Η Βραζιλία έφερε μία από τις μεγαλύτερες πολιτικές εκπλήξεις των φετινών εκλογικών αναμετρήσεων στη Λατινική Αμερική, με τον πρόεδρο Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα να ανατρέπει τα προγνωστικά και να εξασφαλίζει μια ιστορική τέταρτη θητεία, επικρατώντας του δεξιού γερουσιαστή Φλάβιο Μπολσονάρου, γιου του πρώην προέδρου Ζαΐχ Μπολσονάρου.
Πώς ο 80χρονος Λούλα ανέτρεψε τις δημοσκοπήσεις και νίκησε τον Μπολσονάρου – Από την ήττα του πρώτου γύρου στον θρίαμβο
Κόντρα στις δημοσκοπήσεις και την επικράτηση της Δεξιάς στον πρώτο γύρο, ο Λούλα εξασφάλισε ιστορική τέταρτη θητεία στη Βραζιλία. Η κινητοποίηση των ψηφοφόρων, ο φόβος απώλειας κοινωνικών δικαιωμάτων και ο παράγοντας Τραμπ πίσω από τη μεγάλη ανατροπή.
Η εκλογική αναμέτρηση της Κυριακής (25/10) εξελίχθηκε σε πολιτικό θρίλερ. Ο Μπολσονάρου είχε επικρατήσει στον πρώτο γύρο της 4ης Οκτωβρίου, ενώ οι δημοσκοπήσεις και το γενικότερο πολιτικό κλίμα ευνοούσαν την επιστροφή της Δεξιάς στην εξουσία. Ωστόσο, ο 80χρονος Λούλα κατάφερε να ανατρέψει τη δυναμική, εξασφαλίζοντας ποσοστό περίπου 51,8%, έναντι 48,2% του αντιπάλου του.
Όπως επισημαίνει το πρακτορείο Reuters, η επικράτηση του Λούλα δεν συνιστά μόνο μια προσωπική πολιτική επιστροφή, αλλά και σημαντική ανακοπή του κύματος εκλογικών νικών της Δεξιάς στη Λατινική Αμερική. Η ανατροπή αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς σημειώθηκε σε μια περίοδο κατά την οποία η ακρίβεια, τα σκάνδαλα διαφθοράς και η δυσαρέσκεια απέναντι στις κυβερνήσεις ευνοούν διεθνώς τις αντιπολιτευόμενες δυνάμεις.
Πώς εξηγούν την ανατροπή τα διεθνή μέσα:
1. Η συμμετοχή που ανέτρεψε τους συσχετισμούς
Σύμφωνα με την ανάλυση του Reuters, καθοριστικό ρόλο στην ανατροπή διαδραμάτισε η υψηλότερη από την αναμενόμενη συμμετοχή των ψηφοφόρων. Οι δημοσκόποι εκτιμούν ότι η κινητοποίηση στον δεύτερο γύρο ενίσχυσε αποφασιστικά τον Λούλα, επιτρέποντάς του να ανακτήσει το χαμένο έδαφος από την πρώτη εκλογική αναμέτρηση.
Η The Washington Post επισημαίνει ότι η εκστρατεία του απερχόμενου προέδρου κατάφερε να διευρύνει την απήχησή της στις γυναίκες και στους νεότερους ψηφοφόρους, προσελκύοντας παράλληλα πολίτες που είχαν επιλέξει την αποχή στον πρώτο γύρο.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στην ενίσχυση της ψηφιακής παρουσίας του Λούλα, με σύντομα προσωπικά βίντεο και επικοινωνία μέσω WhatsApp, σε μια προσπάθεια προσέγγισης ακροατηρίων στα οποία η Δεξιά είχε εμφανίσει ισχυρή επιρροή.
2. Η επιλογή της ασφάλειας απέναντι στην αβεβαιότητα
Μια δεύτερη ερμηνεία αφορά τη στρατηγική του Λούλα να μετατρέψει την εκλογική αναμέτρηση σε δίλημμα μεταξύ της διατήρησης κοινωνικών κατακτήσεων και μιας πολιτικής αλλαγής με αβέβαιες συνέπειες.
Ο Λεονάρντο Μπαρέτο, συνιδρυτής της συμβουλευτικής εταιρείας Think Policy, εξηγεί στο Reuters ότι οι ψηφοφόροι βρέθηκαν μπροστά στην επιλογή μιας αλλαγής που προκαλούσε ανησυχία και μιας γνώριμης πολιτικής πορείας που διασφάλιζε συγκεκριμένα δικαιώματα.
Ο Λούλα αξιοποίησε την πολιτική του παρακαταθήκη, προβάλλοντας τη μείωση της φτώχειας και των κοινωνικών ανισοτήτων, τη βελτίωση των συνθηκών απασχόλησης και την προστασία των εργαζομένων.
Παρά τη δυσαρέσκεια για το κόστος ζωής, η υπόσχεση διατήρησης των κοινωνικών παροχών φαίνεται ότι λειτούργησε ως αντίβαρο στην επιθυμία για πολιτική αλλαγή.
3. Ο παράγοντας Τραμπ και τα όρια της δεξιάς στροφής
Η νίκη του Λούλα ερμηνεύεται επίσης ως πλήγμα στη στρατηγική του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για την ενίσχυση φιλικών προς την Ουάσιγκτον κυβερνήσεων στη Λατινική Αμερική.
Το περιοδικό Foreign Policy αναδεικνύει την αντίσταση της Βραζιλίας στο φιλοτραμπικό πολιτικό κύμα της περιοχής, ενώ το βρετανικό Chatham House εκτιμά ότι η επικράτηση του Λούλα αμφισβητεί την εικόνα μιας σχεδόν καθολικής συντηρητικής μετατόπισης στη δυτική ημισφαίριο.
Ο διευθυντής του προγράμματος Λατινικής Αμερικής του Chatham House, Κρίστοφερ Σαμπατίνι, σημειώνει ότι η εκλογή Μπολσονάρου θα αποτελούσε σημαντική γεωπολιτική επιτυχία για τον Τραμπ. Αντίθετα, η νίκη του Λούλα διατηρεί τη μεγαλύτερη οικονομία της Λατινικής Αμερικής σε μια πιο ανεξάρτητη εξωτερική πολιτική.
Κατά την προεκλογική περίοδο, ο Λούλα είχε προειδοποιήσει ότι μια νίκη του αντιπάλου του θα μπορούσε να οδηγήσει σε μεγαλύτερη εξάρτηση της Βραζιλίας από την Ουάσιγκτον. Έτσι, η αντιπαράθεση απέκτησε και χαρακτηριστικά υπεράσπισης της εθνικής κυριαρχίας.
4. Η ήττα των δημοσκοπήσεων και η ανατροπή μέσα σε τρεις εβδομάδες
Η Washington Post χαρακτηρίζει την επικράτηση του Λούλα ιστορική, καθώς έγινε ο πρώτος υποψήφιος στη Βραζιλία που τερμάτισε δεύτερος στον πρώτο γύρο και κατάφερε να κερδίσει στον δεύτερο.
Τα στοιχεία που παρουσιάζει είναι ενδεικτικά του μεγέθους της ανατροπής. Ο Λούλα είχε συγκεντρώσει 45% στον πρώτο γύρο, έναντι 47% του Μπολσονάρου. Στον δεύτερο γύρο αύξησε τη δύναμή του κατά περισσότερες από 10,4 εκατομμύρια ψήφους, ενώ ο αντίπαλός του πρόσθεσε περίπου 3,7 εκατομμύρια.
Σύμφωνα με την αμερικανική εφημερίδα, περίπου τρία εκατομμύρια πολίτες που δεν είχαν ψηφίσει στον πρώτο γύρο προσήλθαν στις κάλπες στον δεύτερο.
Τα ευρήματα υποδεικνύουν ότι η ανατροπή δεν προήλθε αποκλειστικά από τη μετακίνηση ψηφοφόρων μεταξύ των δύο πολιτικών στρατοπέδων, αλλά κυρίως από τη διεύρυνση της εκλογικής συμμετοχής και την αποτελεσματικότερη κινητοποίηση της βάσης του Λούλα.
Η αποτυχία των προγνωστικών δεν σημαίνει κατ' ανάγκη ότι όλες οι δημοσκοπήσεις υποτίμησαν με τον ίδιο τρόπο την απήχησή του. Αναδεικνύει, ωστόσο, τα όρια των προβλέψεων σε μια εκλογική αναμέτρηση όπου η συμμετοχή και οι τελευταίες αποφάσεις των ψηφοφόρων αποδείχθηκαν καθοριστικές.
5. Νίκη του Λούλα, αλλά όχι ήττα της βραζιλιάνικης Δεξιάς
Παρά την εκλογική ανατροπή, οι διεθνείς αναλυτές προειδοποιούν ότι το αποτέλεσμα δεν πρέπει να ερμηνευθεί ως συνολική υποχώρηση της Δεξιάς.
Το Reuters υπογραμμίζει ότι ο Λούλα θα κληθεί να κυβερνήσει απέναντι σε ένα από τα πιο συντηρητικά Κογκρέσο της σύγχρονης ιστορίας της Βραζιλίας, με τους συμμάχους του Μπολσονάρου να διαθέτουν ισχυρή κοινοβουλευτική παρουσία.
Ο καθηγητής Διεθνών Σχέσεων Όλιβερ Στούνκελ, του ιδρύματος Getulio Vargas, εκτιμά ότι ο επανεκλεγείς πρόεδρος κινδυνεύει να βρεθεί πολιτικά αποδυναμωμένος από την αρχή της νέας θητείας του.
Ανάλογη είναι η ανάλυση του Chatham House, το οποίο επισημαίνει ότι οι δημοσιονομικές πιέσεις, το υψηλό δημόσιο χρέος και οι περιορισμένες δυνατότητες αύξησης των κρατικών δαπανών θα δυσκολέψουν την υλοποίηση των προεκλογικών δεσμεύσεων.
Η πολιτική επιστροφή του Λούλα, επομένως, δεν εξαλείφει τον βαθύ διχασμό της βραζιλιάνικης κοινωνίας, ούτε διασφαλίζει ότι θα μπορέσει να εφαρμόσει ανεμπόδιστα το πρόγραμμά του.
Ο Μπολσονάρου αμφισβητεί το αποτέλεσμα – Νέα δοκιμασία για τους θεσμούς
Η μετεκλογική αντιπαράθεση αποκτά ιδιαίτερη ένταση μετά την άρνηση του Φλάβιο Μπολσονάρου να αναγνωρίσει την ήττα του.
Ο δεξιός γερουσιαστής ανακοίνωσε ότι θα επιδιώξει την ακύρωση της ψηφοφορίας, επικαλούμενος την απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου να παρατείνει κατά δύο ώρες τη λειτουργία των εκλογικών κέντρων, λόγω προβλημάτων στις μετακινήσεις ψηφοφόρων και δυσμενών καιρικών συνθηκών.
Ωστόσο, σύμφωνα με το Reuters, από την ανάλυση των εκλογικών δεδομένων προκύπτει ότι κατά το πρόσθετο δίωρο καταγράφηκαν λιγότερες από 35.000 ψήφοι, αριθμός πολύ μικρότερος από τη διαφορά των περίπου 4,4 εκατομμυρίων ψήφων μεταξύ των δύο υποψηφίων.
Οι αναλυτές θεωρούν συνεπώς εξαιρετικά περιορισμένες τις πιθανότητες ανατροπής του αποτελέσματος μέσω δικαστικής προσφυγής.
Η αμφισβήτηση, πάντως, δημιουργεί νέα ανησυχία για την πολιτική σταθερότητα, καθώς επαναφέρει μνήμες από την κρίση που ακολούθησε τις εκλογές του 2022.
Η επόμενη ημέρα και το μήνυμα προς τη διεθνή κοινότητα
Η εκλογική νίκη του Λούλα προκάλεσε αντιδράσεις και στις χρηματοπιστωτικές αγορές, οι οποίες είχαν σε μεγάλο βαθμό προεξοφλήσει επικράτηση του Μπολσονάρου.
Σύμφωνα με το Reuters, το βραζιλιάνικο νόμισμα κατέγραψε αρχικά πτώση άνω του 11% έναντι του δολαρίου, ενώ ο χρηματιστηριακός δείκτης Bovespa υποχώρησε περισσότερο από 15%, αντανακλώντας τις ανησυχίες των επενδυτών για τη δημοσιονομική πολιτική της νέας κυβέρνησης.
Την ίδια ώρα, η διεθνής διπλωματική αντίδραση αναδεικνύει τη γεωπολιτική βαρύτητα της αναμέτρησης. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, η Γαλλία, ο Καναδάς και άλλες χώρες έσπευσαν να συγχαρούν τον Λούλα, ενώ η στάση της Ουάσιγκτον αποτέλεσε αντικείμενο ιδιαίτερης προσοχής.
Η ουσία της εκλογικής ανατροπής, όπως προκύπτει από τις αναλύσεις των διεθνών μέσων, βρίσκεται σε μια σημαντική αντίφαση: ο Λούλα κατάφερε να ανατρέψει ένα ισχυρό ρεύμα πολιτικής αλλαγής, χωρίς όμως να ανατρέψει συνολικά τους κοινωνικούς και πολιτικούς συσχετισμούς που το δημιούργησαν.
Η Βραζιλία παραμένει βαθιά διχασμένη και η ιστορική τέταρτη θητεία του ενδέχεται να αποδειχθεί η δυσκολότερη της πολιτικής του διαδρομής.
ΤΑ ΑΚΙΝΗΤΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ
Πολιτική Δημοσίευσης Σχολίων
Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν. Προτρέπουμε τους αναγνώστες μας να κάνουν report / flag σχόλια που πιστεύουν ότι παραβιάζουν τους πιο πάνω κανόνες. Σχόλια που περιέχουν URL / links σε οποιαδήποτε σελίδα, δεν δημοσιεύονται αυτόματα.
