Γιατί δε θα κατοικήσουμε ποτέ στο διάστημα: Τα ιατρικά, οικονομικά και ηθικά εμπόδια

ΠΟΛΙΤΗΣ NEWS Δημοσιεύθηκε 20.9.2023
Γιατί δε θα κατοικήσουμε ποτέ στο διάστημα: Τα ιατρικά, οικονομικά και ηθικά εμπόδια
Οι άνθρωποι εξελίχθηκαν και προσαρμόστηκαν στις συνθήκες της Γης. Όσο απομακρύνονται από αυτήν, αρχίζουν τα προβλήματα – σωματικά και ψυχολογικά

Η NASA φιλοδοξεί να ξαναπατήσει στη Σελήνη σε λίγα χρόνια – μόνιμα αυτή τη φορά – και επενδύει πολλά στο πρόγραμμα Artemis για να το πραγματοποιήσει. Εταιρείες όπως η United Launch Alliance και η Lockheed Martin σχεδιάζουν υποδομές για σεληνιακή κατοίκηση. Ο Έλον Μασκ ισχυρίστηκε ότι η SpaceX θα αποικίσει τον Άρη. Είναι όμως κάποιο από αυτά τα εγχειρήματα βιώσιμα; Πόσο δύσκολο θα ήταν να ζήσουμε εκτός Γης, δεδομένου ότι το διάστημα φαίνεται σχεδιασμένο για να μας σκοτώσει;

Οι άνθρωποι εξελίχθηκαν και προσαρμόστηκαν στις συνθήκες της Γης. Όσο απομακρύνονται από αυτήν, αρχίζουν τα προβλήματα – σωματικά και ψυχολογικά. Ο κίνδυνος καρκίνου από την κοσμική ακτινοβολία και τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα ανθρώπινα σώματα στη μικροβαρύτητα θα μπορούσαν να καταστρέψουν τα σχέδια.

Επιπλέον, μπορεί να μην υπάρχει μια βιώσιμη οικονομική περίπτωση για τη διατήρηση μιας παρουσίας σε έναν άλλο κόσμο. Ιστορικά, δεν υπήρξε μεγάλη δημόσια υποστήριξη για τη δαπάνη μεγάλων χρημάτων σε αυτό.

Οι προσπάθειες για διαπλανητικό αποικισμό αναδεικνύουν επίσης ακανθώδη ηθικά ζητήματα με τα οποία οι περισσότεροι αισιόδοξοι του διαστήματος δεν έχουν αντιμετωπίσει πλήρως.

Το πείραμα της «Βιόσφαιρας 2»

Το 1991 οκτώ άτομα μπήκαν στη Βιόσφαιρα 2 και έζησαν μέσα για δύο χρόνια. Επρόκειτο για μία εγκατάσταση 3,14 στρεμμάτων στο Όρακλ της Αριζόνα, όπου οι επιστήμονες έχουν αναδημιουργήσει διαφορετικά χερσαία περιβάλλοντα. Υπάρχει ένας ωκεανός, μαγγρόβιοι υγρότοποι, ένα τροπικό δάσος, ένα λιβάδι σαβάνας και μια έρημος. Ο στόχος, εκτός από τη μελέτη της οικολογίας και της Γης, ήταν να μάθουμε πώς οι άνθρωποι θα μπορούσαν κάποια μέρα να ζήσουν στο διάστημα, όπου θα έπρεπε να δημιουργήσουν ένα αυτόνομο και αυτοσυντηρούμενο μέρος για τον εαυτό τους.

4644635132839199 image
Η εγκατάσταση της Βιόσφαιρας 2 (Flickr)

Η Βιόσφαιρα 2 όμως, δεν λειτούργησε ικανοποιητικά. Το κλειστό περιβάλλον δεν παρήγαγε αρκετό οξυγόνο, νερό ή τροφή για τους κατοίκους – ένα σύνολο προβλημάτων που, φυσικά, θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν και οι μελλοντικοί κάτοικοι του φεγγαριού ή του Άρη. Η πρώτη αποστολή, όπως και η δεύτερη λίγα χρόνια αργότερα, διαταράχθηκαν επίσης από διαπροσωπικές συγκρούσεις και ψυχολογικά προβλήματα μεταξύ των κατοίκων.

Σήμερα, οι άνθρωποι που συμμετέχουν σε έργα προσομοίωσης του μακροπρόθεσμου διαστημικού ταξιδιού ενώ παραμένουν σταθερά στη Γη ονομάζονται αναλογικοί αστροναύτες. Υπάρχουν εγκαταστάσεις αναλογικών αστροναυτών σε μέρη όπως η Γιούτα, η Χαβάη, το Τέξας και η Ανταρκτική. Οι άνθρωποι τα κατασκευάζουν ή τα σχεδιάζουν στο Ομάν, την Κένυα και το Ισραήλ. Και όλοι μοιράζονται τον ίδιο στόχο: να μάθουν πώς να ζουν έξω από τη Γη ενώ βρίσκονται στη Γη.

Τα προβλήματα υγείας

Τα ανθρώπινα σώματα δεν μπορούν να διαχειριστούν τη ζωή στο διάστημα. Η διαστημική πτήση προκαλεί βλάβες στο DNA, αλλάζει το μικροβίωμα, διαταράσσει τους κιρκάδιους ρυθμούς, βλάπτει την όραση, αυξάνει τον κίνδυνο καρκίνου, προκαλεί απώλεια μυών και οστών, καταστέλλει το ανοσοποιητικό σύστημα, αποδυναμώνει την καρδιά και μετατοπίζει τα υγρά προς το κεφάλι.

Στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια, στο Σαν Φρανσίσκο, η ιατρική ερευνήτρια Sonja Schrepfer αποκάλυψε ότι τα αιμοφόρα αγγεία που οδηγούν στον εγκέφαλο γίνονται πιο σκληρά στη μικροβαρύτητα. Η Schrepfer και οι συνεργάτες της, ωστόσο, αποκάλυψαν μια μοριακή οδό που θα μπορούσε να αποτρέψει αυτές τις αλλαγές. «Αλλά τώρα το ερώτημα που προσπαθώ να καταλάβω είναι, το θέλουμε αυτό;» λέει. «Ίσως η ακαμψία των αγγείων να είναι ένας προστατευτικός μηχανισμός, προτείνει η Schrepfer, και κάνοντάς τα πιο εύκαμπτα μπορεί να προκαλέσουμε άλλα προβλήματα».

Η Schrepfer θέλει επίσης να ανακαλύψει πώς να βοηθήσει το εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα των αστροναυτών, που γερνάει ταχύτερα στο διάστημα και δυσκολεύεται να επιδιορθώσει τις βλάβες των ιστών.

Τα προβλήματα όρασης και οστών είναι επίσης από τις πιο σοβαρές παρενέργειες. Όταν οι αστροναύτες περνούν ένα μήνα ή περισσότερο στο διάστημα, οι βολβοί των ματιών τους ισοπεδώνονται, μια κατάσταση που ονομάζεται νευροοφθαλμικό σύνδρομο και που μπορεί να προκαλέσει μακροχρόνιες βλάβες στην όραση.

4644635647785812 image
Οφθαλμική εξέταση αστροναύτη (Picryl)

Τα οστά και οι μύες επίσης είναι φτιαγμένα για τη ζωή στη Γη, η οποία περιλαμβάνει την πάντα παρούσα έλξη της βαρύτητας. Στο διάστημα, χωρίς να ασκείται πίεση, οι αστροναύτες μπορεί να βιώσουν οστική απώλεια και συρρίκνωση των μυών. Γι’ αυτό πρέπει να κάνουν ώρες άσκησης κάθε μέρα, χρησιμοποιώντας εξειδικευμένο εξοπλισμό που βοηθά στην προσομοίωση ορισμένων από τις δυνάμεις που θα ένιωθε ο σκελετός τους στο έδαφος—και ακόμη και αυτή η εκπαίδευση δεν ανακουφίζει πλήρως την απώλεια.

Ίσως όμως η πιο σημαντική ανησυχία στο διάστημα, είναι η ακτινοβολία, κάτι που είναι διαχειρίσιμο για τους σημερινούς αστροναύτες που πετούν σε χαμηλή τροχιά στη Γη, αλλά θα ήταν μεγαλύτερο πρόβλημα για τους ανθρώπους που ταξιδεύουν μακρύτερα και για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

Ένα μέρος της ακτινοβολίας προέρχεται από τον ήλιο, ο οποίος εκτοξεύει γυμνά πρωτόνια που μπορούν να βλάψουν το DNA, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια ηλιακών καταιγίδων. «[Αυτό] θα μπορούσε να σας κάνει πολύ, πολύ άρρωστο και να σας προκαλέσει οξύ σύνδρομο ακτινοβολίας», λέει η Dorit Donoviel, καθηγήτρια στο Baylor College of Medicine και διευθύντρια του Translational Research Institute for Space Health (TRISH). Οι μελλοντικοί αστροναύτες θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν νερό -ίσως αντλούμενο στους τοίχους ενός καταφυγίου- για να προστατευτούν από αυτά τα πρωτόνια. Αλλά οι επιστήμονες δεν γνωρίζουν πάντα πότε ο ήλιος θα εκτοξεύσει τέτοια σωματίδια. «Έτσι, εάν, για παράδειγμα, οι αστροναύτες εξερευνούν την επιφάνεια του φεγγαριού και έρχεται ένα συμβάν ηλιακών σωματιδίων, πιθανότατα έχουμε την ικανότητα να το προβλέψουμε μέσα σε περίπου 20 έως 30 λεπτά το πολύ. Αυτό σημαίνει ότι χρειαζόμαστε καλύτερη πρόβλεψη και ανίχνευση—και θα χρειαζόταν οι αστροναύτες να παραμένουν κοντά στην υδάτινη ασπίδα τους. Αν δεν φτάνατε στην ασφάλεια εγκαίρως, θα κάνατε εμετό στη διαστημική σας στολή. Αυτή είναι μία απειλητική για τη ζωή κατάσταση, επειδή ο εμετός θα μπορούσε να επηρεάσει τα συστήματα υποστήριξης της ζωής ή μπορεί να τον εισπνεύσετε. Μετά έρχεται η εξάντληση των κυττάρων όπως τα ουδετερόφιλα, τα ουδετερόφιλα και τα ερυθρά αιμοσφαίρια, που σημαίνει ότι δεν μπορείτε να καταπολεμήσετε τα μικρόβια ή να δώσετε στους ιστούς σας οξυγόνο αποτελεσματικά. Θα είστε κουρασμένοι, αναιμικοί, ανίκανοι να καταπολεμήσετε τις μολύνσεις και ίσως πεθάνετε», προειδοποιεί η Donoviel.

Υπάρχει ένας άλλος τύπος ακτινοβολίας, οι γαλαξιακές κοσμικές ακτίνες, που ακόμη και το πολύ νερό δεν θα εμποδίσει. Οι ακτίνες προέρχονται από ουράνιες εκρήξεις όπως οι σουπερνόβα και έχουν πολύ περισσότερη ενέργεια και μάζα από ένα απλό πρωτόνιο. Η δόση κοσμική ακτινοβολίας που λαμβάνει ένας αστροναύτης καθ’ οδόν προς τον Άρη είναι μικρή. Αλλά αν βρίσκεστε σε ένα διαστημόπλοιο ή σε μια πλανητική επιφάνεια για χρόνια, η ποσότητα της ακτινοβολίας είναι τόση που αυξάνει πολύ την πιθανότητα καρκίνου. Επειδή η θωράκιση των αστροναυτών δεν είναι εφικτή, η Donoviel ερευνά πώς να βοηθήσει το σώμα να επιδιορθώσει τη ζημιά από την ακτινοβολία και να αναπτύξει χημικές ενώσεις που θα μπορούσαν να λάβουν οι αστροναύτες για να βοηθήσουν στη διόρθωση της βλάβης του DNA.

Ακόμα κι αν τα περισσότερα από τα προβλήματα του σώματος μπορούν να διορθωθούν, ο εγκέφαλος παραμένει πρόβλημα. Μία μελέτη ανασκόπησης του 2021 στο Clinical Neuropsychiatry παρουσίαζε τους ψυχολογικούς κινδύνους που αντιμετωπίζουν οι αστροναύτες στο ταξίδι τους, σύμφωνα με υπάρχουσες έρευνες σε διαστημικούς και αναλογικούς αστροναύτες: κακή συναισθηματική ρύθμιση, μειωμένη ανθεκτικότητα, αυξημένο άγχος και κατάθλιψη, προβλήματα επικοινωνίας εντός της ομάδας, διαταραχές ύπνου και μειωμένη γνωστική και κινητική λειτουργία. Για να καταλάβετε γιατί προκύπτουν αυτά τα ζητήματα, φανταστείτε τον εαυτό σας σε ένα κουτί με λίγους ανθρώπους, ένα αυστηρό και μονότονο πρόγραμμα, ένα θανατηφόρο περιβάλλον έξω κι έναν αφύσικο κύκλο ημέρας-νύχτας.

Τα οικονομικά εμπόδια

Τα προβλήματα σωματικής και ψυχικής υγείας – αν και τρομερά – δεν είναι απαραιτήτως τα πιο άμεσα εμπόδια για να πραγματοποιηθεί ένας διαστημικός αποικισμός. Το μεγαλύτερο ζήτημα είναι το κόστος. Όσοι πιστεύουν ότι ένας δισεκατομμυριούχος επιχειρηματίας θα χρηματοδοτήσει ένα τέτοιο εγχείρημα από μια αίσθηση περιπέτειας ή αλτρουισμού (ή κακής κρίσης) θα πρέπει να το ξανασκεφτούν. Οι εμπορικές διαστημικές εταιρείες είναι επιχειρήσεις και στόχος των επιχειρήσεων είναι το κέρδος.

Τα τελευταία δύο χρόνια ο Matthew Weinzierl, καθηγητής στο Harvard Business School, και ο συνάδελφός του Brendan Rousseau προσπαθούσαν να βρουν ποια είναι η ζήτηση για εξερεύνηση του διαστήματος και αναζητήσεις πέρα από τη Γη. «Υπήρξε μία τάση αύξησης της προσφοράς και περικοπή του κόστους της διαστημικής δραστηριότητας», λέει ο Weinzierl, «αλλά σε ποιον απευθύνονται;». Οι διαστημικές εταιρείες ήταν ιστορικά εσωστρεφείς: ειδικοί δημιουργούσαν πράγματα για ειδικούς, δεν προωθούν προϊόντα ή υπηρεσίες τον ευρύτερο κόσμο. Ακόμη και εμπορικές επιχειρήσεις όπως η SpaceX υποστηρίζονται κυρίως από κρατικές συμβάσεις. Οι ηγέτες των εταιρειών δεν σκέφτονται πάντα τον καπιταλισμό των ιδεών τους, είναι απλά ενθουσιασμένοι που λειτουργούν οι πύραυλοι και τα εργαλεία. «Η τεχνολογική επιτυχία δεν ισοδυναμεί με μια ισχυρή επιχειρηματική υπόθεση», λέει ο Rousseau. Σήμερα οι ιδιωτικές εταιρείες διαστημικών πτήσεων στοχεύουν σε τουρίστες. Αλλά αυτοί οι τουρίστες δεν προστατεύονται από τους ίδιους κανονισμούς ασφαλείας που ισχύουν για τους κυβερνητικούς αστροναύτες και ένα ατύχημα θα μπορούσε να στραγγαλίσει τη βιομηχανία του διαστημικού τουρισμού. Aποθαρρυντικό είναι επίσης το γεγονός ότι οι κοινοί άνθρωποι είναι πιθανότερο να θέλουν να κάνουν απλά μία βόλτα στο διάστημα, παρά να είναι διατεθειμένοι να ζήσουν σε ένα μέρος όπως ο Άρης.

Ο Weinzierl και ο Rousseau βρίσκουν την ιδέα μιας διαρκούς ανθρώπινης παρουσίας στο διάστημα εμπνευσμένη, αλλά δεν είναι σίγουροι πότε και πώς θα λειτουργήσει από οικονομική άποψη. Εξάλλου, η έμπνευση δεν πληρώνει τιμολόγια. «Θα θέλαμε να το δούμε αυτό να συμβαίνει», λέει ο Rousseau – πιστεύει ότι πολλοί άνθρωποι θα το έκαναν. «Αρκεί να μην είμαστε εμείς αυτοί που πληρώνουμε τον λογαριασμό».

Πολλοί φορολογούμενοι πιθανότατα θα συμφωνούσαν. Μια δημοσκόπηση του 2020 από τη Morning Consult διαπίστωσε ότι μόλις το 7-8% των ερωτηθέντων πίστευαν ότι η αποστολή ανθρώπων στο φεγγάρι ή στον Άρη θα πρέπει να είναι πρώτη προτεραιότητα.

Τα ηθικά ζητήματα

Όσον αφορά το διαστημικό ταξίδι, το «γιατί;» είναι ίσως το πιο σημαντικό ηθικό ερώτημα. «Ποιος είναι ο σκοπός εδώ; Τι καταφέρνουμε;», ρωτάει ο Brian Green, καθηγητής τεχνολογικής ηθικής στο Πανεπιστήμιο Santa Clara.

Η δική του απάντηση είναι η εξής: «Εξυπηρετεί την αξία του να γνωρίζουμε ότι μπορούμε να κάνουμε πράγματα—αν προσπαθήσουμε πολύ σκληρά, μπορούμε πραγματικά να πετύχουμε τους στόχους μας. Φέρνει τους ανθρώπους κοντά». Αλλά αυτά τα κάπως φιλοσοφικά οφέλη αντισταθμίζονται από το υψηλό κόστος. Τα χρήματα για τον αποικισμό της Σελήνης ή του Άλφα του Κενταύρου θα μπορούσαν να διοχετευτούν σε εναλλακτικά εγχειρήματα που θα έκαναν τη γη πιο βιώσιμο πλανήτη.

Και μια ακόμη απλούστερη ηθική ερώτηση είναι: «Πρέπει πραγματικά να στέλνουμε ανθρώπους για τέτοια πράγματα;» λέει ο Green. Εκτός από τους σημαντικούς κινδύνους καρκίνου και τη συνολική επιδείνωση της υγείας, οι αστροναύτες που στοχεύουν να εγκατασταθούν σε έναν άλλο κόσμο έχουν πολλές πιθανότητες να χάσουν τη ζωή τους. Ακόμα κι αν ζήσουν, υπάρχουν προβλήματα σχετικά με το τι είδους ύπαρξη μπορεί να έχουν. «Είναι ένα πράγμα να επιβιώνεις. Αλλά είναι άλλο πράγμα να απολαμβάνεις πραγματικά τη ζωή σου. Κι αν η ζωή στον Άρη είναι βασανιστήριο;» συμπληρώνει ο Green.

Θα πρέπει επίσης να αναγνωρίσουμε τους κινδύνους για τα ουράνια σώματα – σε περίπτωση που οι άνθρωποι επιστρέψουν αν δεν έχουν αγοράσει εισιτήριο απλής μετάβασης. Aν οι προορισμοί έχουν μη ανιχνεύσιμη ζωή, τότε επιβλαβή εξωγήινα μικρόβια θα μπορούσαν να επιστρέψουν στη Γη μέσω των αστροναυτών ή του εξοπλισμού τους. Τι υποχρέωση έχουν οι εξερευνητές να κρατούν τα μέρη όπως τα βρήκαν;

Ο μελετητής επιστημονικής φαντασίας Gary Westfahl αμφισβητεί την αξία του διαστημικού ταξιδιού. Οι εξερευνητές του διαστήματος συχνά παρουσιάζονται ως πιο γενναίοι και καλύτεροι από εκείνους που παραμένουν στον πλανήτη τους: αυτοί είναι που ωθούν τον πολιτισμό προς τα εμπρός. Ο Westfahl έχει αντιρρήσεις. «Σαφώς, η ιστορία δεν καταδεικνύει καμία συσχέτιση μεταξύ ταξιδιού και αρετής», γράφει. «Η ιστορία του είδους μας υποδηλώνει ισχυρά ότι η πρόοδος θα προέλθει από τη συνεχιζόμενη σταθερή ζωή στη Γη και ότι ένα τεράστιο νέο πρόγραμμα ταξιδιού στο διάστημα θα οδηγήσει σε μια νέα περίοδο ανθρώπινης στασιμότητας», καταλήγει δυσοίωνα.

Παρά τα όσα αναλύθηκαν, οι επιστήμονες της φετινής Διάσκεψης Αναλογικών Αστροναυτών παρέμειναν αισιόδοξοι. «Πού πάμε λοιπόν από εδώ και πέρα;» αναρωτήθηκε κάποια στιγμή ο ιδρυτής του συνεδρίου και πραγματικός αστροναύτης Sian Proctor. Εν συνεχεία, τα μέλη του κοινού έδειξαν προς τα πάνω και είπαν: «Στο φεγγάρι!»

Πηγή: Scientific American, ΕΡΤ

Πολιτική Δημοσίευσης Σχολίων
Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν. Προτρέπουμε τους αναγνώστες μας να κάνουν report / flag σχόλια που πιστεύουν ότι παραβιάζουν τους πιο πάνω κανόνες. Σχόλια που περιέχουν URL / links σε οποιαδήποτε σελίδα, δεν δημοσιεύονται αυτόματα.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ
ΟΗΕ/Γάζα: Απογοητευμένος δηλώνει ο Γκουτέρες διότι δεν εφαρμόζονται οι αποφάσεις του Διεθνούς Δικαστηρίου
ΚΟΣΜΟΣ

ΟΗΕ/Γάζα: Απογοητευμένος δηλώνει ο Γκουτέρες διότι δεν εφαρμόζονται οι αποφάσεις του Διεθνούς Δικαστηρίου

ΟΗΕ/Γάζα: Απογοητευμένος δηλώνει ο Γκουτέρες διότι δεν εφαρμόζονται οι αποφάσεις του Διεθνούς Δικαστηρίου

Καρίμ Χαν - Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για Γάζα: «Δεν μπορούμε να έχουμε δύο μέτρα και δύο σταθμά μέτρα»
ΚΟΣΜΟΣ

Καρίμ Χαν - Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για Γάζα: «Δεν μπορούμε να έχουμε δύο μέτρα και δύο σταθμά μέτρα»

Καρίμ Χαν - Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για Γάζα: «Δεν μπορούμε να έχουμε δύο μέτρα και δύο σταθμά μέτρα»

Λεμεσός: Γειτονιά με πύργους η «Ακταία Οδός» {εικόνες}
ΚΥΠΡΟΣ

Λεμεσός: Γειτονιά με πύργους η «Ακταία Οδός» {εικόνες}

Λεμεσός: Γειτονιά με πύργους η «Ακταία Οδός» {εικόνες}

Έρχεται η Εθνική Αρχή Τροφίμων - Ανεξάρτητος φορέας θα φέρει την ευθύνη για το τι καταλήγει στο πιάτο μας
ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Έρχεται η Εθνική Αρχή Τροφίμων - Ανεξάρτητος φορέας θα φέρει την ευθύνη για το τι καταλήγει στο πιάτο μας

Έρχεται η Εθνική Αρχή Τροφίμων - Ανεξάρτητος φορέας θα φέρει την ευθύνη για το τι καταλήγει στο πιάτο μας

Η Ευρωπαία Αρχιεισαγγελέας Λάουρα Κόβεσι στον «Π»: Δεν υπάρχει «καθαρή» χώρα στην Ευρώπη
ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Η Ευρωπαία Αρχιεισαγγελέας Λάουρα Κόβεσι στον «Π»: Δεν υπάρχει «καθαρή» χώρα στην Ευρώπη

Η Ευρωπαία Αρχιεισαγγελέας Λάουρα Κόβεσι στον «Π»: Δεν υπάρχει «καθαρή» χώρα στην Ευρώπη