Τουρκολιβυκό μνημόνιο: Στο Κάιρο ο Σαντάμ Χαφτάρ μετά τη συμφωνία με την Τουρκία - Το επόμενο βήμα θα κριθεί στη θάλασσα

Στο Κάιρο βρίσκεται από την Κυριακή (25/10) ο Σαντάμ Χαφτάρ, αναπληρωτής διοικητής των δυνάμεων της ανατολικής Λιβύης και γιος του στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ, σε μια επίσκεψη που πραγματοποιείται σε ιδιαίτερα κρίσιμη συγκυρία για τις σχέσεις Αιγύπτου, Λιβύης και Τουρκίας.

Η επίσκεψη καταγράφεται μόλις πέντε ημέρες μετά την απόφαση της λιβυκής Βουλής να επικυρώσει το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019, ανατρέποντας την προηγούμενη στάση της και προκαλώντας έντονες αντιδράσεις από την Αίγυπτο, την Ελλάδα και την Κύπρο.

Σύμφωνα με τη λιβυκή εφημερίδα Al-Wasat, η οποία επικαλείται το τηλεοπτικό δίκτυο Al-Masar, ο Σαντάμ Χαφτάρ έφθασε την Κυριακή στην αιγυπτιακή πρωτεύουσα για επίσημη επίσκεψη. Μέχρι στιγμής δεν έχει ανακοινωθεί το πρόγραμμα των συναντήσεών του ούτε έχει επιβεβαιωθεί ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο περιλαμβάνεται στην ατζέντα.

Ωστόσο, η χρονική συγκυρία παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, δεδομένου ότι η Αίγυπτος αποτελεί παραδοσιακό σύμμαχο του στρατοπέδου Χαφτάρ, ενώ το τελευταίο διάστημα η ανατολική Λιβύη έχει προχωρήσει σε σημαντική προσέγγιση με την Άγκυρα.

AFP: Η διπλωματική επιτυχία της Άγκυρας

Τις γεωπολιτικές διαστάσεις αυτής της μεταβολής εξετάζει σε ανάλυσή του το γαλλικό πρακτορείο ειδήσεων AFP, με ημερομηνία 25 Οκτωβρίου.

Η Ντοροτέ Σμιτ, αναλύτρια του Γαλλικού Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων (IFRI), εκτιμά ότι η επικύρωση του μνημονίου συνιστά σημαντική διπλωματική επιτυχία για την Τουρκία, η οποία κατάφερε να αποκαταστήσει τις σχέσεις της με την ανατολική Λιβύη, διατηρώντας παράλληλα την επιρροή της στην κυβέρνηση της Τρίπολης.

Πρόκειται για μια αξιοσημείωτη μεταβολή, καθώς η Άγκυρα είχε παρέμβει στρατιωτικά υπέρ της κυβέρνησης της Τρίπολης το 2019 και το 2020, συμβάλλοντας στην απόκρουση της επίθεσης των δυνάμεων του Χαλίφα Χαφτάρ.

Έξι χρόνια αργότερα, η Τουρκία διατηρεί διαύλους συνεργασίας και με τις δύο πλευρές της διαιρεμένης Λιβύης, διευρύνοντας τις δυνατότητες πολιτικής, στρατιωτικής και οικονομικής επιρροής της.

Τι επιδιώκει ο Σαντάμ Χαφτάρ

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η εκτίμηση της Κλόντια Γκατσίνι, αναλύτριας της International Crisis Group, την οποία επικαλείται το AFP.

Σύμφωνα με την Γκατσίνι, ο Σαντάμ Χαφτάρ επιδίωξε, μέσω της επικύρωσης του τουρκολιβυκού μνημονίου, να αποδείξει στην Άγκυρα ότι αποτελεί αξιόπιστο συνομιλητή, ικανό να τηρεί τις δεσμεύσεις του.

Η εκτίμηση συνδέεται με τις ευρύτερες πολιτικές φιλοδοξίες του γιου του Χαλίφα Χαφτάρ, ο οποίος εμφανίζεται να διεκδικεί αναβαθμισμένο ρόλο στις διεργασίες για την ενοποίηση της Λιβύης.

Την ίδια ώρα, δημοσιεύματα λιβυκών και αραβικών μέσων αναφέρονται σε διαπραγματεύσεις για την ενοποίηση των στρατιωτικών δυνάμεων της χώρας, με τουρκική διαμεσολάβηση.

Οι συνομιλίες αυτές δεν έχουν καταλήξει σε οριστική συμφωνία, ενώ εξακολουθούν να υπάρχουν διαφωνίες για τη δομή της μελλοντικής στρατιωτικής διοίκησης και τη σχέση της με την πολιτική εξουσία.

Η Αίγυπτος επιχειρεί να διατηρήσει τις ισορροπίες

Η επίσκεψη Χαφτάρ πραγματοποιείται ενώ το Κάιρο έχει ήδη απορρίψει την επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου, χαρακτηρίζοντάς το νομικά άκυρο και χωρίς συνέπειες για τα αιγυπτιακά κυριαρχικά δικαιώματα.

Ο Αιγύπτιος υπουργός Εξωτερικών, Μπαντρ Αμπντελάτι, μετέφερε την αντίθεση της χώρας του στον Τούρκο ομόλογό του Χακάν Φιντάν, κατά τη συνάντησή τους στην Κωνσταντινούπολη στις 23 Οκτωβρίου.

Παράλληλα, σύμφωνα με την Ahram Online, η αιγυπτιακή διπλωματία προετοιμάζει νομικό φάκελο για την προστασία των θαλάσσιων δικαιωμάτων της χώρας, διατηρώντας επαφές με την Ελλάδα, την Κύπρο και την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Στο διπλωματικό σκηνικό προστίθεται και η τοποθέτηση του πρωθυπουργού της κυβέρνησης της Τρίπολης, Αμπντούλ Χαμίντ Ντμπεϊμπά, ο οποίος εξέφρασε την ετοιμότητά του να συζητήσει τις αιγυπτιακές ανησυχίες για τις θαλάσσιες οριοθετήσεις.

Η επίσκεψη του Σαντάμ Χαφτάρ εντάσσεται επομένως σε ένα περιβάλλον εντατικών επαφών, στο οποίο η Αίγυπτος καλείται να διαχειριστεί τόσο τη σχέση της με την Τουρκία όσο και τη νέα εξωτερική πολιτική προσέγγιση της ανατολικής Λιβύης.

Το επόμενο βήμα θα κριθεί στη θάλασσα

Η ανάλυση του AFP επισημαίνει ότι η πολιτική επικύρωση του μνημονίου δεν αποτελεί το τέλος της αντιπαράθεσης στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η ουσιαστική δοκιμασία θα προκύψει εάν η Τουρκία και η Λιβύη επιχειρήσουν να αξιοποιήσουν τη συμφωνία για την πραγματοποίηση θαλάσσιων ερευνών ή την προώθηση ενεργειακών δραστηριοτήτων σε περιοχές όπου υπάρχουν αντικρουόμενες διεκδικήσεις.

Η κρατική τουρκική εταιρεία TPAO και η Εθνική Εταιρεία Πετρελαίου της Λιβύης έχουν ήδη αναπτύξει συνεργασία για γεωλογικές και γεωφυσικές έρευνες, γεγονός που προσδίδει οικονομική διάσταση στη διπλωματική προσέγγιση.

Σύμφωνα με τον αναλυτή Ρικάρντο Γκάσκο, η επικύρωση ενισχύει την πολιτική υποστήριξη της Τουρκίας για μελλοντικές υπεράκτιες δραστηριότητες. Η πραγματική σημασία της συμφωνίας, ωστόσο, θα κριθεί από τις κινήσεις που θα ακολουθήσουν στη θάλασσα.

Οι επιπτώσεις για Ελλάδα και Κύπρο

Για την Αθήνα και τη Λευκωσία, η εξέλιξη δημιουργεί πρόσθετες προκλήσεις, καθώς η Τουρκία εμφανίζεται να έχει εξασφαλίσει πολιτική στήριξη για το μνημόνιο και από το στρατόπεδο που επί χρόνια αποτελούσε έναν από τους βασικούς αντιπάλους της στη Λιβύη.

Η Ελλάδα απορρίπτει τη συμφωνία, υποστηρίζοντας ότι παραγνωρίζει τα δικαιώματα ελληνικών νησιών, όπως η Κρήτη, η Ρόδος και η Κάρπαθος, σε θαλάσσιες ζώνες.

Η Κυπριακή Δημοκρατία, από την πλευρά της, συμμερίζεται τις αντιρρήσεις για τη νομιμότητα του μνημονίου, ενώ παρακολουθεί τις πιθανές επιπτώσεις στις ενεργειακές ισορροπίες της περιοχής και στα σχέδια ηλεκτρικής διασύνδεσης.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει επίσης εκφράσει την αντίθεσή της, υποστηρίζοντας ότι το μνημόνιο θίγει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών.

Η επίσκεψη του Σαντάμ Χαφτάρ στο Κάιρο αποτελεί, υπό αυτές τις συνθήκες, μια εξέλιξη με ιδιαίτερο διπλωματικό ενδιαφέρον. Το κατά πόσο θα συνδεθεί με προσπάθεια γεφύρωσης των διαφορών για το τουρκολιβυκό μνημόνιο ή με ευρύτερες διαβουλεύσεις για το μέλλον της Λιβύης θα εξαρτηθεί από το περιεχόμενο των επαφών του, το οποίο δεν έχει ακόμη δημοσιοποιηθεί.