Ο πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Mιχάλης Βορκάς στον «Π»: Απολογισμός και νέες προτεραιότητες - Μεταρρύθμιση Δικαιοσύνης σε πρώτο πλάνο

Για δεύτερη θητεία στο τιμόνι του Παγκύπριου Δικηγορικού Συλλόγου επανεξελέγη άνευ ανθυποψηφίου ο Μιχάλης Βορκάς, ο οποίος θα ηγείται του συλλόγου των δικηγόρων για ακόμα τρία χρόνια. Πρόκειται για μια χρονική περίοδο με πολλές προκλήσεις, με βασικότερη τη μεταρρύθμιση της δικαιοσύνης. Τα σημαντικά προβλήματα που αντιμετωπίζει ο δικηγορικός κόσμος βρίσκονται επίσης στις προτεραιότητες.

Επανεκλεγήκατε στην προεδρία του Παγκύπριου Δικηγορικού Συλλόγου. Ποιος είναι ο απολογισμός της πρώτης θητείας σας, ποιοι στόχοι δεν επιτεύχθηκαν και ποιες συγκεκριμένες δεσμεύσεις αναλαμβάνετε για τη νέα περίοδο;

Η πρώτη μας θητεία, κατά την περίοδο 2023–2026, υπήρξε μια περίοδος εντατικής και συλλογικής προσπάθειας, με βασικό προσανατολισμό την αντιμετώπιση των καθημερινών προβλημάτων των δικηγόρων, την ενίσχυση του θεσμικού ρόλου του Παγκύπριου Δικηγορικού Συλλόγου και την προώθηση ουσιαστικών μεταρρυθμίσεων στον τομέα της δικαιοσύνης.

Θεωρώ ότι κατά την τριετία αυτή τέθηκαν σημαντικές βάσεις και επιτεύχθηκαν ουσιαστικά αποτελέσματα. Ενισχύσαμε την παρουσία και την παρέμβαση του ΠΔΣ στις νομοθετικές διαδικασίες, με συμμετοχή σε 262 συνεδριάσεις κοινοβουλευτικών επιτροπών και υποβολή 44 γραπτών υπομνημάτων, θέσεων και σημειωμάτων. Προχωρήσαμε στην ίδρυση της Ακαδημίας του ΠΔΣ και στην αναβάθμιση της συνεχιζόμενης επαγγελματικής εκπαίδευσης, με 162 εκπαιδευτικές δράσεις και περισσότερες από 22.000 συμμετοχές. Παράλληλα, αναβαθμίσαμε τις ψηφιακές υπηρεσίες του Συλλόγου, ενισχύσαμε τον εποπτικό μας ρόλο, αναπτύξαμε σημαντικές ευρωπαϊκές και διεθνείς συνεργασίες και προωθήσαμε πρωτοβουλίες για τη στήριξη των νέων δικηγόρων και τη μεταρρύθμιση της εισδοχής στο επάγγελμα.

Ιδιαίτερη βαρύτητα δώσαμε επίσης στην προστασία της ανεξαρτησίας του δικηγορικού λειτουργήματος, του επαγγελματικού απορρήτου και της σχέσης δικηγόρου και πελάτη, καθώς και στη διαφύλαξη του κύρους του επαγγέλματος. Στο πλαίσιο αυτό, ενισχύσαμε τους μηχανισμούς εποπτείας και ελέγχου, με σταθερή προσήλωση στην τήρηση των κανόνων επαγγελματικής δεοντολογίας και στην αντιμετώπιση φαινομένων που πλήττουν την αξιοπιστία του δικηγορικού σώματος.

Δεν ισχυρίζομαι, ωστόσο, ότι επιτεύχθηκαν όλοι οι στόχοι μας. Οι καθυστερήσεις στην απονομή της δικαιοσύνης εξακολουθούν να αποτελούν ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα που αντιμετωπίζει ο τόπος. Η μεταρρύθμιση της δικαιοσύνης δεν έχει ολοκληρωθεί, η ψηφιακή μετάβαση παραμένει σε εξέλιξη, ενώ εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές εκκρεμότητες σε ζητήματα όπως η εκτέλεση των δικαστικών αποφάσεων και η περαιτέρω βελτίωση των συνθηκών άσκησης του επαγγέλματος. Παράλληλα, η μεταρρύθμιση του Ταμείου Συντάξεως Δικηγόρων και η πλήρης ανάπτυξη του Κυπριακού Κέντρου Διαιτησίας και Διαμεσολάβησης αποτελούν σημαντικές προσπάθειες που πρέπει να ολοκληρωθούν.

Για τη νέα τριετία 2026–2029, οι δεσμεύσεις μας είναι σαφείς. Πρώτιστη προτεραιότητα παραμένει η ολοκλήρωση της μεταρρύθμισης της δικαιοσύνης σε όλες τις βαθμίδες, η αποτελεσματική εφαρμογή των νέων Κανονισμών Πολιτικής Δικονομίας και η ουσιαστική αντιμετώπιση των καθυστερήσεων. Θα επιμείνουμε στην προώθηση των νομοθετικών αλλαγών για την αποτελεσματικότερη εκτέλεση των δικαστικών αποφάσεων, στη θεσμοθέτηση της υποχρεωτικής συμμετοχής δικηγόρου στις συμβάσεις αγοραπωλησίας ακίνητης ιδιοκτησίας, καθώς και στην αναβάθμιση των κτηριακών εγκαταστάσεων και υποδομών των δικαστηρίων, με ιδιαίτερη έμφαση στην ανέγερση του νέου Δικαστικού Μεγάρου Λευκωσίας. Η εξασφάλιση κατάλληλων, σύγχρονων και ασφαλών χώρων απονομής της δικαιοσύνης αποτελεί ουσιαστική προϋπόθεση για την εύρυθμη λειτουργία των δικαστηρίων και την αξιοπρεπή εξυπηρέτηση δικηγόρων και πολιτών.

Εξίσου σημαντική είναι η ολοκλήρωση της αναδιάρθρωσης του Ταμείου Συντάξεως Δικηγόρων, η περαιτέρω ανάπτυξη της διαιτησίας και της διαμεσολάβησης, καθώς και η ενίσχυση της στήριξης προς όλους τους συναδέλφους, ανεξαρτήτως του μεγέθους ή της μορφής της επαγγελματικής τους δραστηριότητας. Στους στόχους μας περιλαμβάνεται επίσης η εξασφάλιση ιδιόκτητων, σύγχρονων εγκαταστάσεων για τη στέγαση του Παγκύπριου Δικηγορικού Συλλόγου.

Πάνω απ' όλα, θα συνεχίσουμε να υπερασπιζόμαστε με συνέπεια την ανεξαρτησία και την αξιοπρέπεια του δικηγορικού επαγγέλματος, με μηδενική ανοχή σε φαινόμενα αντιδεοντολογικής συμπεριφοράς. Η διαφύλαξη του κύρους της δικηγορίας προϋποθέτει την απαρέγκλιτη τήρηση των κανόνων επαγγελματικής δεοντολογίας, την αποτελεσματική άσκηση των εποπτικών και πειθαρχικών αρμοδιοτήτων των αρμόδιων οργάνων και την αντιμετώπιση κάθε συμπεριφοράς που υπονομεύει την εμπιστοσύνη των πολιτών στο δικηγορικό λειτούργημα, πάντοτε με σεβασμό στις προβλεπόμενες διαδικασίες και εγγυήσεις. Ο ΠΔΣ πρέπει να έχει ουσιαστικό λόγο σε κάθε απόφαση που επηρεάζει τους δικηγόρους και την απονομή της δικαιοσύνης. Δεν μπορούν να λαμβάνονται αποφάσεις για το δικηγορικό σώμα χωρίς τη συμμετοχή του.

Η επανεκλογή μου αποτελεί τιμή και, κυρίως, μεγάλη ευθύνη απέναντι στους συναδέλφους μου. Αντιλαμβάνομαι τη νέα θητεία ως συνέχεια μιας συλλογικής προσπάθειας, με στόχο όχι απλώς να διατηρήσουμε όσα έχουν επιτευχθεί, αλλά να ολοκληρώσουμε τις εκκρεμείς μεταρρυθμίσεις και να δώσουμε ουσιαστικές λύσεις στα προβλήματα του δικηγορικού κόσμου. Γιατί, στο τέλος της ημέρας, η αποτελεσματικότητα του Συλλόγου κρίνεται από το κατά πόσο οι παρεμβάσεις του μεταφράζονται σε πραγματικές βελτιώσεις για τους δικηγόρους και τη δικαιοσύνη.

Το γεγονός ότι δεν υπήρξε ενδιαφέρον για συμμετοχή στην εκλογική διαδικασία του ΠΔΣ, πώς το ερμηνεύετε; Πώς μπορεί να ενισχυθεί η συμμετοχή και η ενεργός παρουσία των δικηγόρων στις συλλογικές διαδικασίες;

Δεν θα έλεγα ότι η μη εκδήλωση ιδιαίτερου ενδιαφέροντος για διεκδίκηση θέσεων στο Συμβούλιο του Παγκύπριου Δικηγορικού Συλλόγου αποτελεί κατ’ ανάγκη αρνητικό στοιχείο. Άλλωστε, και σε προηγούμενες θητείες, Συμβούλια συνέχισαν το έργο τους με την ίδια σύνθεση, διασφαλίζοντας τη θεσμική συνέχεια και την ομαλή λειτουργία του Συλλόγου. Δεν αποκλείεται, επομένως, η εξέλιξη αυτή να αντανακλά και έναν βαθμό ικανοποίησης των συναδέλφων από το έργο και την υφιστάμενη σύνθεση του Συμβουλίου.

Σε κάθε περίπτωση, η ανανέωση της θητείας μου για ακόμη τρία χρόνια δεν αποτελεί για εμένα απλώς έκφραση εμπιστοσύνης, αλλά πρωτίστως αυξημένη ευθύνη. Ως Πρόεδρος του Παγκύπριου Δικηγορικού Συλλόγου, έχω την ευθύνη εκπροσώπησης περίπου 4.500 δικηγόρων, των οποίων οφείλω να αφουγκράζομαι τις ανησυχίες, να αναδεικνύω τα προβλήματα και να προωθώ με συνέπεια τα συμφέροντα και τις θεσμικές τους διεκδικήσεις.

Σε ό,τι αφορά την ενίσχυση της συμμετοχής στις συλλογικές διαδικασίες, πιστεύω ότι το ουσιαστικό ζητούμενο είναι οι συνάδελφοι να αισθάνονται ότι έχουν λόγο και ότι οι απόψεις τους λαμβάνονται υπόψη στη διαμόρφωση των αποφάσεων. Αυτό προϋποθέτει συνεχή και αμφίδρομη επικοινωνία, διαφάνεια, ουσιαστικό διάλογο και έμπρακτη ανταπόκριση στις ανάγκες του δικηγορικού σώματος.

Η ενεργός συμμετοχή, άλλωστε, δεν εξαντλείται στην εκλογική διαδικασία. Εκδηλώνεται μέσα από τη συμμετοχή στις Επιτροπές, την υποβολή προτάσεων και τη συμβολή στις πρωτοβουλίες του Συλλόγου. Στόχος μας παραμένει ένας Σύλλογος ανοικτός σε όλους τους συναδέλφους, που ενθαρρύνει τη συνεργασία και αξιοποιεί τη γνώση και την εμπειρία τους. Γιατί η εμπιστοσύνη δεν θεωρείται δεδομένη, επιβεβαιώνεται καθημερινά μέσα από το έργο, τη συνέπεια και τα αποτελέσματα.

Οι καθυστερήσεις στην απονομή της Δικαιοσύνης εξακολουθούν να ταλαιπωρούν πολίτες και επιχειρήσεις. Ποια συγκεκριμένα μέτρα πρέπει να ληφθούν και σε ποιο χρονικό ορίζοντα μπορεί να υπάρξει ουσιαστική βελτίωση;

Οι καθυστερήσεις στην απονομή της δικαιοσύνης αποτελούν ένα διαχρονικό και σύνθετο πρόβλημα, το οποίο δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με αποσπασματικές παρεμβάσεις. Παρά τις μεταρρυθμίσεις που έχουν προωθηθεί τα τελευταία χρόνια, η πραγματική πρόκληση βρίσκεται πλέον στην αποτελεσματική εφαρμογή τους και στην επίτευξη μετρήσιμων αποτελεσμάτων.

Ο Παγκύπριος Δικηγορικός Σύλλογος παραμένει σταθερός στις θέσεις και στις εισηγήσεις που έχει διαχρονικά διατυπώσει για τον εκσυγχρονισμό και την αποτελεσματικότερη λειτουργία της δικαιοσύνης. Ιδιαίτερη έμφαση αποδίδουμε στη δημιουργία μιας Ανεξάρτητης Υπηρεσίας Δικαστηρίων, την οποία θεωρούμε καθοριστικής σημασίας για την αναβάθμιση της διοικητικής λειτουργίας του δικαστικού συστήματος. Μια τέτοια υπηρεσία, με σαφώς καθορισμένες αρμοδιότητες, κατάλληλη στελέχωση και επαρκείς πόρους, μπορεί να συμβάλει στην αποτελεσματικότερη διαχείριση των δικαστηρίων, στον καλύτερο συντονισμό των υπηρεσιών τους και στην αποδέσμευση των δικαστών από διοικητικά καθήκοντα, επιτρέποντάς τους να επικεντρωθούν στο ουσιαστικό δικαιοδοτικό τους έργο, με πλήρη σεβασμό στη δικαστική ανεξαρτησία.

Παράλληλα, θεωρούμε ιδιαίτερα σημαντική την ουσιαστική προώθηση των συστάσεων που περιλαμβάνονται στην Έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το Κράτος Δικαίου, οι οποίες αποτελούν σημαντικό σημείο αναφοράς για την αξιολόγηση της λειτουργίας των θεσμών και την προώθηση των αναγκαίων μεταρρυθμίσεων. Η αντιμετώπιση των ζητημάτων που αναδεικνύονται στις ευρωπαϊκές αξιολογήσεις απαιτεί συγκεκριμένες ενέργειες, συντονισμό μεταξύ των αρμόδιων αρχών και συνεχή παρακολούθηση της προόδου.

Κατά την άποψή μου, απαιτείται επίσης ένας ολοκληρωμένος μηχανισμός παρακολούθησης της πορείας των εκκρεμών υποθέσεων, με συγκεκριμένους στόχους και χρονοδιαγράμματα ανά δικαστήριο και κατηγορία υποθέσεων. Η αξιολόγηση της προόδου πρέπει να βασίζεται σε αντικειμενικά δεδομένα, όπως ο χρόνος εκδίκασης, ο αριθμός των εκκρεμών υποθέσεων και ο ρυθμός διεκπεραίωσής τους. Ιδιαίτερη έμφαση πρέπει να δοθεί και στην αποτελεσματικότερη διαχείριση του δικαστικού χρόνου, στον περιορισμό των αδικαιολόγητων αναβολών και στον έγκαιρο προγραμματισμό των διαδικασιών.

Ως προς τον χρονικό ορίζοντα, θεωρώ ότι η πρόοδος πρέπει να αξιολογείται σε τακτική βάση και όχι να παραπέμπεται αόριστα στο μέλλον. Μέσα στον πρώτο χρόνο θα πρέπει να μπορούμε να διαπιστώσουμε κατά πόσο οι παρεμβάσεις αποδίδουν, ενώ ουσιαστικότερη βελτίωση στους χρόνους εκδίκασης θα μπορούσε να καταστεί αισθητή σε βάθος δύο έως τριών ετών, εφόσον υπάρξει συντονισμένη και συνεπής εφαρμογή των αναγκαίων μέτρων.

Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να μειωθούν στατιστικά οι εκκρεμείς υποθέσεις, αλλά να διαμορφωθεί ένα σύστημα δικαιοσύνης που θα λειτουργεί αποτελεσματικά και θα ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες των πολιτών και των επιχειρήσεων. Η ταχύτητα πρέπει πάντοτε να συνδυάζεται με την ποιότητα της απονομής της δικαιοσύνης και τη διασφάλιση του δικαιώματος σε δίκαιη δίκη.

Πώς αξιολογείτε μέχρι σήμερα τη δικαστική μεταρρύθμιση και την ψηφιοποίηση των δικαστηρίων; Ποια είναι τα σημαντικότερα κενά που παραμένουν και τι πρέπει να αλλάξει άμεσα;

Η δικαστική μεταρρύθμιση αποτελεί αναμφίβολα μια σημαντική θεσμική εξέλιξη για την κυπριακή δικαιοσύνη. Έχουν γίνει ουσιαστικά βήματα, ιδιαίτερα με την αναδιάρθρωση των ανώτατων δικαστηρίων και την εισαγωγή νέων διαδικαστικών μηχανισμών. Ωστόσο, θεωρώ ότι βρισκόμαστε ακόμη σε ένα μεταβατικό στάδιο και είναι πρόωρο να αξιολογήσουμε συνολικά την επιτυχία της μεταρρύθμισης. Η πραγματική της αξία θα κριθεί από τα αποτελέσματα που θα επιφέρει στην καθημερινή λειτουργία των δικαστηρίων.

Σε ό,τι αφορά την ψηφιοποίηση, η αναβάθμιση του συστήματος iJustice αποτελεί μια θετική εξέλιξη, στην οποία ο Παγκύπριος Δικηγορικός Σύλλογος είχε ενεργό και ουσιαστική συμμετοχή. Συγκεκριμένα, μέσω ειδικής ομάδας εργασίας που συστάθηκε για τον σκοπό αυτό, ο Σύλλογος συμμετείχε συστηματικά καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας υλοποίησης, συμβάλλοντας με παρατηρήσεις και εισηγήσεις, με γνώμονα τις πραγματικές ανάγκες των δικηγόρων ως καθημερινών χρηστών του συστήματος.

Ωστόσο, η ηλεκτρονική καταχώριση εγγράφων δεν αρκεί από μόνη της για να μιλάμε για ένα ολοκληρωμένο ψηφιακό σύστημα δικαιοσύνης. Απαιτείται ένα ενιαίο, αξιόπιστο και λειτουργικό περιβάλλον, το οποίο θα καλύπτει το σύνολο της διαχείρισης μιας υπόθεσης, από την καταχώρισή της μέχρι την ολοκλήρωση της διαδικασίας, διευκολύνοντας ουσιαστικά το έργο των δικηγόρων και των δικαστηρίων.

Τα σημαντικότερα κενά εντοπίζονται στην ελλιπή διασύνδεση των συστημάτων, στη διατήρηση έντυπων και χρονοβόρων διαδικασιών, αλλά και στην ανάγκη περαιτέρω ενίσχυσης των τεχνολογικών υποδομών και της διοικητικής υποστήριξης των δικαστηρίων. Θεωρώ επίσης ιδιαίτερα σημαντική την αξιοποίηση της ψηφιακής καταγραφής των δικαστικών διαδικασιών και τη δυνατότητα εξ αποστάσεως διεξαγωγής ακροάσεων, όπου αυτό είναι δικονομικά επιτρεπτό και πρακτικά εφικτό.

Εκείνο που πρέπει να αλλάξει άμεσα είναι ο τρόπος με τον οποίο σχεδιάζονται και υλοποιούνται οι τεχνολογικές αλλαγές. Απαιτείται καλύτερος συντονισμός μεταξύ των αρμόδιων υπηρεσιών, ουσιαστική δοκιμή των νέων λειτουργιών πριν από την εφαρμογή τους, επαρκής τεχνική υποστήριξη και συνεχής εκπαίδευση όλων των εμπλεκομένων. Κυρίως, όμως, είναι απαραίτητο οι δικηγόροι, ως καθημερινοί χρήστες των συστημάτων, να συμμετέχουν ενεργά στον σχεδιασμό, στην αξιολόγηση και στη βελτίωσή τους.

Ο ΠΔΣ έχει επανειλημμένα επισημάνει ότι η τεχνολογία πρέπει να διευκολύνει και όχι να επιβαρύνει την άσκηση της δικηγορίας. Δεν αρκεί να μεταφέρουμε τις υφιστάμενες γραφειοκρατικές διαδικασίες σε ένα ηλεκτρονικό περιβάλλον. Χρειάζεται να επανεξετάσουμε τις ίδιες τις διαδικασίες, να απλοποιήσουμε όσα μπορούν να απλοποιηθούν και να αξιοποιήσουμε ουσιαστικά τις δυνατότητες που προσφέρει η τεχνολογία.

Η δικαστική μεταρρύθμιση και η ψηφιοποίηση πρέπει να αντιμετωπίζονται ως μια διαρκής διαδικασία εκσυγχρονισμού, με επίκεντρο τον πολίτη, τον δικηγόρο και την αποτελεσματική λειτουργία της δικαιοσύνης. Αυτός πρέπει να είναι ο γνώμονας για την αξιολόγηση κάθε επόμενου βήματος.

Σε μια περίοδο κατά την οποία η διαφάνεια, η λογοδοσία και η εμπιστοσύνη στους θεσμούς βρίσκονται στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης, ποιος πρέπει να είναι ο ρόλος του Παγκύπριου Δικηγορικού Συλλόγου; Σε πιο βαθμό δύναται να παρέμβει ο ΠΔΣ όταν διακυβεύονται ζητήματα κράτους δικαίου;

Ο Παγκύπριος Δικηγορικός Σύλλογος έχει έναν θεσμικό ρόλο που υπερβαίνει την εκπροσώπηση και προάσπιση των επαγγελματικών συμφερόντων των δικηγόρων. Ως θεσμός άμεσα συνδεδεμένος με την απονομή της δικαιοσύνης, έχει ευθύνη να συμβάλλει στην προάσπιση του κράτους δικαίου, στη διαφύλαξη της ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης και στην προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων.

Η διαφάνεια, η λογοδοσία και ο σεβασμός στη νομιμότητα αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για την εύρυθμη λειτουργία κάθε δημοκρατικού κράτους. Όταν ανακύπτουν ζητήματα που άπτονται αυτών των αρχών, ο ΠΔΣ όχι μόνο δικαιούται, αλλά έχει και ευθύνη να τοποθετείται και να παρεμβαίνει, πάντοτε με νομική τεκμηρίωση, αντικειμενικότητα και σεβασμό στη διάκριση των εξουσιών.

Στο πλαίσιο αυτό, ο ΠΔΣ θέτει στη διάθεση της Πολιτείας την επιστημονική γνώση και την εμπειρογνωμοσύνη του σε εξειδικευμένα νομικά ζητήματα, συμμετέχοντας ενεργά στην εξέταση νομοθεσιών και νομοσχεδίων. Μέσα από το έργο των εξειδικευμένων Επιτροπών του, αξιολογεί προτεινόμενες νομοθετικές ρυθμίσεις, εντοπίζει ενδεχόμενα νομικά ή πρακτικά ζητήματα και υποβάλλει τεκμηριωμένες εισηγήσεις και προτάσεις τροποποίησης, όπου αυτό κρίνεται αναγκαίο. Με τον τρόπο αυτό, συμβάλλει ουσιαστικά στη βελτίωση του νομοθετικού πλαισίου και στη διαμόρφωση ρυθμίσεων που ανταποκρίνονται στις αρχές του κράτους δικαίου και στις ανάγκες της κοινωνίας.

Παράλληλα, ο Σύλλογος παρεμβαίνει δημόσια όταν ανακύπτουν ζητήματα που επηρεάζουν τη λειτουργία των θεσμών, την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης και την προστασία των δικαιωμάτων των πολιτών. Οι τοποθετήσεις του οφείλουν να χαρακτηρίζονται από συνέπεια, ανεξαρτησία κρίσης και υπευθυνότητα, ανεξαρτήτως των προσώπων ή των αρχών που εμπλέκονται.

Αυτό, βεβαίως, δεν σημαίνει ότι ο ΠΔΣ υποκαθιστά τα αρμόδια όργανα της Πολιτείας ή παρεμβαίνει στο έργο της δικαστικής εξουσίας. Ο ρόλος του είναι να αναδεικνύει ζητήματα, να επισημαίνει ενδεχόμενες παραβιάσεις των αρχών του κράτους δικαίου και να συμβάλλει, μέσα από τον διάλογο και την υποβολή τεκμηριωμένων προτάσεων, στην αντιμετώπισή τους.

Παράλληλα, θεωρώ ότι η αξιοπιστία κάθε θεσμού προϋποθέτει να εφαρμόζει και ο ίδιος τις αρχές που υπερασπίζεται. Για τον λόγο αυτό, η διαφάνεια, η λογοδοσία και η χρηστή διοίκηση πρέπει να διέπουν και τη λειτουργία του ίδιου του Συλλόγου.

Η εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς δεν οικοδομείται μόνο με δηλώσεις, αλλά μέσα από τη συνέπεια, την ανάληψη ευθύνης και τον ουσιαστικό σεβασμό στη νομιμότητα. Ο Παγκύπριος Δικηγορικός Σύλλογος οφείλει να αποτελεί μια ανεξάρτητη, υπεύθυνη και τεκμηριωμένη φωνή, ιδιαίτερα όταν διακυβεύονται θεμελιώδεις αρχές του κράτους δικαίου.

Ποια είναι τα σημαντικότερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν σήμερα οι δικηγόροι, ιδιαίτερα οι νέοι επαγγελματίες; Τι προτίθεται να κάνει ο Σύλλογος για τη βελτίωση των συνθηκών άσκησης του επαγγέλματος;

Η άσκηση της δικηγορίας έχει καταστεί ιδιαίτερα απαιτητική, καθώς οι δικηγόροι καλούνται να ανταποκριθούν σε ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο επαγγελματικό περιβάλλον, με αυξημένες κανονιστικές υποχρεώσεις, συνεχείς νομοθετικές και τεχνολογικές εξελίξεις και σημαντικές οικονομικές και λειτουργικές πιέσεις.

Οι προκλήσεις αυτές είναι ακόμη πιο έντονες για τους νέους δικηγόρους, οι οποίοι βρίσκονται αντιμέτωποι με το υψηλό κόστος έναρξης και διατήρησης της επαγγελματικής τους δραστηριότητας, τις δυσκολίες επαγγελματικής αποκατάστασης, τις συνθήκες αμοιβής και απασχόλησης, αλλά και την ανάγκη απόκτησης ουσιαστικής πρακτικής εμπειρίας. Είναι σημαντικό να διασφαλίσουμε ότι οι νέοι συνάδελφοι έχουν πραγματικές ευκαιρίες επαγγελματικής εξέλιξης και μπορούν να ασκούν το επάγγελμα υπό συνθήκες αξιοπρέπειας και σεβασμού.

Στο πλαίσιο αυτό, ο Παγκύπριος Δικηγορικός Σύλλογος έχει δώσει ιδιαίτερη έμφαση στα ζητήματα που απασχολούν τους νέους δικηγόρους, προωθώντας, μεταξύ άλλων, τη μεταρρύθμιση του πλαισίου εισδοχής στο δικηγορικό επάγγελμα, με στόχο την ουσιαστική αναβάθμιση της πρακτικής κατάρτισης των ασκούμενων και την καλύτερη προετοιμασία τους για τις πραγματικές απαιτήσεις της δικηγορίας.

Για τη νέα θητεία, προτεραιότητά μας είναι η περαιτέρω ενίσχυση της πρακτικής υποστήριξης προς τους δικηγόρους, με ιδιαίτερη μέριμνα για τους νέους επαγγελματίες και τα μικρότερα δικηγορικά γραφεία. Θα συνεχίσουμε να εξετάζουμε τρόπους περιορισμού των δυσανάλογων επαγγελματικών επιβαρύνσεων και βελτίωσης των συνθηκών άσκησης του επαγγέλματος, μέσα από ουσιαστικό διάλογο με τους συναδέλφους και τις αρμόδιες αρχές.

Εξίσου σημαντική παραμένει η προώθηση της αναδιάρθρωσης του Ταμείου Συντάξεως Δικηγόρων, με γνώμονα τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά του και τη διασφάλιση των συμφερόντων των μελών του.

Θεωρώ ότι ο ρόλος του Συλλόγου δεν περιορίζεται στην ανάδειξη των προβλημάτων, αλλά επεκτείνεται στη διαμόρφωση ουσιαστικών λύσεων. Στόχος μας είναι να δημιουργούμε τις προϋποθέσεις ώστε κάθε δικηγόρος, ανεξαρτήτως ηλικίας, εμπειρίας ή μεγέθους του γραφείου στο οποίο δραστηριοποιείται, να έχει τη δυνατότητα να εξελίσσεται επαγγελματικά και να ασκεί το λειτούργημά του με αξιοπρέπεια, ανεξαρτησία και προοπτική.

Η τεχνητή νοημοσύνη και οι νέες τεχνολογίες αλλάζουν το δικηγορικό επάγγελμα. Η τεχνητή νοημοσύνη πώς μπορεί να βελτιώσει διαδικασίες στην απονομή της δικαιοσύνης;

Η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί ήδη μια πραγματικότητα που μεταβάλλει τον τρόπο άσκησης του δικηγορικού επαγγέλματος και δημιουργεί σημαντικές δυνατότητες για τη βελτίωση της λειτουργίας της δικαιοσύνης. Θεωρώ ότι πρέπει να αντιμετωπίσουμε αυτή την εξέλιξη με ανοικτό πνεύμα, αξιοποιώντας τις ευκαιρίες που προσφέρει, αλλά και με πλήρη επίγνωση των κινδύνων που ενδέχεται να προκύψουν.

Στην απονομή της δικαιοσύνης, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στην ταχύτερη αναζήτηση και ανάλυση νομολογίας, στην επεξεργασία μεγάλου όγκου νομικών εγγράφων, στην οργάνωση και διαχείριση των δικαστικών υποθέσεων, καθώς και στην αυτοματοποίηση χρονοβόρων διοικητικών διαδικασιών. Η αξιοποίηση τέτοιων εργαλείων μπορεί να περιορίσει σημαντικά τον χρόνο που αφιερώνεται σε επαναλαμβανόμενες εργασίες, επιτρέποντας στους δικαστές και στους δικηγόρους να επικεντρώνονται περισσότερο στην ουσιαστική εξέταση των υποθέσεων.

Ωστόσο, η ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης στη δικαιοσύνη πρέπει να γίνεται με ιδιαίτερη προσοχή. Η αξιοπιστία των αποτελεσμάτων, η προστασία των προσωπικών δεδομένων, η διαφύλαξη του δικηγορικού απορρήτου, η διαφάνεια των συστημάτων και η αποφυγή αλγοριθμικών προκαταλήψεων αποτελούν ζητήματα που δεν μπορούν να παραγνωριστούν.

Πάνω απ' όλα, πρέπει να είναι σαφές ότι η τεχνητή νοημοσύνη δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη δικαστική κρίση ή την ευθύνη του δικηγόρου. Η απονομή της δικαιοσύνης προϋποθέτει ανθρώπινη αξιολόγηση, ανεξαρτησία, αιτιολογημένη κρίση και σεβασμό στα θεμελιώδη δικαιώματα. Η τεχνολογία οφείλει να λειτουργεί υποστηρικτικά και όχι να καθορίζει το αποτέλεσμα μιας δικαστικής διαδικασίας.

Ο Παγκύπριος Δικηγορικός Σύλλογος παρακολουθεί στενά τις τεχνολογικές εξελίξεις, καθώς και τις αλλαγές στο ευρωπαϊκό και εθνικό νομικό και νομοθετικό πλαίσιο που αφορούν τις νέες τεχνολογίες και την τεχνητή νοημοσύνη. Η συμμετοχή μας σε δύο εξειδικευμένες Επιτροπές του Συμβουλίου των Δικηγορικών Συλλόγων της Ευρώπης (CCBE), οι οποίες ασχολούνται με τα ζητήματα αυτά, μας επιτρέπει να παρακολουθούμε από κοντά τις ευρωπαϊκές εξελίξεις, να ανταλλάσσουμε τεχνογνωσία και να συμβάλλουμε στον σχετικό θεσμικό διάλογο.

Παράλληλα, μέσω της Επιτροπής Τεχνολογίας του ΠΔΣ, έχουμε ήδη προχωρήσει στην ετοιμασία σύνοψης του Οδηγού του CCBE για τη χρήση της Παραγωγικής Τεχνητής Νοημοσύνης (Generative AI – GenAI) από δικηγόρους, μεταφέροντας στο κυπριακό δικηγορικό σώμα τις σχετικές ευρωπαϊκές κατευθύνσεις και αναδεικνύοντας τις δυνατότητες, τους κινδύνους και τις επαγγελματικές υποχρεώσεις που συνδέονται με τη χρήση αυτών των εργαλείων.

Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να ενσωματώσουμε νέες τεχνολογίες, αλλά να διασφαλίσουμε ότι η αξιοποίησή τους θα οδηγήσει σε μια δικαιοσύνη περισσότερο αποτελεσματική, προσβάσιμη και αξιόπιστη, χωρίς εκπτώσεις στις θεμελιώδεις εγγυήσεις του κράτους δικαίου.