Foreign Policy: «Η Τουρκία κυριαρχεί στα κατεχόμενα, αλλά το Αζερμπαϊτζάν αρνείται να υποταχθεί στην Άγκυρα»

Σε μια ιδιαίτερα αιχμηρή ανάλυση για τις σχέσεις Τουρκίας και Αζερμπαϊτζάν, το αμερικανικό περιοδικό Foreign Policy αναδεικνύει τον διαφορετικό τρόπο με τον οποίο η Άγκυρα αντιμετωπίζει τα κατεχόμενα της Κύπρου και το Μπακού, επισημαίνοντας ότι, ενώ στην πρώτη περίπτωση ασκεί ουσιαστικό πολιτικό έλεγχο, στη δεύτερη συναντά αυξανόμενες αντιστάσεις.

Στο άρθρο του με τίτλο «Τι βρίσκεται πίσω από τις εντάσεις Τουρκίας και Αζερμπαϊτζάν;», που δημοσιεύθηκε στις 23 Οκτωβρίου, ο αναλυτής Σαμ Χαρσμπάργκερ υποστηρίζει ότι η Τουρκία επιδιώκει να διαδραματίσει κυρίαρχο ρόλο στην ευρύτερη περιοχή, αντιμετωπίζοντας τις σχέσεις της με συγγενικά κράτη και πολιτικές οντότητες μέσα από μια λογική ιεραρχίας και πολιτικής επιρροής.

«Εξαρτημένα και υποτελή στην Τουρκία τα κατεχόμενα»

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο ψευδοκράτος, το οποίο περιγράφεται ως σε μεγάλο βαθμό εξαρτημένο και υποτελές στην Τουρκία, σε αντίθεση με το Αζερμπαϊτζάν, που επιμένει στη διατήρηση της κυριαρχίας του.

Ο αρθρογράφος επισημαίνει ότι η έκφραση «μικρή πατρίδα», την οποία χρησιμοποιεί η Τουρκία για τα κατεχόμενα, δεν αποτελεί απλώς έναν συμβολικό χαρακτηρισμό, αλλά αντανακλά μια σχέση στην οποία η Άγκυρα θεωρεί ότι έχει τον ρόλο του προστάτη και του καθοδηγητή.

Υπενθυμίζει, μάλιστα, ότι ο Τούρκος Πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επιλέγει συχνά το Αζερμπαϊτζάν και τα κατεχόμενα ως προορισμούς των πρώτων επισκέψεών του στο εξωτερικό μετά από εκλογικές νίκες.

Ωστόσο, σύμφωνα με την ανάλυση, η ομοιότητα στα συμβολικά μηνύματα δεν συνεπάγεται και την ύπαρξη αντίστοιχων σχέσεων πολιτικής εξάρτησης. Εκεί όπου η Άγκυρα μπορεί να παρεμβαίνει καθοριστικά στις αποφάσεις της τουρκοκυπριακής ηγεσίας, το Μπακού διεκδικεί ισότιμη μεταχείριση και απορρίπτει οποιαδήποτε προσπάθεια επιβολής τουρκικής κηδεμονίας.

Η κρίση με τη μαντίλα στα κατεχόμενα

Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η Τουρκία επιχειρεί να επηρεάσει τις εσωτερικές εξελίξεις στα κατεχόμενα, το Foreign Policy επικαλείται την αντιπαράθεση που ξέσπασε το 2025 γύρω από τη χρήση της ισλαμικής μαντίλας στα σχολεία.

Σύμφωνα με τον αρθρογράφο, η τότε τουρκοκυπριακή «κυβέρνηση» επιχείρησε να άρει την απαγόρευση της μαντίλας, με στόχο να ικανοποιήσει την Άγκυρα. Η προσπάθεια, ωστόσο, απέτυχε, προκαλώντας την έντονη αντίδραση του προεδρικού περιβάλλοντος του Ερντογάν.

Στο δημοσίευμα γίνεται ειδική αναφορά στον Οκτάι Σαράλ, επικεφαλής σύμβουλο του Τούρκου Προέδρου, ο οποίος αντέδρασε στην αποτυχία της συγκεκριμένης προσπάθειας, εξαπολύοντας προσβλητική επίθεση εναντίον του τότε Τουρκοκύπριου «πρωθυπουργού».

Το περιστατικό παρουσιάζεται ως ενδεικτικό της αντίληψης που επικρατεί σε κύκλους της τουρκικής εξουσίας, σύμφωνα με την οποία η Άγκυρα έχει λόγο όχι μόνο στις πολιτικές αποφάσεις των κατεχομένων, αλλά και σε ζητήματα που αφορούν την εκπαίδευση και την κοινωνική τους οργάνωση.

«Δεν είμαστε κράτος υποτελές στην Τουρκία»

Η ίδια αντιπαράθεση για τη μαντίλα βρίσκεται σήμερα στο επίκεντρο της έντασης μεταξύ Τουρκίας και Αζερμπαϊτζάν, με το Μπακού, ωστόσο, να υιοθετεί εντελώς διαφορετική στάση απέναντι στις τουρκικές παρεμβάσεις.

Η κρίση άρχισε στις 21 Σεπτεμβρίου, όταν η κυβέρνηση του Αζερμπαϊτζάν ενέκρινε αυστηρότερους κανονισμούς σχολικής ενδυμασίας, οι οποίοι ουσιαστικά απαγορεύουν τη χρήση της ισλαμικής μαντίλας στα δημόσια σχολεία.

Η απόφαση προκάλεσε αντιδράσεις στην Τουρκία, με τον Οκτάι Σαράλ και τη βουλευτή του κυβερνώντος AKP Λεϊλά Σαχίν Ουστά να επικρίνουν δημόσια την πολιτική του Μπακού.

Η απάντηση από το Αζερμπαϊτζάν ήταν ιδιαίτερα έντονη. Σύμφωνα με το Foreign Policy, μέσο ενημέρωσης που συνδέεται με την κρατική πετρελαϊκή εταιρεία SOCAR κατηγόρησε την Τουρκία ότι επιχειρεί να μετατρέψει τους δεσμούς αδελφοσύνης σε εργαλείο οικονομικής πίεσης.

Στο σχετικό δημοσίευμα υπογραμμιζόταν ότι το Αζερμπαϊτζάν δεν είναι υποτελές κράτος της Τουρκίας και δεν πρόκειται να αποδεχθεί εντολές από έναν «μεγάλο αδελφό».

Ακόμη σοβαρότερες διαστάσεις έλαβε η αντιπαράθεση όταν άλλο φιλοκυβερνητικό μέσο ενημέρωσης του Αζερμπαϊτζάν διατύπωσε κατηγορίες εναντίον του Τούρκου Υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν, υποστηρίζοντας ότι εμπλέκεται σε σχέδια παρέμβασης στις εσωτερικές υποθέσεις της χώρας, ακόμη και σε σχεδιασμούς πραξικοπήματος.

Το συγκεκριμένο δημοσίευμα αποσύρθηκε στη συνέχεια, ενώ η τουρκική πρεσβεία στο Μπακού καταδίκασε τις κατηγορίες.

Στο βάθος η αντιπαράθεση για το Ισραήλ

Το Foreign Policy εκτιμά ότι η διαφωνία για την ισλαμική μαντίλα αποτελεί μόνο την ορατή πλευρά μιας βαθύτερης σύγκρουσης, η οποία σχετίζεται με την πολιτική ανεξαρτησία του Αζερμπαϊτζάν και τις περιφερειακές φιλοδοξίες της Τουρκίας.

Σημαντική πηγή τριβών αποτελεί η στενή συνεργασία του Μπακού με το Ισραήλ, ιδιαίτερα στους τομείς της άμυνας και των πληροφοριών, σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις Άγκυρας και Τελ Αβίβ έχουν επιδεινωθεί δραματικά.

Κατά τον αρθρογράφο, η τουρκική ηγεσία επιδιώκει να αναδειχθεί σε κυρίαρχη περιφερειακή δύναμη, ενώ το Αζερμπαϊτζάν επιθυμεί να διατηρήσει την ικανότητά του να κινείται αυτόνομα μεταξύ Τουρκίας, Ρωσίας και Ιράν.

Αυτή ακριβώς η αντίθεση βρίσκεται στον πυρήνα της σημερινής κρίσης, παρά τους ισχυρούς οικονομικούς, στρατιωτικούς και πολιτιστικούς δεσμούς των δύο χωρών και τη γνωστή διακήρυξη περί «ενός έθνους, δύο κρατών».

Το συμπέρασμα της ανάλυσης είναι ότι η επιρροή που ασκεί η Τουρκία στα κατεχόμενα δεν μπορεί να αποτελέσει πρότυπο για τις σχέσεις της με το Αζερμπαϊτζάν. Το Μπακού, παρά τη στρατηγική του συνεργασία με την Άγκυρα, δεν είναι διατεθειμένο να αποδεχθεί μια σχέση πολιτικής υποτέλειας.