Φόρμα αναζήτησης

Η συμφωνία με Ιταλία δίνει λύσεις σε Ελλάδα-Τουρκία

Η συμφωνία διαχωρισμού των θαλάσσιων ζωνών μεταξύ Ελλάδας και Ιταλίας στις 9 Ιουνίου, η οποία πρακτικά καθορίζει την ΑΟΖ των δύο χωρών στο Ιόνιο Πέλαγος και την Αδριατική Θάλασσα, κατά κύριο λόγο θεωρήθηκε επιτυχία της Ελλάδας. Υπό διπλή έννοια. Πρώτον γιατί είναι η πρώτη συμφωνία που υπογράφει η Ελλάδα και δεύτερον γιατί αρκετοί αναλυτές θεωρούν ότι η συμφωνία αυτή δημιουργεί σοβαρό προηγούμενο σε ό,τι αφορά τις οριοθετήσεις αποκλειστικών ζωνών που επιδιώκει η Ελλάδα στη συνέχεια, με την Αλβανία, την Αίγυπτο, την Τουρκία και την Κύπρο. Στον αντίποδα είχαμε δύο ενδιαφέρουσες τοποθετήσεις. Από τη μία τις δηλώσεις του πρώην Έλληνα ΥΠΕΞ Νίκου Κοτζιά ο οποίος θεωρεί ότι η Ελλάδα διά της συμφωνίας αυτής εκχώρησε μέρος της ελληνικής κυριαρχίας προς την Ιταλία και από την άλλη τις δηλώσεις του Τούρκου ΥΠΕΞ Τσαβούσογλου στην Daily Sabah ότι η συμφωνία «αποδεικνύει την εγκυρότητα των επιχειρημάτων της Άγκυρας σχετικά με τις θαλάσσιες συμφωνίες».

Η συμφωνία

Ελλάδα και Ιταλία υπέγραψαν τη συμφωνία στη λογική της μέσης γραμμής, δηλαδή κατά παρόμοιο τρόπο που η Κύπρος οριοθέτησε την ΑΟΖ της με την Αίγυπτο και το Ισραήλ. Η συμφωνία έλαβε υπόψη και προσμέτρησε την ελληνική θέση ότι τα νησιά έχουν θαλάσσιες ζώνες δηλαδή και χωρικά ύδατα και υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ. Με λίγα λόγια η ελληνική ακτογραμμή μετρήθηκε λαμβάνοντας υπόψη τα μεγάλα νησιά του Ιονίου, δηλαδή την Κέρκυρα, την Κεφαλλονιά, τη Ζάκυνθο κ.λπ. τα οποία είχαν 100% επήρεια στον καθορισμό των ζωνών.

Η παρούσα συμφωνία έρχεται να εμπλουτίσει τη διμερή συμφωνία της 24ης Μαΐου του 1977 όταν Ελλάδα και Ιταλία υπέγραψαν την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας τους στο Ιόνιο Πέλαγος, από τις κυβερνήσεις των Κωνσταντίνου Καραμανλή και Τζούλιο Αντρεότι, πριν τη διεθνή συμφωνία για το Δίκαιο της Θάλασσας. Ελλάδα και Ιταλία έρχονται δηλαδή να επεκτείνουν τις μεταξύ τους οριοθετήσεις συμπεριλαμβάνοντας όχι μόνο την εκμετάλλευση του υποθαλάσσιου πλούτου, αλλά και την υπερκείμενη στήλη ύδατος, δηλαδή και τον πλούτο της θάλασσας. Υφαλοκρηπίδα ως γνωστό είναι η προέκταση του εδάφους μιας χώρας κάτω από τη θάλασσα που μπορεί να φτάνει μέχρι και 200 ναυτικά μίλια, το οποίο μπορεί αποκλειστικά να εκμεταλλευθεί (π.χ. εξόρυξη φυσικού αερίου ή πετρελαίου). ΑΟΖ είναι η θαλάσσια ζώνη αποκλειστικής εκμετάλλευσης των θαλασσίων υδάτων (π.χ. αλιεία ή παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας) μέχρι επίσης τα 200 ναυτικά μίλια.

Σε κλειστές θάλασσες βεβαίως, όπως η Μεσόγειος, όπου δεν υπάρχει η δυνατότητα των 200 μιλίων ο διαχωρισμός γίνεται με βάση τις διαθέσιμες θαλάσσιες ζώνες και με διάφορες μεθόδους. Για παράδειγμα, μέσω του διαχωρισμού στη λογική της μέσης γραμμής, ή με βάση την αρχή της αναλογικότητας στην οποία προσμετρούνται η ακτογραμμή της κάθε χώρας, ο πληθυσμός της κ.ά. Με βάση δημόσιες κυρίως δηλώσεις μετά την υπογραφή της συμφωνίας Ελλάδας-Ιταλίας έγινε αντιληπτό ότι η συμφωνία προέκυψε μέσα από έναν αμοιβαίο συμβιβασμό.

Θετικά και αρνητικά

Από το πρώτο κομμάτι του συμβιβασμού αυτού ευνοείται ευρύτερα η Ελλάδα στον καθορισμό ΑΟΖ με άλλες γειτονικές της χώρες, το δεύτερο ωστόσο κομμάτι της δημιουργεί πολύ σοβαρά προβλήματα ιδίως αν εμμείνει στις θέσεις που προβάλλει μέχρι στιγμής:

* Η Ιταλία αναγνώρισε ότι τα Ιόνια νησιά διαθέτουν και υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ με επήρεια στο 100%. Η συμφωνία λοιπόν αυτή ευνοεί την επιχειρηματολογία της Ελλάδας κυρίως στο Αιγαίο. Αν έχει η Κεφαλλονιά ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα πώς είναι δυνατόν να μην έχουν η Ρόδος και η Σάμος, όπως υποστηρίζει Τουρκία; Αν η νοητή ακτογραμμή που ενώνει την Κέρκυρα, την Κεφαλλονιά και τη Ζάκυνθο αποτελούν τη δυτική ηπειρωτική ακτογραμμή της Ελλάδας γιατί η ίδια γραμμή από τη Ρόδο έως την Κάσο και την Κρήτη δεν επιτρέπουν στην Ελλάδα να διεκδικήσει ΑΟΖ στην Ανατολική Μεσόγειο; Αν αυτό ισχύει πόσο γελοία φαίνεται η υπογραφή του τουρκολιβυκού συμφώνου;

* Η Ελλάδα αποδέχθηκε ότι οι μικρές νησίδες δεν μπορούν να έχουν την ίδια επήρεια στον καθορισμό των θαλάσσιων ζωνών, αλλά περιορισμένη π.χ. γύρω στο 30%. Σε αυτή την κατηγορία μπήκαν νησιά όπως είναι οι Στροφάδες νοτίως της Ζακύνθου και τα Διαπόντια Νησιά βορείως της Κέρκυρας. Τι σημαίνει αυτό; Οι Οθωνοί π.χ. που είναι το μεγαλύτερο από τα Διαπόντια Νησιά με 400 κατοίκους, είναι μεγαλύτεροι από το Καστελόριζο. Αν οι Οθωνοί λοιπόν έχουν με δική της υπογραφή μικρή επήρεια στον καθορισμό ΑΟΖ, πώς η Ελλάδα μπορεί να υποστηρίζει ότι το Καστελόριζο έχει πλήρη επήρεια με αποτέλεσμα η ΑΟΖ της να τέμνεται με αυτήν της Κύπρου;

Ο Κοτζιάς

Σε διάφορες συνεντεύξεις του ο κ. Κοτζιάς υπαινίχθηκε το πρόβλημα που μπορεί να προκύψει από τη μικρή επήρεια των νησίδων (γι’ αυτό και δεν έκλεισε η συμφωνία επί κυβέρνησης Αλέξη Τσίπρα) στάθηκε ωστόσο στη γενική εικόνα κάνοντας διάκριση μεταξύ κυριαρχίας και δικαιωμάτων. Η Ελλάδα υπέγραψε τη συμφωνία με την Ιταλία χωρίς να επεκτείνει την αιγιαλίτιδα ζώνη της στα 12 ναυτικά μίλια και επιπλέον δεν έκλεισε τους κόλπους της ευθυγραμμίζοντας την ακτογραμμή της. Έχασε, κατά τον ίδιο, με αυτό τον τρόπο κυριαρχία και αρκέστηκε σε δικαιώματα που προκύπτουν από τον διαχωρισμό της ΑΟΖ. Την ίδια στιγμή η Ελλάδα παραχώρησε δικαιώματα στους Ιταλούς να ψαρεύουν μέχρι 6 ναυτικά μίλια από την Κεφαλλονιά ή την Ιθάκη. Κάτι που θα ισχύει ακόμα και αν κάποια στιγμή επεκτείνει τα χορικά της ύδατα στα 12 ναυτικά μίλια. Από την άλλη βέβαια είναι σαφές ότι η Ελλάδα το έκανε για να μπορέσει να έχει πρόσθετα επιχειρήματα απέναντι στις κινήσεις Τουρκίας-Λιβύης.

Ο Τσαβούσογλου

Ο υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας πέρα από τη δήλωση ότι η Τουρκία δεν έχει πρόβλημα με τη συμφωνία που υπέγραψαν Ελλάδα και Ιταλία, εκφράζοντας με αυτή τη δήλωση την μετριοπαθή Τουρκία, διευκρίνισε και το εξής: «Η Ελλάδα απαιτεί όλα τα νησιά, οι νησίδες και οι βράχοι να αντιμετωπίζονται ως ηπειρωτική χώρα, αλλά στη συμφωνία της με την Ιταλία δέχτηκε το επιχείρημα της Τουρκίας». Σε αυτό το σημείο μάλλον έχει κάποιο δίκιο. Από την άλλη βέβαια ο κ. Τσαβούσογλου, εντελώς επιλεκτικά, δεν μπήκε στον κόπο να σχολιάσει και το επιχείρημα της Ελλάδας το οποίο επίσης επιβεβαιώνεται μέσα από τη συμφωνία. Ότι δηλαδή τα νησιά έχουν πλήρη υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ. Οπότε η απόλυτη άποψη της Τουρκίας ότι τα νησιά δεν έχουν υφαλοκρηπίδα, διεκδικώντας με αυτό τον τρόπο το μισό Αιγαίο, πώς μπορεί να τεκμηριωθεί;

Στη λογική αυτή, ότι τα νησιά δεν έχουν υφαλοκρηπίδα εξάλλου, η Τουρκία υπέγραψε και το γνωστό σύμφωνο διαχωρισμού ΑΟΖ με τη Λιβύη, εγκαταλείποντας την πάγια πολιτική της να συζητά μόνο για υφαλοκρηπίδα. Το σύμφωνο νομικά πάσχει από κάθε απόψεως, αλλά από τις 9 Ιουνίου πάσχει πλέον και πολιτικά, εγγίζοντας τα όρια της φαιδρότητας. Αν ο Τσαβούσογλου υποστηρίζει ότι η Τουρκία δεν έχει πρόβλημα με τη συμφωνία Ιταλίας-Ελλάδας, αν δηλαδή δέχεται ότι η Ιθάκη και η Ζάκυνθος έχουν υφαλοκρηπίδα, πώς δεν έχει η Κρήτη και η Ρόδος; Δεν έχουν, άραγε, για να επιτρέπεται στην Τουρκία να έχει κοινά θαλάσσια σύνορα με τη Λιβύη;

Το πρόβλημα με τη Λιβυή βεβαίως δεν προέκυψε μόνο λόγω Τουρκίας αλλά και εξαιτίας κάποιων μαξιμαλιστών στο Ελληνικό ΥΠΕΞ. Στο παρελθόν υπήρξε ετοιμότητα από πλευράς Λιβύης για διαχωρισμό ΑΟΖ με την Ελλάδα, ωστόσο κάποιοι τεχνοκράτες επέμεναν η μέτρηση -στην προσπάιεια εξεύρεσης μέσης γραμμής να ξεκινήσει από τη Γαύδο, ένα νησάκι στα νότια της Κρήτης. Η Λιβύη δεν το δέκτηκε. Σήμερα η Ελλάδα με βάση τη συμφωνία που υπέγραψε με την Ιταλία θα παρακαλούσε να έκανε τότε δεύτερες σκέψεις. Γιατί απλούστατα η Τουρκία δεν θα μπορούσε να είχε υπογράψει κανένα σύμφωνο με τη Λιβύη.

Η πρόκληση

Η συμφωνία Ιταλίας-Ελλάδας πάντως προσφέρει και μιας πρώτης τάξεως προοπτική για μερική έστω οριοθέτηση των ΑΟΖ Ελλάδος-Αιγύπτου αφού και οι δύο χώρες αντιδρούν στο τουρκολιβυκό σύμφωνο. Οι συνομιλίες έχουν προχωρήσει, με τους Αιγυπτίους να μην αποδέχονται μέχρι στιγμής πλήρη οριοθέτηση, αφού δεν θεωρούν αμελητέα τα επιχειρήματα της Τουρκίας για το ποια ΑΟΖ έχει το Καστελόριζο. Χωρίς Καστελόριζο στο μοιρογνωμόνιο, χωρίς δηλαδή πλήρη οριοθέτηση με την Αίγυπτο, η Ελλάδα δεν μπορεί να ξεκινήσει διαπραγματεύσεις για διαχωρισμό ΑΟΖ στην Ανατολική Μεσόγειο συνολικά, ούτε βέβαια και με την Κύπρο, οπότε θα αρκεστεί σε μια μερική οριοθέτηση με βάση την Κρήτη. Οι Αιγύπτιοι πάντως αποδεικνύονται σκληροί διαπραγματευτές αφού δεν δέχονται διαχωρισμό ΑΟΖ με την Ελλάδα στη λογική της μέσης γραμμής αλλά με βάση την αρχή της αναλογικότητας. Η Κρήτη έχει 86 χλμ. ακτογραμμή, η Αίγυπτος πάνω από 1.000 χλμ. Παρ’ όλα αυτά αν υπάρξει συμφωνία έστω και για τη νότια ελληνική ΑΟΖ τότε το μνημόνιο Τουρκίας-Λιβύης πάει κατευθείαν στον κάλαθο των αχρήστων. Βεβαίως εδώ εγείρεται και ένα θέμα με την ΑΟΖ Κύπρου-Αιγύπτου το οποίο επιμελώς κρύβει το Υπουργείο Εξωτερικών. Υπό την έννοια ότι η συμφωνία Κύπρου-Αιγύπτου για την ΑΟΖ δεν έχει ολοκληρωθεί πλήρως αφού η Αίγυπτος επιμένει στην αρχή της αναλογικότητας και σε ό,τι αφορά τις δυτικές ακτές της Κύπρου. Σε σχέση πάντα με την Κρήτη, αν ακολουθηθεί η αρχή της αναλογικότητας στη διευθέτηση της νότιας ΑΟΖ Ελλάδας και Αιγύπτου, αν δηλαδή η επήρεια της Κρήτης π.χ. συμφωνηθεί στο 80%, αυτό κατ’ αναλογίαν θα επηρεάσει και την τελική διαπραγμάτευση Κύπρου-Αιγύπτου, αλλά και κάποιες μελλοντικές διαπραγματεύσεις για διαχωρισμό της ΑΟΖ μεταξύ Κύπρου και Τουρκίας. Η θέση της Κυπριακής Δημοκρατίας και οι χάρτες που έχει καταθέσει μέχρι στιγμής κινούνται στη λογική της μέσης γραμμής.

Κι όμως η λύση είναι εκεί

Πέρα από ετσιθελισμούς και άγονες αντιπαραθέσεις, η συμφωνία Ελλάδας-Ιταλίας θα μπορούσε να προσφέρει μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για διευθέτηση όλου του πλέγματος των ελληνοτουρκικών διαφορών σε ό,τι αφορά τις θαλάσσιες ζώνες.

* Αν τα μεγάλα νησιά έχουν ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα, όπως προκύπτει από τη συμφωνία κι αν ο κ. Τσαβούσογλου δεν έχει κανένα πρόβλημα, τότε γιατί δεν σταματά τις απειλές και δεν απευθύνει έκκληση στην Ελλάδα για οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο στη γραμμή της συμφωνίας που υπέγραψε με την Ιταλία;

* Αν η Ελλάδα δέχθηκε μέσα από τη συμφωνία ότι οι νησίδες έχουν περιορισμένη επήρεια στον καθορισμό της ΑΟΖ γιατί επιμένει μαξιμαλιστικά για το Καστελόριζο; Γιατί από κοινού με την Κύπρο κατέθεσε συντεταγμένες στον ΟΗΕ (το ίδιο έκανε και η Τουρκία) από τη στιγμή που δεν υπάρχει συμφωνία οριοθέτησης; Γιατί δεν καλεί την Τουρκία σε μια συζήτηση για οριοθέτηση στη γραμμή της συμφωνίας που υπέγραψε με την Ιταλία;

Με λίγα η συμφωνία Ελλάδας-Ιταλίας έδειξε τον δρόμο μέσα από τον οποίο μπορούν να διευθετηθούν δύσκολα προβλήματα. Ήταν ένας δρόμος συμβιβασμού που δημιούργησε ένα πολιτικό κεκτημένο.

Με βάση αυτό το κεκτημένο, περί νησιών με υφαλοκρηπίδα-ΑΟΖ και νησίδων με περιορισμένη ΑΟΖ, κι αν ισχύει η δήλωση Δένδια ότι η συμφωνία είναι σωστή και δίκαιη, αλλά και η δήλωση Τσαβούσογλου ότι η συμφωνία δεν ενοχλεί την Τουρκία, τότε τα πράγματα δεν είναι δύσκολο να λυθούν: Από τη μια το Αιγαίο, σε μεγάλο βαθμό, γίνεται αποδεκτό ότι μετατρέπεται σε μια ελληνική θάλασσα, από την άλλη η Τουρκία έχει δικαίωμα να διεκδικεί ένα σοβαρό μέρος των θαλάσσιων ζωνών στην Ανατολική Μεσόγειο.

Το ερώτημα είναι αν η Ελλάδα και η Τουρκία θα εκμεταλλευθούν εποικοδομητικά τη συμφωνία αυτή ή θα επιμένουν στα παράλληλα και επιλεκτικά τους αφηγήματα. Ρισκάροντας ακόμα και τον κίνδυνο ενός θερμού επεισοδίου στην περιοχή.

Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.