Οι μύθοι για την ιστορία της Αγγλικής Σχολής
Την ίδια ώρα που με αφορμή τη στέψη της βασίλισσας στις 2 Ιούνη 1952 υπάρχουν ταραχές στα υπόλοιπα σχολεία, η Σχολή έλαβε μέρος στους εορτασμούς στέλνοντας τέσσερις μαθητές στο Λονδίνο και δόθηκαν πολλές θεατρικές παραστάσεις στο σχολείο
Τον τελευταίο καιρό η Αγγλική Σχολή απασχολεί τα ΜΜΕ. Στην επιφάνεια φαίνεται να υπάρχει μια σύγκρουση μεταξύ του διευθυντή και της Συντεχνίας Προσωπικού, ωστόσο αναδύθηκαν πάρα πολλά θέματα: από το καθεστώς της Σχολής, στον χαρακτήρα της Σχολής, τις μεθόδους του διευθυντή, τις μεταρρυθμίσεις και το κόστος του μισθολογίου. Μια συζήτηση που δεν είμαι σίγουρος ότι ο κόσμος την παρακολούθησε ή είχε διάθεση να ακούσει τα επιχειρήματα των δύο πλευρών.
Σε αυτή τη συζήτηση γίνονται συχνά αναφορές στην ιστορία της σχολής. Αυτό όμως που παρατηρούμε να συμβαίνει με όσους αποφασίσουν να εμπλακούν με την ιστορία της είναι οι επιλεκτικές αναφορές, ώστε να υποστηρίξουν τις θέσεις που προβάλλουν.
Στην επίσημη ιστοσελίδα της Σχολής, όπως και σε αναφορές αποφοίτων, όλα περιστρέφονται γύρω από τον ιδρυτή Φρανκ Νιούχαμ (Newham), που αφυπηρέτησε το 1936. Τα τελευταία 86 χρόνια καλύπτονται πολύ συνοπτικά στην προσπάθεια να παρουσιαστεί ένας συνδετικός κρίκος μεταξύ του 1900, της ίδρυσης, και του 2022. Στις εκδηλώσεις που γίνονται για τον ιδρυτή, όλοι, διεύθυνση και απόφοιτοι, τονίζουν τις αρχές του Νιούχαμ, χωρίς να τις προσδιορίζουν, λέγοντας ότι είναι αυτές οι αρχές που βοήθησαν τη Σχολή να έχει αυτή τη θέση στην κυπριακή κοινωνία. Αυτά τα αφηγήματα ενισχύονται ή και εμπλουτίζονται από διάφορα δημοσιεύματα και άρθρα για τη Σχολή, όπως άρθρο του περιοδικού ΜΑΝ (Ιούλης 2011).
Το πρώτο που παραβλέπεται σε αυτό το αφήγημα είναι ο ρόλος των Βρετανών αποικιοκρατών. Είναι γεγονός ότι η βρετανική διοίκηση ζήτησε από τον Νιούχαμ να ιδρύσει και να λειτουργήσει τη Σχολή. Η βοήθεια και στήριξη που παρείχε το αποικιακό καθεστώς, όπως τα ενοίκια για τις αρχικές εγκαταστάσεις, ήταν πολύ σημαντική. Τη δεκαετία του 1920, με την οικονομική ύφεση και την αδυναμία των μαθητών να πληρώσουν δίδακτρα, η Σχολή αντιμετώπιζε τεράστια οικονομικά προβλήματα. Για τον κυβερνήτη Sir Ronald Storrs, η Σχολή για χρόνια εκπλήρωνε ένα σημαντικό ρόλο στη ζωή της Κύπρου και θα ήταν καταστροφή αν σταματούσε να λειτουργεί. Τότε ο ρόλος της Σχολής, πέρα από την εκμάθηση αγγλικών, ήταν και η επάνδρωση της δημόσιας υπηρεσίας. Έτσι, το 1928 ο κυβερνήτης ανέλαβε πρωτοβουλία και έκανε έκκληση να μαζευτούν το απαραίτητο ποσό, £20.000, για να συνεχίσει τη λειτουργία της η Σχολή.
Όμως, η μεγάλη σημασία της Σχολής αναδείχτηκε μετά τις ταραχές των Οκτωβριανών του 1931. Ο κυβερνήτης Sir Edward Stubbs, λίγο πριν τη συμπλήρωση της θητείας του στην Κύπρο, σε υπόμνημά του προς το Υπουργείο Αποικιών περιέγραψε τους ελληνόφωνες της Κύπρου με τους πιο υποτιμητικούς χαρακτηρισμούς, παρατηρώντας ότι δεν υπάρχει ανάμεσά τους μία τάξη στις υπηρεσίες της οποίας μπορούσε η κυβέρνηση να υπολογίζει. Η εισήγησή του ήταν ότι έπρεπε η κυβέρνηση να εκθρέψει μια τέτοια τάξη. Ο Stubbs θεώρησε απαραίτητο ο νέος κυβερνήτης να μεταρρυθμίσει τη Μέση Εκπαίδευση με την εισαγωγή της «Αγγλικής Ατμόσφαιρας» (English atmosphere). Αυτό το υπόμνημά του κατεύθυνε την αποικιακή διοίκηση.
O νέος νόμος
Ο νέος κυβερνήτης Sir Richard Palmer (1933-38) πίστευε ότι για να γίνει ο τόπος βρετανικός πρέπει να ενισχυθεί με χρήματα η οικονομία, αλλά ταυτόχρονα προτεραιότητα ήταν ο έλεγχος της Παιδείας. Έτσι, τον Σεπτέμβρη 1935 πέρασε ο νόμος για τη Μέση Εκπαίδευση. Στόχος της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης ήταν η ενθάρρυνση για τη δημιουργία «αγγλικής ατμόσφαιρας» στα σχολεία, ώστε να γίνει η νέα γενιά πιο πιστή στην αυτοκρατορία, λιγότερο προσκολλημένη στην Ελλάδα (και την Τουρκία). Μέχρι το 1936, ο νόμος για τη Μέση Εκπαίδευση είχε γίνει αποδεκτός από όλα τα γυμνάσια.
Ο κυβερνήτης Palmer πίστευε ότι υπήρχε ανάγκη για τη δημιουργία Σχολής Μέσης Εκπαίδευσης που θα διοικείται με βάση τις αρχές που υποστήριζε το καθεστώς και με δηλωμένο στόχο να προετοιμάζει υποψηφίους για τη δημόσια υπηρεσία και για ανώτερες σπουδές. Ο Arthur Mayhem, προέδρος της Συμβουλευτικής Επιτροπής για την Παιδεία στις αποικίες, ανακάλυψε ότι η Αγγλική Σχολή θα μπορούσε να εκπληρώσει αυτούς τους σκοπούς. «Δεν υπάρχει άλλη Σχολή με τόσο διακριτικό αγγλικό χαρακτήρα. Είναι σημαντικό να διατηρηθεί και να ενισχυθεί στις γραμμές που έχουν τώρα εγκριθεί… μοναδικό ίδρυμα που λειτουργεί πάνω σε αγγλικές γραμμές...». Έτσι, με εισήγηση του Mayhew και έγκριση από το Υπουργείο Αποικιών υλοποιήθηκε αμέσως με νόμο η μετατροπή της Αγγλικής Σχολής σε κυβερνητική Σχολή τον Δεκέμβρη του 1935.
Η Σχολή θα διοικείται πλέον από Διαχειριστικό Συμβούλιο διορισμένο από τον κυβερνήτη. πρόεδρος θα ήταν ο διευθυντής Παιδείας. Νέος διευθυντής διορίστηκε ο George Sims, την επιλογή του οποίου έκανε ο υπουργός Αποικιών με εισήγηση του Γραφείου Παιδείας, δείχνοντας έτσι την τεράστια σημασία που είχε για την αποικιακή διοίκηση η δημιουργία κυβερνητικού σχολείου.
Από αυτό το σημείο αρχίζει μια προνομιακή μεταχείριση της Σχολής από το αποικιοκρατικό καθεστώς. Το 1936, από τις £7.000 που προορίζονταν για την Παιδεία, οι £2.000 δόθηκαν στην Αγγλική Σχολή και οι άλλες £5.000 μοιράστηκαν σε 30 σχολεία Μέσης εκπαίδευσης που ήταν δικαιούχοι χορηγιών. Το 1936, η αποικιακή κυβέρνηση ανακοινώνει ότι για σκοπούς εργοδότησης στη δημόσια υπηρεσία απαιτούνται επιτυχίες σε αριθμό εξετάσεων GCE αντί απολυτήριο Μέσης Εκπαίδευσης. Αυτό έδωσε προνομιακό καθεστώς στην Αγγλική Σχολή και έγινε η επιλογή πολλών νέων που ήθελαν εργοδότηση στη δημόσια υπηρεσία. Από τη μια, η προϋπόθεση ήταν κατανοητή διότι στη δημόσια υπηρεσία χρησιμοποιείτο η αγγλική γλώσσα. Από την άλλη, ήταν ένας τρόπος για να ενισχύσουν αυτό που θεωρούσαν σαν το πιο σημαντικό τους πείραμα.
Ίσως το πιο σημαντικό βήμα ήταν η επιλογή χώρου ανέγερσης της Σχολής. Το 1936 αποφασίστηκε η παραχώρηση γης απέναντι από τον Λόφο του Κυβερνείου και η αγορά ιδιωτικής γης. Επίσης, παραχωρήθηκε στη Σχολή η οικία του Αρχιδικαστή, που μετά τα Οκτωβριανά χρησιμοποιήθηκε ως η έδρα του κυβερνήτη. Το Τμήμα Δασών ανέλαβε την δενδροφύτευση όλου του χώρου.
Ο ίδιος ο κυβερνήτης Palmer είχε εμπλοκή και πίεζε για την ανέγερση οικοτροφείων. Ο διευθυντής Sims πίστευε ότι έπρεπε, αν είναι δυνατόν, όλοι οι μαθητές να ζουν σε οικοτροφεία, διότι «η πραγματική εμφύσηση των αγγλικών ιδεωδών θα βοηθηθεί αμέτρητα από ένα ίδρυμα όπου οι μαθητές ζουν υπό αγγλική επίβλεψη και έλεγχο».
Το 1938 το Βρετανικό Συμβούλιο στο Λονδίνο αποφάσισε την παραχώρηση £4.000 για την ανέγερση οικοτροφείου για την Αγγλική Σχολή. Τον σχεδιασμό και την ανέγερσή του ανέλαβε το Τμήμα Δημοσίων Έργων. Ολοκληρώθηκε το 1941 και ονομάστηκε Lloyds προς τιμήν του προέδρου του Βρετανικού Συμβουλίου, Lord Lloyds.
Το 1944, ο διευθυντής Παιδείας της Αποικίας ετοίμασε νέο σχέδιο ανάπτυξης της Σχολής. Αυτό περιελάβανε ανέγερση τρίτου οικοτροφείου, ανέγερση κατοικιών για το προσωπικό και αγορά γης γύρω από τη Σχολή. Το τρίτο οικοτροφείο, που ονομάστηκε Alks, κτίστηκε από το Τμήμα Δημοσίων Έργων και ολοκληρώθηκε το 1948 με συνολικό κόστος £55.900, που το επωμίστηκε η βρετανική κυβέρνηση.
Η εμπλοκή της αποικιακής διοίκησης
Όπως φαίνεται με τα πιο πάνω, μετά τη μετατροπή της Αγγλικής Σχολής σε κυβερνητική σχολή υπήρξε μεγάλη εμπλοκή της αποικιακής διοίκησης στην ανάπτυξη της Σχολής. Έγιναν τεράστιες επενδύσεις σε γη, κτήρια και εγκαταστάσεις και χρηματοδοτήθηκε απευθείας από το Λονδίνο. Επίσης, κρατήθηκαν τα δίδακτρα σε πολύ χαμηλά επίπεδα. Τα δίδακτρα, από το 1939 μέχρι το 1951 ήταν £7,10. Το 1951 έγιναν £9, πολύ πιο κάτω από τα δίδακτρα των γυμνασίων. Το κόστος του οικοτροφείου ήταν £45. Αυτές οι επενδύσεις και επιδοτήσεις βοήθησαν στη σημαντική αύξηση του μαθητικού πληθυσμού κατά τη μεταπολεμική περίοδο. Το 1940 είχε 312 μαθητές και το 1955, 561. Ήταν τόση μεγάλη η αύξηση των μαθητών που, ενώ τα οικοτροφεία είχαν δυνατότητες φιλοξενίας 114 μαθητών, το 1956 διέμεναν σ' αυτά 155 μαθητές.
Μέσα στο πνεύμα της δημιουργίας «Αγγλικής Ατμόσφαιρας», η Σχολή το 1937 τιμά τη στέψη του βασιλιά. Τρεις μαθητές και ένας καθηγητής στάληκαν στις 12 Μαΐου του 1937 να λάβουν μέρος στην επίσημες τελετές για τη στέψη. Στην Κύπρο, ο δήμαρχος Λευκωσίας, Θεμιστοκλής Δέρβης, επισκέφτηκε τη Σχολή στις 11 Μαΐου 1937 και απένειμε μετάλλια.
Την ίδια ώρα που με αφορμή τη στέψη της βασίλισσας στις 2 Ιούνη 1952 υπάρχουν ταραχές στα υπόλοιπα σχολεία, η Σχολή έλαβε μέρος στους εορτασμούς στέλνοντας τέσσερις μαθητές στο Λονδίνο και δόθηκαν πολλές θεατρικές παραστάσεις στο σχολείο.
Την εποχή της ΕΟΚΑ, τον Απρίλιο του 1956, 12.000 μαθητές Μέσης δεν πήγαιναν σχολείο. Ακόμα και η Αμερικάνικη Ακαδημία Λάρνακας έκλεισε λόγω κρουσμάτων απειθαρχίας. Η Αγγλική Σχολή ήταν η μόνη Σχολή που παρέμεινε σε λειτουργία καθ’ όλη τη διάρκεια του αγώνα της ΕΟΚΑ. Οι Βρετανοί χρησιμοποίησαν το μαστίγιο, αλλά και το καρότο. Η Σχολή διοικήθηκε μεν με αυστηρή πυγμή από τον διευθυντή Paul Griffin, από την άλλη, κατά τον διευθυντή, η συνεχής λειτουργία είχε να κάνει με τον διακοινοτικό χαρακτήρα της Σχολής και οι απόφοιτοι προσέβλεπαν σε υποτροφίες για βρετανικά πανεπιστήμια και σε δουλειές στη δημόσια υπηρεσία.
Επίσης, μετά το 1956, όταν οι Βρετανοί άρχισαν να παραχωρούν μέσω του Γραφείου Παιδείας υποτροφίες για πανεπιστήμια της Βρετανίας, το μεγαλύτερο μέρος των υποτροφιών δόθηκε σε απόφοιτους της Αγγλικής Σχολής.
Αυτό το κενό που παρουσιάζεται στην ιστοριογραφία φαίνεται ότι δεν είναι καθόλου τυχαίο. Συγκρούεται με το αφήγημα που προβάλλουν διάφοροι ότι: «…. η αφοσίωση στα εθνικά ιδεώδη της ελληνοκυπριακής κοινότητας και η πίστη σ’ αυτά, ήταν ανέκαθεν αξίες βαθιά ριζωμένες στη συνείδηση των μαθητών του English School».
Η έννοια της κοινότητας
Ένα μέρος της ιστορίας της Αγγλικής Σχολής που παραγνωρίζεται είναι η ύπαρξη και η σημασία της κοινότητας. Στην Αγγλική Σχολή, τουλάχιστον μέχρι το 1960, υπήρχε μια πολύ καλά δεμένη κοινότητα (σε πιο αδύναμη μορφή αυτή συνέχισε να υπάρχει μέχρι και το 1974). Η βάση της κοινότητας ήταν τα τρία οικοτροφεία, των οποίων ο πληθυσμός το 1956 ξεπερνούσε το 30% των μαθητών. Η ραχοκοκαλιά, όμως, αυτής της κοινότητας, αυτοί που έδιναν ιστορική συνέχεια, ήταν η διεύθυνση και οι εκπαιδευτικοί, ιδιαίτερα αυτοί που διέμεναν στα οικοτροφεία, οι οποίοι είχαν και την ευθύνη για την επίβλεψη και την ευημερία των μαθητών. Για τους μαθητές ήταν σαν τους γονείς τους. Τύγχαναν σεβασμού και εμπλέκονταν ενεργά στις απογευματινές δραστηριότητες.
Στα απομνημονεύματά του, ο διευθυντής Paul Griffin μιλά για το προσωπικό της Σχολής με εντυπωσιακή τρυφερότητα και εκτίμηση. Συχνά έτρωγε με τους μαθητές στο οικοτροφείο, τους γνώριζε όλους και στο τέλος του γεύματος καθόταν συνήθως με τους εκπαιδευτικούς να πιει καφέ και να κουβεντιάσουν για ώρες. Κάποια βράδια μαζεύονταν σε κάποιο διαμέρισμα εκπαιδευτικού για να κουβεντιάσουν ή να παίξουν χαρτιά. Η σύγκριση του παρελθόντος με το παρόν, μια εποχή πλήρους αποξένωσης των εκπαιδευτικών, είναι το λιγότερο αποκαρδιωτική.
Πολυπολιτισμικότητα
Υπάρχει ο μύθος ότι η Σχολή ήταν πάντα πολυπολιτισμική, ερμηνεύοντας τον όρο με βάση τη σύνθεση του μαθητικού πληθυσμού. Αυτό, αν δεν είναι άγνοια, είναι παραπλάνηση. Η Σχολή δεν ήταν πολυπολιτισμική. «Πολυπολιτισμικότητα δεν είναι απλά η ευθύνη να ανεχόμαστε πολλαπλές κουλτούρες. Είναι η αξία να γιορτάζουμε πολλαπλές κουλτούρες, να μαθαίνουμε από πολλαπλές κουλτούρες και να αναγνωρίζουμε ότι υπάρχει όφελος και αξία από τη διαπολιτισμική αλληλοεπίδραση».
Τέτοια πολιτική δεν υπήρξε. Οι προηγούμενες διευθύνσεις θεωρούσαν τη Σχολή διαπολιτισμική και αυτό αναφέρεται και στη νομοθεσία. Αλλά και ως διαπολιτισμική, τι σχέση μπορεί να έχει, για παράδειγμα, με ελληνορθόδοξες εικόνες στις τάξεις που παρουσιάστηκαν ένα πρωί το 1996 χωρίς την άδεια του διευθυντή και του διοικητικού συμβουλίου, με αυθαίρετη απόφαση ενός μέλους της διευθυντικής ομάδας; Πάντως, είναι να διερωτάται κανείς σε ποιο μύθο της παράδοσης της Σχολής βασίστηκαν όσοι χαρακτήρισαν το κατέβασμα των εικόνων το 2004 σαν επίθεση ενάντια στον Ελληνισμό και την Ορθοδοξία.
Οι απόφοιτοι της σχολής και ο Μιχαλάκης Καραολής
Αναντίλεκτα μεγάλος αριθμός απόφοιτων διέπρεψαν σ’ όλους τους τομείς της ζωής. Τα τελευταία δέκα χρόνια οκτώ απόφοιτοι υπουργοποιήθηκαν, για να αναφέρουμε μόνο ένα παράδειγμα. Ωστόσο, συχνά γίνονται λανθασμένες ή παραπλανητικές αναφορές. Για παράδειγμα, πρόσφατα διαβάσαμε ότι «Είναι το Σχολείο του Γλαύκου Κληρίδη.. του Δρ. Κύπρου Νικολαΐδη και του Μιχαλάκη Καραολή, ο ανδριάντας του οποίου ανεγέρθηκε από το Σχολείο απέναντι ακριβώς από την κεντρική είσοδο του». Πρώτον, ο Κληρίδης δεν ήταν απόφοιτος. Θα μπορούσε να αναφερθεί ο Rauf Denktaş που όχι μόνο ήταν απόφοιτος αλλά και μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου τα τελευταία χρόνια της αποικιοκρατίας. Όσο για τον Καραολή είχε, όπως όλοι οι απόφοιτοι, προνομιακή πρόσβαση στον αποικιοκρατικό μηχανισμό, που του επέτρεψε να εργαστεί στη Δημόσια Υπηρεσία. Ο Καραολής είχε τα συγκεκριμένα πιστεύω και την συγκεκριμένη στάση όχι διότι ήταν αλλά παρ’ όλο που ήταν μαθητής της Αγγλικής Σχολής η Διεύθυνση της οποίας τον αποκαλούσε τρομοκράτη.
Τέλος, δυο λόγια για τον ανδριάντα του Μ. Καραολή. Όλοι θυμόμαστε όταν ο Πρίγκιπας Φίλιππος, σε επίσκεψη με τη Βασίλισσα στην Κύπρο τον Οκτώβριο 1993, επισκέφτηκε την Αγγλική Σχολή. Θεωρήθηκε μεγάλο γεγονός και υπήρχε μεγάλος ενθουσιασμός στη Σχολή. Όμως, οι αντιδράσεις για τους απαγχονισμούς ανταρτών της ΕΟΚΑ, που προκλήθηκαν κατά την επίσκεψη της βασίλισσας, επισκίασαν αργότερα κάπως την επίσκεψη του πρίγκιπα Φίλιππου. Αυτά όμως που γράφει το περιοδικό ΜΑΝ ότι, «…αντιδρώντας έντονα οι μαθητές στην επίσκεψη ενός πρώην αποικιοκράτη, αξίωναν σε αντίβαρο της επίσκεψης την τοποθέτηση στην αυλή του σχολείου προτομής του Μιχαλάκη Καραολή», αποτελούν έναν άλλο μεγάλο μύθο. Κανένας δεν αντέδρασε τότε και όλοι ήταν σε κατάσταση αυτοθαυμασμού. Όπως κανένας δεν αντέδρασε στην επίσκεψη του πρίγκιπα Έντουαρτ τον Ιούνη 2022. Αντίθετα, έγιναν πυρετώδεις προετοιμασίες και το διοικητικό συμβούλιο έσπευσε να την προβάλει στα ΜΜΕ.
Οι αξίες του ιδρυτή Newham
Η ομιχλώδης αναφορά που γίνεται στις αξίες του ιδρυτή Newham είναι παραπλανητική και ενίοτε υποκριτική. Ο Newham, ως διευθυντής Παιδείας (μέχρι το 1930) ήταν υπάλληλος της αυτοκρατορίας. Σε γενικές γραμμές η πολιτική του δεν μπορούσε να αποκλίνει από την πολιτική της αποικιακής κυβέρνησης. Ως διευθυντής της Αγγλικής Σχολής ήταν πάρα πολύ προσεκτικός να μην προκαλέσει καμιά θρησκευτική ή εθνοτική ομάδα και είχε διακηρυγμένη θέση για απόλυτη ισότητα ανάμεσα στους μαθητές, ανεξάρτητα της εθνικότητάς τους, χωρίς καμιά επέμβαση στις θρησκευτικές τους πεποιθήσεις. Στην πράξη, η προσέγγιση του Newham και των άλλων διευθυντών σήμαινε σεβασμό σε όλες τις θρησκείες και δόγματα. Έτσι, για παράδειγμα, μέχρι το 1962 παραχωρείτο το Μπαϊράμι ως σχολική αργία και την Παρασκευή τα μαθήματα για όλους τους μαθητές σταματούσαν στις 11 για να δοθεί η ευκαιρία στους μουσουλμάνους να πάνε στο τζαμί. Ωστόσο, στο ίδιο αυτό σχολείο, που διακηρύττει ότι συνεχίζει να λειτουργεί με βάση τις αρχές του Newham, μετά το 2003, ακόμα και σε περιόδους που ο αριθμός των Τ/Κ μαθητών/τριών ξεπερνούσε τους 150 (14%), τα πλείστα διοικητικά συμβούλια αρνούνταν πεισματικά να παραχωρήσουν το Μπαϊράμι ως σχολική αργία.
Υ.Γ.: Τα τελευταία τρία χρόνια διεξάγω έρευνα γύρω από την Ιστορία της ΑΣ με ιδιαίτερη έμφαση στα τελευταία 20 χρόνια στηριζόμενος σε συνεντεύξεις και προσωπικές μαρτυρίες. Για οποιαδήποτε επικοινωνία: antonis54antoniou@gmail.com
Πολιτική Δημοσίευσης Σχολίων
Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν. Προτρέπουμε τους αναγνώστες μας να κάνουν report / flag σχόλια που πιστεύουν ότι παραβιάζουν τους πιο πάνω κανόνες. Σχόλια που περιέχουν URL / links σε οποιαδήποτε σελίδα, δεν δημοσιεύονται αυτόματα.







