Φόρμα αναζήτησης

Νάνος Βαλαωρίτης για την πολιτική: Χρόνος, χρήμα και ηλιθιότητα είναι ανίκητα

Ηταν τέτοιες μέρες 10 χρόνια πριν, όταν ο μεγάλος Έλληνας ποιητής Νάνος Βαλαωρίτης, που έφυγε από την ζωή το βράδυ της Πέμπτης, σε ηλικία 98 ετών, είχε δηλώσει σε συνέντευξή του στο “ΘΕΜΑ” πως ““τρία πράγματα είναι ανίκητα στον κόσμο τούτο. Το χρήμα, ο χρόνος και η ηλιθιότητα!”. Ακολουθεί σχετικό ρεπορτάζ από το protothema.gr, ως αφιέρωμα μετά από την είδηση του θανάτου του .

Χαμογελαστός και χωμένος μέσα σε βουνά βιβλίων και εφημερίδων. Παντού αφημένες σημειώσεις του και στην πολυθρόνα η αγαπημένη του γάτα. Κλασσικό σπίτι ανθρώπου παθιασμένου με τα γράμματα έως το τέλος. Η κουβέντα μας δεν είχε να κάνει με ποιήματα αλλά με την πολιτική. Βαθύς γνώστης της πολιτικής πραγματικότητας και ευθύς στο λόγο του για τα πολιτικά πρόσωπα της εποχής εκείνης.

Το 2007 είχε τεθεί επικεφαλής του ψηφοδελτίου Επικρατείας των Οικολόγων Πράσινων. Οι φονικές πυρκαγιές στην Ηλεία το καλοκαίρι εκείνης της χρονιάς τον οδηγούν στην πρώτη γραμμή της Οικολογίας. Η σύντομη εμπλοκή του με την πολιτική τον φέρνει όμως μπροστά σε άγνωστες για αυτόν πρακτικές και με τη βαρύτητα, που τον διέκρινε πάντα, θα μας πει στις 30 Αυγούστου 2009, ότι οι Οικολόγοι Πράσινοι λειτουργούν ως “δούρειος ίππος των μεγάλων συμφερόντων”, προκαλώντας αίσθηση στους κόλπους της Αριστεράς και της Οικολογίας.

 

 

Τρία πράγματα είναι ανίκητα στον κόσμο τούτο. Το χρήμα, ο χρόνος και η ηλιθιότητα!”, θα σημειώσει εμφανώς απογοητευμένος από το οικολογικό κίνημα στην Ελλάδα σε επίπεδο προσώπων. “Όλα αυτά γίνονται για την εξουσία, η οποία είναι και οικονομική καθώς είναι πολλά τα χρήματα που μπαίνουν στα ταμεία του κόμματος”. Αμφισβητεί τις θέσεις των Οικολόγων Πράσινων στα εθνικά μας θέματα καθώς “αν τους ρωτήσεις γιατί τα πράσινα κινήματα στην Ευρώπη είναι ανθελληνικά και δείχνουν έντονη ανθελληνική στάση σε όλα τα θέματα εκεί τα χάνουν και αρχίζουν να μπερδεύονται. Εκεί φαίνεται το τι είναι και αυτοί οι ίδιοι και τι πιστεύουν. Ταυτίζονται με τις ανθελληνικές θέσεις των Γερμανών και Γάλλων Οικολόγων. Αισθάνθηκα ότι η ηγεσία των Οικολόγων Πράσινων είναι κάτω από το δάκτυλο των Αμερικανών”.

Θεωρούσε τη συμμετοχή του στους Οικολόγους ως “μία εγγύηση ότι δεν πρόκειται περί φολκλόρ ή μία κίνηση για εμπορικούς σκοπούς. Μετά από αυτό άρχισαν οι επιθέσεις”. Η εκλογική επιτυχία του κόμματος την περίοδο εκείνη με τους 75.000 ψηφοφόρους θα αποτελέσει την έναρξη ενός πολέμου εκ των έσω εναντίον του, όπως θα πει. “Τότε άρχισε ο πόλεμος. Αρχισαν να με κατεδαφίζουν με ειρωνεία, με υπονοούμενα. Μου έκαναν ψυχολογικό πόλεμο. Είδα όλα τα emails του Τρεμόπουλου που έστελνε σε διάφορα στελέχη του κινήματος, στα οποία έλεγε ότι επωφελήθηκα βάζοντας υποψηφιότητα για να πουλάω τα βιβλία μου! Σε κάποια συγκέντρωση στελεχών του κόμματος δεν δίστασε να πει ότι πρέπει ‘να το βουλώσω’. Αυταρχική συμπεριφορά που θυμίζει σταλινικές τακτικές. Πότε να βρίζεις, πότε να γλείφεις, πότε να εξορίζεις”.

Η κόντρα του με το κορυφαίο στέλεχος των Οικολόγων Πράσινων Μιχάλη Τρεμόπουλο είχε ήδη αρχίσει, με τον τελευταίο να περνά την πόρτα του Ευρωκοινοβουλίου και τον μεγάλο ποιητή να παρατηρεί: “Οπως λένε και οι Αγγλοι: ‘Business as usual’”.

Η ζωή του

Ο Νάνος Βαλαωρίτης γεννήθηκε στη Λωζάνη της Ελβετίας το 1921. Σπούδασε Φιλολογία και Νομικά στα πανεπιστήμια Αθηνών, Λονδίνου και Σορβόννης. Εργάστηκε ως υπάλληλος της ελληνικής πρεσβείας στο Λονδίνο, μεταφραστής, συνεργάτης και εκδότης περιοδικών. Έγραψε άρθρα και μετέφρασε πρώτος στο Λονδίνο εκτενώς Έλληνες ποιητές της γενιάς του 1930: Σεφέρη, Ελύτη, Εμπειρίκο, Εγγονόπουλο και Γκάτσο.

Έζησε στην Αγγλία από το 1944 έως το 1953 και γνώρισε τον Έλιοτ και όλο τον κύκλο του. Το διάστημα 1954-1960 έμεινε στο Παρίσι και σχετίστηκε με τον Αντρέ Μπρετόν και τους υπερρεαλιστές.

Το 1960 γύρισε στην Ελλάδα και διηύθυνε το περιοδικό «Πάλι» (1963-1966). Το 1969 παρουσίασε ελληνική ποίηση στο γαλλικό περιοδικό «Lettres Nouvelles». Από το 1968 έως το 1993 δίδαξε Συγκριτική Λογοτεχνία και Δημιουργική Γραφή στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο του Σαν Φρανσίσκο. Εκεί, ποιητικά του κείμενα εκδόθηκαν από τον οίκο City Lights του Λώρενς Φερλινγκέττι.
Οργάνωσε παρουσίαση των Ελλήνων υπερρεαλιστών στο Κέντρο Πομπιντού το 1990-1991. Διηύθυνε από το 1989 έως το 1995 με τον ποιητή Αντρέα Παγουλάτο το περιοδικό «Συντέλεια», το οποίο επανεκδόθηκε το 2004 με τίτλο «Νέα Συντέλεια». Το 1959 βραβεύτηκε με το Β΄ Κρατικό Βραβείο Ποίησης το οποίο και αρνήθηκε. Το 1982 βραβεύτηκε με το Κρατικό Βραβείο Ποίησης και το 1998 με το Κρατικό Βραβείο Χρονικού- Μαρτυρίας. Το 1996 βραβεύτηκε από τη Ν.Ρ.Α. [National Poetry Association (Αμερικανική Εταιρεία Ποίησης)] –η οποία στο παρελθόν είχε βραβεύσει και τους Φερλινγκέττι και Γκίνσμπουργκ. Το 2006 τιμήθηκε με το Βραβείο Ουράνη της Ακαδημίας Αθηνών για το ποιητικό του έργο.

Το 2006, ο Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας του απένειμε τον Χρυσό Σταυρό του Τάγματος Τιμής. Το 2009 τιμήθηκε με το Μεγάλο Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας για το σύνολο του έργου του.
Στα τελευταία ποιητικά του βιβλία ο Βαλαωρίτης εκφράζει την οργή του για το τέλμα στο οποίο περιέπεσε ο νεοελληνικός βίος μετά την κρίση. Πυρπολώντας τα δάση της, εξαπατώντας τους ανθρώπους της με ένα χρήμα το οποίο δεν τους ανήκε και αποθαρρύνοντας κάθε δημιουργική πρωτοβουλία, η Ελλάδα έκανε ό,τι περνούσε από το χέρι της για να φτάσει στην κρίση και να οδηγηθεί στο χείλος της καταστροφής, λέει ο ποιητής, χωρίς να έχει να προτείνει λύσεις. Δείχνει, όμως, με τη δουλειά του πόσο βαρύ είναι το τίμημα που καλούμαστε να πληρώσουμε.
Η κατάδυση στα άδυτα της σύγχρονης τέχνης επί μια ολόκληρη ζωή δεν τον εμπόδισε να κρατήσει ανοιχτά τα μάτια και τα αυτιά του στις κοινωνικές εξελίξεις. Τόσο στην ποίηση όσο και στα πεζά του, όπως και στα δοκιμιακά του έργα, ο Βαλαωρίτης αποβάλλει ευθύς εξαρχής το οποιοδήποτε διδακτικό ύφος, βάζει πριν απ΄ όλους στο στόχαστρο τον εαυτό του και κατορθώνει να εικονογραφήσει τον σκοτεινό αθηναϊκό του περίγυρο χωρίς να γίνει δηλητηριώδης και χωρίς να χάσει το κέφι του.
Μήνυμα αισιοδοξίας από έναν ποιητή ο οποίος είχε το σθένος και την παρρησία να γράψει: «Δεν είμαι από αυτούς / που τους θάβουν εύκολα / έστω ακόμα κι εν ζωή όπου / πολλοί άθαφτοι κυκλοφορούν / στους δρόμους και στα σπίτια / Από αυτό το άκρον άωτον / του ποιητικού μας λόγου εξέχει / από μνήμα πρόσφατο ρηχό / ένα χέρι που κρατάει ένα μολύβι / κι από νεκρούς και ζωντανούς / εξίσου το μισθό του διεκδικεί».

“Εμείς οι ίδιοι είμαστε οι Θεοί”

Σε μια συνέντευξη από καρδιάς ο Νάνος Βαλαωρίτης είχε μιλήσει στο ραδιόφωνο News 24/7.  Όπως ανέφερε “εκείνο το οποίο με ξύπνησε στην ποίηση ήταν η ανακάλυψη του Καβάφη που έκανα 14 χρονών σε μια έκθεση βιβλίου. Ανοίγω, διαβάζω μερικά ποιήματά του και λέω “αυτά με αφορούν”, διότι έχουν ανησυχία, άγχος. Έχουμε μια ψυχολογία του ατόμου και ιστορικά έχουνε μεγάλο ενδιαφέρον. Κι από εκεί ξεκίνησα να θέλω να γράφω ποιήματα. Το πρώτο μου ποίημα όμως δεν το θυμάμαι. Στο σχολείο μας δίδασκαν Παλαμά, αλλά τον βαριόμουνα. Όταν γύρω στα 15-16 ανακάλυψα τα Νέα Γράμματα, είδα εκεί κάτι διαφορετικό. Τα ποιήματα του Σεφέρη αμέσως μου τράβηξαν την προσοχή. Δεν τα καταλάβαινα στην αρχή”.

Το μικρόβιο του υπερρεαλισμού μπήκε μέσα του εξαιτίας του Εμπειρίκου, αλλά και “χάρη στον Ελύτη και στον Γκάτσο. Ο Εγγονόπουλος μας διάβασε τον Μπολιβάρ και ο Γκάτσος την Αμοργό τότε. Εγώ έγραφα εκείνη την εποχή ρομαντικο-ηρωϊκά ποιήματα που σήμερα απορρίπτω. Ο Εμπειρίκος θυμόταν όμως ένα ποίημά μου για μια γυναίκα ηρωίδα, του έκανε μεγάλη εντύπωση”.

Η κατάσταση ήταν φρικτή, θυμήθηκε ο ποιητής για την περίοδο του Εμφυλίου: «Κόσμος πέθαινε στους δρόμους, υπήρχε ένα άγριο κυνηγητό, εμείς είχαμε αρχίσει να σκοτωνόμαστε μεταξύ μας… Η ατμόσφαιρα ήταν φρικτή, η ποίηση μάς έσωζε, μας έδινε κάτι το θετικό για το μέλλον. Έπαιξε πολύ σημαντικό ρόλο. Αυτόν τον ρόλο δεν θα τον παίζανε ποτέ τα συντηρητικά ποιήματα του Παλαμά, ούτε και του Σικελιανού που ήταν πιο κοντά στους υπερρεαλιστές».

Από αντίδραση «είχαμε όλοι γίνει Αριστεροί στο σχολείο» πρόσθεσε. «Η οικογένειά μου ήτανε βασιλική, εκτός από τον πατέρα μου. Με τη μητέρα μου δεν ήταν δυνατό να έχω διάλογο μαζί της».

Ο Νάνος Βαλαωρίτης δεν παρέλειψε να μιλήσει και για τον Έλιοτ που γνώρισε στο Λονδίνο, τον Όντεν με τον οποίο συγκατοίκησε, τον Μάη του ’68 που έζησε (μαζί με τα κινήματα κατά του πολέμου στο Βιετνάμ) στις ΗΠΑ, όπου δίδαξε λογοτεχνία, αλλά και για τη CIA, η οποία επί Χούντας ήθελε να επιχορηγεί λογοτεχνικά περιοδικά στην Αθήνα: «Ο Έλιοτ ήταν ένας χαριτωμένος κομψός άνθρωπος που φορούσε μπλε ρούχα για να ταιριάζουν με τα μάτια του. Ο Μπρετόν ήταν πιο μποέμ δεν φόρεσε ποτέ γραβάτα. Στη Γαλλία αντιλαμβάνονταν τον υπερρεαλισμό πολύ πιο πρακτικά. Δεν γινόταν ποτέ συζήτηση για ποίηση».

 

Ποιοι είναι οι αναγνώστες της δικής του ποίησης;

«Καμιά φορά και λαϊκοί άνθρωποι είναι αναγνώστες μου. Ένας ταξιτζής μού είπε ότι έχει διαβάσει όλη την ποίησή μου. Πολλοί ταξιτζήδες έχουν ενδιαφερθεί για αυτή».

 

Τι ερωτεύτηκε περισσότερο στη ζωή του;

«Ερωτεύτηκα πιο πολύ απ’ όλα τον έρωτα για την ποίηση, κυρίως για τον Όμηρο. Αλλά πρέπει να τον διαβάσει κανείς στα αρχαία. Κι ο έρωτας για τη γυναίκα έπαιξε πολύ μεγάλο ρόλο. Οι καλύτερες ερωμένες μου ήταν οι Αμερικανίδες».«Αυτό που με καθόριζε ως άνθρωπο», πρόσθεσε ο ποιητής, «είναι η ανεξαρτησία του πνεύματος, ακόμη και απέναντι στα κινήματα. Σε αυτό έμοιαζα στον Πικαμπιά».

«Το “Πικρό καρναβάλι” δεν είναι μόνο μια ποιητική συλλογή, αλλά και μια σειρά από σχέδια που έχει εκθέσει στον Αστρολάβο», διευκρίνισε. «Τα έργα αυτά σατιρίζουν τη σημερινή κατάσταση που τη θεωρώ τελείως καρναβαλίστικη -και στην Ελλάδα και διεθνώς. Νομίζω ότι μας κυβερνούν σαλτιμπάγκοι» υπογράμμισε ο Νάνος Βαλαωρίτης.

«Το παράδειγμα του Τραμπ είναι πολύ φανερό, αλλά έχουμε κι άλλους πιο κρυφούς, όπως ο Ερντογάν, αλλά κι ο πονηρός Πούτιν. Οι δυο Γερμανοί, ο Σόιμπλε και η Μέρκελ δεν πάνε πίσω. Έχει προστεθεί και ο Μακρόν στο θέαμα. Η Βρετανία για δεύτερη φορά στην ιστορία της Ευρώπης επιχειρεί να αντιμετωπίσει τη Γερμανία, η οποία αυτήν τη στιγμή εκμεταλλεύεται την Ευρώπη πολύ φανερά. Πιστεύω οι Άγγλοι αυτό ψήφισαν. Η Μέι απλώς αποτύπωσε αυτή την κατάσταση, την αγανάκτηση των Βρετανών για την Ε.Ε. και δικαίως. Νομίζω είναι η δεύτερη φορά που θα σώσουν την Ευρώπη. Δεν ξέρω αν θα την σώσουν με την Τερέζα Μέι ή ο Τζέρεμι Κόρμπιν, σημασία έχει ότι ο αγγλικός λαός αντιλήφθηκε ότι κάτι δεν πάει καλά κι αυτό είναι σημαντικό για μένα. Γιατί εμείς είμαστε τα πρώτα θύματα αυτής της ιστορίας, όπως γενικά είναι παραδεδεγμένο.

 

Η υστεροφημία απασχολεί τον μεγάλο ποιητή;

«Με απασχολεί αν το έργο μου θα γίνει κλασικό ή όχι. Μέχρι στιγμής έχω παραγκωνισθεί απ’ τους κατεστημένους ανθρώπους, από την κριτική που με φοβάται. Ξέρω πιο πολλά πράγματα απ΄αυτούς».

 

Υπάρχει Θεός, κύριε Βαλαωρίτη;

«Ναι, είμαστε εμείς οι ίδιοι».

 

Πηγές: protothema.gr / news247.gr

Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.