Φόρμα αναζήτησης

Η Ευρώπη ψάχνει τον ρόλο της στις εξελίξεις

Στρατηγική και ρόλο στη Μέση Ανατολή ψάχνει η Ευρωπαϊκή Ένωση, τη στιγμή που η κατάσταση ξεφεύγει σε πολλαπλά μέτωπα, οι ΗΠΑ είναι αναξιόπιστος και απρόβλεπτος παράγοντας σε σχέση με το Ιράν, και η Ρωσία και η Τουρκία αξιοποιούν τις ευκαιρίες για να επηρεάσουν προς δικό τους όφελος την κατάσταση στη Λιβύη.

Οι συνεχείς επαφές του ύπατου εκπροσώπου Ζοζέπ Μπορέλ με τους εμπλεκόμενους στη Λιβύη, η μετάβασή του στη Λιβύη που ακυρώθηκε, οι ανεπιτυχείς προσπάθειές του να συναντηθεί με τον Ιρανό ΥΠΕΞ και οι ποικίλες επαφές άλλων κρατών μελών με τα ενδιαφερόμενα μέρη έδωσαν στους δημοσιογράφους στις Βρυξέλλες και λόγους να θέτουν ευθέως ερώτημα στον Ισπανό διπλωμάτη το βράδυ της Παρασκευής για το αν υπάρχει έλλειψη συντονισμού σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Αυτή ήταν και η ευκαιρία για την Επιτροπή της Ούρσουλα φον ντερ Λάινεν να δείξει αν μπορεί να είναι μια «γεωπολιτική Επιτροπή» και αν μπορεί να αποτελέσει σταθεροποιητικό παράγοντα στην περιοχή της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής που την αφορά άμεσα.

Τη στιγμή όμως που η Τουρκία και η Ρωσία συντονίζονταν επιδιώκοντας εκεχειρία, την ίδια στιγμή που η Άγκυρα συντηρεί την πιθανότητα αποστολής στρατιωτικών δυνάμεων, η Ευρώπη παρέμεινε στις προθέσεις και τις παραινέσεις για τα κοινώς αποδεκτά: αυτοσυγκράτηση και σύνεση.

Άλλωστε εξακολουθεί να είναι δύσκολο 28 κράτη μέλη να βρουν κοινή συνισταμένη, ειδικά όταν μεγάλα κράτη όπως η Ιταλία έχουν άμεση εμπλοκή και συμφέροντα και όταν η Γαλλία ούτε λίγο ούτε πολύ στηρίζει τον στρατηγό Χαφτάρ που κινείται ενάντια στη διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση. Την ώρα όμως που οι Ευρωπαίοι χρειάζονται μια εβδομάδα για να καταλήξουν απλά να δώσουν στον κ. Μπορέλ την εντολή να προχωρήσει σε διπλωματικές επαφές, οι υπόλοιπες δυνάμεις προχωρούν.

Σώστε ό,τι σώζεται

Οι προτεραιότητες τις οποίες κατέγραψε μετά τη Συνάντηση των Υπουργών Εξωτερικών ο Ζοζέπ Μπορέλ δεν περιείχαν εκπλήξεις, και διατρέχονταν από μια κοινή θεματική: αποτροπή, εκτόνωση και προσπάθεια να σωθεί ό,τι σώζεται από τα επιτεύγματα της Δύσης γενικότερα και της Ευρωπαϊκής Ένωσης ειδικότερα στη Μέση Ανατολή.

Οι ΥΠΕΞ της ΕΕ δεν πήγαν ένα βήμα παρακάτω σε πολλά από τα σημεία αυτά, και κατέληξαν σε μια συντηρητική (με την κυριολεκτική έννοια) παρά ενεργή στάση: όπως είπε ο κ. Μπορέλ, στόχος είναι να διατηρηθεί ζωντανή η συμφωνία για τα πυρηνικά του Ιράν, όμως οι ΥΠΕΞ δεν συζήτησαν την ενεργοποίηση των μηχανισμών για επίλυση διαφορών που προβλέπονται στη συμφωνία.

Επίσης, αναμένουν από το Ιράν να τηρήσει τις υποχρεώσεις του, αλλά δεν είναι έτοιμοι για ενεργά βήματα όπως η ενεργοποίηση του εργαλείου INSTEX για διευκόλυνση του νόμιμου εμπορίου μεταξύ Ευρωπαίων και Ιράν. Μια στάση η οποία δεν είναι απαραίτητα λανθασμένη, όμως είναι ακόμα μια χαμένη ευκαιρία.

Το άλλο κέρδος που η ΕΕ θέλει να περισώσει από την κατάσταση στη Μέση Ανατολή είναι η πρόοδος κατά του Ισλαμικού Κράτους, καθώς μια σύγκρουση με το Ιράν αναπόφευκτα θα αποσταθεροποιήσει το Ιράκ, τη μόνη χώρα της περιοχής όπου έχει επέλθει μια σχετική σταθεροποίηση. Για αυτό και υπογράμμισε πως η ΕΕ θα πρέπει να συνεχίσει τη συνεισφορά της στην εκπαίδευση των στρατιωτικών δυνάμεων και την ενίσχυση της οικονομίας.

Ο κ. Μπορέλ τόνισε ακόμα πως για την Ευρώπη η λύση στα προβλήματα της περιοχής πρέπει και αυτή να είναι περιφερειακή, να εμπλέκει δηλαδή όλες τις χώρες της περιοχής. Κάτι με το οποίο δεν διαφωνεί κανείς. Εδώ είναι, θεωρητικά, ο τομέας όπου η Ευρώπη θα μπορούσε να έχει επιρροή κινούμενη μακροπρόθεσμα.

Όσον αφορά τη Λιβύη, η Ευρώπη φαίνεται να έχει αποδεχτεί πως πιθανή εκεχειρία θα επιτευχθεί χωρίς απαραίτητα τη βοήθειά της (δηλαδή λιγότερο με τη διαδικασία του Βερολίνου και περισσότερο με τη διαδικασία της… Μόσχας όπου ταξιδεύει ο Τσαβούσογλου για επαφές), και ετοιμάζεται να στηρίξει την κατάσταση της επόμενης ημέρας. Για αυτό άλλωστε και ο κ. Μπορέλ στις δηλώσεις του ανέφερε πως εφόσον υπάρξει εκεχειρία, θα πρέπει η ΕΕ να επικεντρωθεί στην επιτήρησή της και στον έλεγχο της τήρησης του εμπάργκο όπλων.

Με πολλή προσοχή

Η αμυντική στάση της Ευρώπης φάνηκε και στην προσπάθεια να κρατηθούν χαμηλοί τόνοι σε σχέση με τη συντριβή του ουκρανικού αεροσκάφους στην Τεχεράνη. Από την πρώτη στιγμή, αξιωματούχοι της Κομισιόν, και όχι μόνο, επέμεναν να σχολιάζουν το θέμα περιοριζόμενοι στο να ζητούν μια ανοιχτή και διαφανή έρευνα, χωρίς να παίρνουν θέση για τα όσα έγιναν.

Οι μυστικές υπηρεσίες κρατών μελών της ΕΕ είχαν πληροφορίες, τις οποίες συγκέντρωσαν ανεξάρτητα, πως πράγματι επρόκειτο για κατάρριψη λόγω ανθρώπινου λάθους. Ωστόσο σε κάθε στιγμή, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι, μέχρι και ο γ.γ. του ΝΑΤΟ σε δηλώσεις τους, δεν απέκλειαν το ενδεχόμενο χωρίς όμως να κατηγορούν ευθέως το Ιράν.

Η συμπεριφορά αυτή, με τις δημόσιες αναφορές και του Ζοζέπ Μπορέλ την Παρασκευή, ο οποίος απαντώντας σε ερώτηση Ιρανής δημοσιογράφου υπογράμμισε πως προτιμά να μην μιλήσει για κάτι για το οποίο δεν έχει συνολική εικόνα, φαίνεται να έδωσε το περιθώριο στο Ιράν να παραδεχτεί το λάθος του νωρίς το πρωί του Σαββάτου.

Ενδέχεται, δηλαδή, η συντηρητική προσέγγιση της Ευρώπης (τη στιγμή που στις ΗΠΑ μιλούσαν δημόσια για ανθρώπινο λάθος) να συνέβαλε στο να μην εξελιχθεί η υπόθεση σε ακόμα έναν πόλεμο παραπληροφόρησης όπως αυτός που εξελίχθηκε γύρω από την κατάρριψη του σκάφους των Μαλαισιανών Αερογραμμών από αντάρτες με ρωσικούς πυραύλους στην Ουκρανία.

Συντήρηση ή σταθερότητα;

Οι Βρυξέλλες γνωρίζουν, σε όλα τα επίπεδα και τους θεσμούς, πως το δυνατό τους χαρτί είναι η διπλωματία, για αυτό και ακριβώς εκεί επικεντρώθηκαν τις τελευταίες ημέρες, με συνεχείς επαφές με τους εμπλεκόμενους και την προσπάθεια συντονισμού σε επίπεδο ΥΠΕΞ. Όμως η διπλωματία της ΕΕ φαίνεται να μην αρκεί για την αντιμετώπιση έκτακτων κρίσεων με αξιόπιστο και γρήγορο τρόπο, ειδικά όταν οι άλλοι μεγάλοι διεθνείς παίκτες τείνουν να είναι απρόβλεπτοι.

Η μεγάλη διαφοροποίηση και το περιθώριο κινήσεων για την Ευρώπη βρίσκεται όχι τόσο στη Λιβύη (όπου συγκρουόμενα συμφέροντα καθυστερούν την ουσιαστική δράση και αφήνουν πολύ χώρο για κινήσεις σε άλλους) αλλά στην περίπτωση του Ιράν. Πλέον η Ευρώπη έχει διαφοροποιηθεί ανοιχτά από τις ΗΠΑ καθώς επιμένει στη διατήρηση της συμφωνίας για τα πυρηνικά, με τους Ευρωπαίους διπλωμάτες να σημειώνουν πως η Τεχεράνη ήταν πολύ προσεκτική μέχρι στιγμής για τη σταδιακή υποχώρησή της από τα συμφωνηθέντα, ως απάντηση στην απόσυρση των ΗΠΑ από τη συμφωνία.

Δεν είναι τυχαίο πως, φτάνοντας στη συνάντηση της Παρασκευής, ο Γερμανός ΥΠΕΞ Χάικο Μάας δήλωσε πως «θεωρούμε ότι αυτή η συμφωνία είναι λογική γιατί αποτρέπει το Ιράν να αναπτύξει πυρηνικά όπλα, και για αυτό θέλουμε η συμφωνία να έχει μέλλον». Τονίζοντας ότι η συμφωνία «έχει μέλλον μόνο αν τηρηθεί, και αυτό αναμένουμε από το Ιράν».

Στρατηγική και ρόλο στη Μέση Ανατολή ψάχνει η Ευρωπαϊκή Ένωση, τη στιγμή που η κατάσταση ξεφεύγει σε πολλαπλά μέτωπα, οι ΗΠΑ είναι αναξιόπιστος και απρόβλεπτος παράγοντας σε σχέση με το Ιράν, και η Ρωσία και η Τουρκία αξιοποιούν τις ευκαιρίες για να επηρεάσουν προς δικό τους όφελος την κατάσταση στη Λιβύη.

Οι συνεχείς επαφές του ύπατου εκπροσώπου Ζοζέπ Μπορέλ με τους εμπλεκόμενους στη Λιβύη, η μετάβασή του στη Λιβύη που ακυρώθηκε, οι ανεπιτυχείς προσπάθειές του να συναντηθεί με τον Ιρανό ΥΠΕΞ και οι ποικίλες επαφές άλλων κρατών μελών με τα ενδιαφερόμενα μέρη έδωσαν στους δημοσιογράφους στις Βρυξέλλες και λόγους να θέτουν ευθέως ερώτημα στον Ισπανό διπλωμάτη το βράδυ της Παρασκευής για το αν υπάρχει έλλειψη συντονισμού σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Αυτή ήταν και η ευκαιρία για την Επιτροπή της Ούρσουλα φον ντερ Λάινεν να δείξει αν μπορεί να είναι μια «γεωπολιτική Επιτροπή» και αν μπορεί να αποτελέσει σταθεροποιητικό παράγοντα στην περιοχή της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής που την αφορά άμεσα.

Τη στιγμή όμως που η Τουρκία και η Ρωσία συντονίζονταν επιδιώκοντας εκεχειρία, την ίδια στιγμή που η Άγκυρα συντηρεί την πιθανότητα αποστολής στρατιωτικών δυνάμεων, η Ευρώπη παρέμεινε στις προθέσεις και τις παραινέσεις για τα κοινώς αποδεκτά: αυτοσυγκράτηση και σύνεση.

Άλλωστε εξακολουθεί να είναι δύσκολο 28 κράτη μέλη να βρουν κοινή συνισταμένη, ειδικά όταν μεγάλα κράτη όπως η Ιταλία έχουν άμεση εμπλοκή και συμφέροντα και όταν η Γαλλία ούτε λίγο ούτε πολύ στηρίζει τον στρατηγό Χαφτάρ που κινείται ενάντια στη διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση. Την ώρα όμως που οι Ευρωπαίοι χρειάζονται μια εβδομάδα για να καταλήξουν απλά να δώσουν στον κ. Μπορέλ την εντολή να προχωρήσει σε διπλωματικές επαφές, οι υπόλοιπες δυνάμεις προχωρούν.

 

Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.