντά στην ανώτατη ηγεσία.

Η ολομέλεια εξέλεξε στο Πολιτικό Γραφείο τον στρατηγό Τζανγκ Σενγκμίν, ο οποίος έχει αρμοδιότητες σε ζητήματα στρατιωτικής πειθαρχίας. Η τοποθέτησή του έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η Κεντρική Στρατιωτική Επιτροπή έχει περιοριστεί, μετά τις απομακρύνσεις, στον ίδιο και στον Σι Τζινπίνγκ.

Οι εξελίξεις εγείρουν δύο διαφορετικά ζητήματα. Από τη μία, η απομάκρυνση ισχυρών στρατηγών μπορεί να ενισχύει τον προσωπικό έλεγχο του Σι επί των ενόπλων δυνάμεων. Από την άλλη, η συνεχής αντικατάσταση έμπειρων διοικητών δημιουργεί ερωτήματα για τη συνέχεια της στρατιωτικής διοίκησης, την αποτελεσματικότητα του σχεδιασμού και την επιχειρησιακή ετοιμότητα.

Το Reuters έχει επισημάνει, επικαλούμενο στρατιωτικούς αναλυτές και διπλωματικές πηγές, ότι οι εκκαθαρίσεις ενδέχεται να έχουν επηρεάσει την επιχειρησιακή ετοιμότητα του κινεζικού στρατού, ακόμη και αν παράλληλα έχουν ενισχύσει τον έλεγχο του Σι. Το ζήτημα αποκτά μεγαλύτερο βάρος εξαιτίας της έντασης γύρω από την Ταϊβάν και της αυξανόμενης στρατιωτικής παρουσίας της Κίνας στις αμφισβητούμενες θαλάσσιες περιοχές της Ανατολικής Ασίας.

Το συνέδριο του 2027 και η τέταρτη θητεία

Το 21ο Συνέδριο του Κομμουνιστικού Κόμματος Κίνας, που θα διεξαχθεί το δεύτερο εξάμηνο του 2027 στο Πεκίνο, αποτελεί το επόμενο καθοριστικό ορόσημο. Εκεί θα αποφασιστεί η νέα σύνθεση της Κεντρικής Επιτροπής και, στη συνέχεια, των κορυφαίων οργάνων του κόμματος.

Ο Σι Τζινπίνγκ, ο οποίος βρίσκεται στην ηγεσία από το 2012, αναμένεται ευρέως από τους αναλυτές να επιδιώξει τέταρτη πενταετή θητεία ως γενικός γραμματέας. Εφόσον παραμείνει, θα συνεχίσει μια πορεία συγκέντρωσης εξουσιών που έχει ήδη διαφοροποιήσει σημαντικά τον τρόπο λειτουργίας του κινεζικού πολιτικού συστήματος σε σχέση με τις προηγούμενες δεκαετίες.

Μετά τον Μάο Τσετούνγκ, η Κίνα είχε αναπτύξει μηχανισμούς συλλογικότερης ηγεσίας και περιοδικής ανανέωσης των ανώτατων στελεχών, με στόχο την αποφυγή υπερβολικής συγκέντρωσης εξουσίας σε ένα πρόσωπο. Υπό τον Σι, η προσωπική ηγεσία έχει αποκτήσει πολύ μεγαλύτερη βαρύτητα.

Η απουσία σαφώς αναγνωρισμένου διαδόχου καθιστά το συνέδριο του 2027 ιδιαίτερα σημαντικό. Δεν θα κρίνει μόνο ποιοι θα αναλάβουν τις κορυφαίες κομματικές θέσεις, αλλά και κατά πόσον θα διαμορφωθούν οι προϋποθέσεις για μια μελλοντική μεταβίβαση εξουσίας.

Η οικονομία και το δίλημμα της αποτελεσματικότητας

Οι κομματικές ανακατατάξεις πραγματοποιούνται σε μια περίοδο κατά την οποία η Κίνα αντιμετωπίζει σημαντικές οικονομικές προκλήσεις. Η ενίσχυση της εσωτερικής κατανάλωσης, η σταθεροποίηση του τομέα ακινήτων, οι δημοσιονομικές πιέσεις στις τοπικές αρχές και ο ανταγωνισμός με τις Ηνωμένες Πολιτείες απαιτούν σύνθετες πολιτικές αποφάσεις.

Η ίδια η Κεντρική Επιτροπή, στο ανακοινωθέν της 29ης Οκτωβρίου, αναγνώρισε την ανάγκη καλύτερης αξιοποίησης των μακροοικονομικών πολιτικών, τόνωσης της εσωτερικής ζήτησης και ενίσχυσης της ανάπτυξης μέσω της καινοτομίας.

Εδώ αναδεικνύεται μια βασική αντίφαση του κινεζικού μοντέλου διακυβέρνησης. Η αυστηρή πειθαρχία μπορεί να εξασφαλίζει την εφαρμογή αποφάσεων της κεντρικής ηγεσίας, ενδέχεται όμως ταυτόχρονα να περιορίζει την πρωτοβουλία αξιωματούχων που φοβούνται ότι μια λανθασμένη απόφαση θα έχει προσωπικές ή πολιτικές συνέπειες.

Για ένα οικονομικό σύστημα που στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στη συνεργασία κεντρικών αρχών, επαρχιακών κυβερνήσεων και κρατικών επιχειρήσεων, η ισορροπία μεταξύ ελέγχου και πρωτοβουλίας έχει ιδιαίτερη σημασία.

Το μήνυμα προς τη Δύση

Οι εξελίξεις έχουν και εξωτερική διάσταση. Η κινεζική ηγεσία επιδιώκει να παρουσιάσει το πολιτικό της σύστημα ως σταθερό, πειθαρχημένο και ικανό να εφαρμόζει μακροπρόθεσμες στρατηγικές, ιδιαίτερα σε σύγκριση με τις πολιτικές αντιπαραθέσεις που χαρακτηρίζουν τις δυτικές δημοκρατίες.

Ο Κέρι Μπράουν, διευθυντής του Lau China Institute στο King's College του Λονδίνου, επισήμανε στο Reuters ότι ένα από τα βασικά μηνύματα του κόμματος, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό, είναι η ενότητα. Κατά την εκτίμησή του, το Πεκίνο επιχειρεί να αντιπαραβάλει τη δική του εικόνα συνοχής με τις διαιρέσεις της αμερικανικής πολιτικής σκηνής.

Η εικόνα αυτή, ωστόσο, συνυπάρχει με τις εκτεταμένες απομακρύνσεις αξιωματούχων και τη συνεχή αναδιοργάνωση των ανώτερων κομματικών και στρατιωτικών οργάνων. Το κατά πόσον αυτές οι αλλαγές αντανακλούν αποτελεσματική εσωτερική ανανέωση ή βαθύτερα προβλήματα στο σύστημα εξουσίας παραμένει αντικείμενο αναλυτικής συζήτησης.

Ισχυρότερος ο Σι, αλλά με νέα ερωτήματα

Το βασικό συμπέρασμα από την ολομέλεια δεν είναι ότι επίκειται αλλαγή ηγεσίας στην Κίνα. Αντίθετα, οι αποφάσεις της ενισχύουν την εικόνα ενός κόμματος που οργανώνεται γύρω από τις πολιτικές προτεραιότητες του Σι Τζινπίνγκ ενόψει του 2027.

Το κρίσιμο ζήτημα, όμως, είναι εάν η διαρκής συγκέντρωση εξουσίας θα μεταφραστεί σε αποτελεσματικότερη διακυβέρνηση ή εάν θα καταστήσει το πολιτικό σύστημα περισσότερο εξαρτημένο από τις αποφάσεις ενός προσώπου.

Πηγές: Reuters, Associated Press