Λιγότερο εμφανή τα δικαιώματα των μειονοτήτων ως κριτήριο ένταξης στην ΕΕ - Τι διαπιστώνει μελέτη

Τα δικαιώματα των εθνικών μειονοτήτων έχουν γίνει λιγότερο εμφανή ως προϋπόθεση ένταξης στην ΕΕ, στο πλαίσιο της προσέγγισης «Πρώτα τα Θεμελιώδη». Αυτό αναφέρει ενημερωτικό σημείωμα που ζητήθηκε από την Επιτροπή Αναφορών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και δημοσιεύθηκε την Τετάρτη.

Όπως σημειώνεται, μετά τη θέσπιση των κριτηρίων της Κοπεγχάγης το 1993, τα δικαιώματα των μειονοτήτων αποτελούσαν ρητό στοιχείο της λογικής της διεύρυνσης. Η σημερινή προσέγγιση ενσωματώνει τα πολιτικά κριτήρια σε όλη την ενταξιακή διαδικασία, χωρίς εξίσου σαφή αναφορά στα δικαιώματα των εθνικών μειονοτήτων.

Τα κριτήρια της Κοπεγχάγης περιλάμβαναν στις βασικές προϋποθέσεις ένταξης τη σταθερότητα των θεσμών που εγγυώνται τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου, τα ανθρώπινα δικαιώματα, καθώς και τον σεβασμό και την προστασία των μειονοτήτων.

Η μελέτη αναφέρει ότι η νέα μεθοδολογία διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που θεσπίστηκε το 2020, ορίζει τα θεμελιώδη ζητήματα κυρίως ως το κράτος δικαίου, τους δημοκρατικούς θεσμούς και τις οικονομικές μεταρρυθμίσεις. Τα δικαιώματα των μειονοτήτων περιλαμβάνονται στα κεφάλαια για τη δικαιοσύνη, τα θεμελιώδη δικαιώματα, την ελευθερία και την ασφάλεια.

Από το 2020 η Επιτροπή εκδίδει επίσης ετήσιες εκθέσεις για το κράτος δικαίου. Από το 2024, στις εκθέσεις περιλαμβάνονται η Αλβανία, το Μαυροβούνιο, η Βόρεια Μακεδονία και η Σερβία. Ζητήματα σχετικά με εθνικές, εθνοτικές ή γλωσσικές μειονότητες μπορεί να καταγράφονται σε επιμέρους ενότητες, όπως εκείνες για την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης, την πρόσβαση στη δικαιοσύνη ή τους θεσμικούς ελέγχους, χωρίς να υπάρχει ξεχωριστή ενότητα για τις εθνικές μειονότητες.

Διαφορετική έμφαση από το Ευρωκοινοβούλιο

Το ενημερωτικό σημείωμα αναφέρει ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει δώσει διαφορετική έμφαση στα δικαιώματα των μειονοτήτων. Ως παράδειγμα παραθέτει το ψήφισμα της 11ης Μαρτίου 2026 για τη στρατηγική διεύρυνσης της ΕΕ, στο οποίο το Κοινοβούλιο αναφέρθηκε ρητά στα «δικαιώματα των μειονοτήτων» ως μέρος των κριτηρίων ένταξης.

Το ψήφισμα αναφέρεται, μεταξύ άλλων, στην ουσιαστική εκπροσώπηση των μειονοτήτων σε όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης, στη διατήρηση της πολιτιστικής και γλωσσικής τους ταυτότητας, στην πρόσβαση σε ποιοτική εκπαίδευση στις γλώσσες των μειονοτήτων, καθώς και στην αντιμετώπιση της ρητορικής μίσους και των εγκλημάτων που υποκινούνται από μίσος.

Σύμφωνα με το σημείωμα, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο διαθέτει σειρά εργαλείων που θα μπορούσαν να αξιοποιούνται πιο συστηματικά για την παρακολούθηση των δικαιωμάτων των εθνικών μειονοτήτων στη διαδικασία διεύρυνσης. Μεταξύ αυτών είναι η δυνατότητα να δώσει ή να αρνηθεί τη συναίνεσή του σε κάθε συνθήκη προσχώρησης. Η εφαρμογή των δικαιωμάτων των εθνικών μειονοτήτων θα μπορούσε, σύμφωνα με τη μελέτη, να αποτελέσει σαφέστερο σημείο αναφοράς κατά την άσκηση αυτής της αρμοδιότητας.

Το ενημερωτικό σημείωμα αναφέρει ότι η προστασία των εθνικών μειονοτήτων συνδέθηκε ιστορικά με ζητήματα ευρωπαϊκής ασφάλειας και σταθερότητας, ιδιαίτερα μετά τους πολέμους στην πρώην Γιουγκοσλαβία.

Σημειώνει επίσης ότι η τρέχουσα διαδικασία διεύρυνσης αφορά σε μεγάλο βαθμό χώρες που εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν τις συνέπειες προηγούμενων συγκρούσεων ή, όπως η Ουκρανία, βρίσκονται σε πόλεμο. Ζητήματα εθνικών και εθνοτικών μειονοτήτων έχουν επηρεάσει και στο παρελθόν τις σχέσεις μεταξύ κρατών μελών και υποψήφιων χωρών.

Πηγή: ΚΥΠΕ