Φόρμα αναζήτησης

ΕΡΕΥΝΑ: Αυτή είναι η αλήθεια για τα Θρησκευτικά στην Ευρώπη

Πολύς θόρυβος έγινε τις τελευταίες μέρες με αφορμή τη σκοταδιστική επίθεση την οποία δέχτηκε μαθήτρια για άρθρο της αναφορικά με τον τρόπο διδασκαλίας του μαθήματος των θρησκευτικών στα σχολεία της Κύπρου. Ένα από τα βασικά επιχειρήματα τα οποία εμφανίζονται σε κάθε τέτοια συζήτηση, διαχρονικά, είναι πως «η διδασκαλία των θρησκευτικών ισχύει σε όλη την Ευρώπη». Έτσι έχουν τα πράγματα;

Ποια θρησκευτικά;

Κατ΄αρχάς θα πρέπει να ξεκαθαρίσουμε, αυτό ήταν άλλωστε και το αντικείμενο του κειμένου της μαθήτριας, τι σημαίνει διδασκαλία θρησκευτικών. Ως απάντηση και στο ακόμη συχνότερο επιχείρημα «κι αν ο άλλος αύριο δεν θέλει να διδάσκεται το παιδί του Ιστορία, Μαθηματικά κτλ;», πρέπει κανείς να εξηγήσει πως αυτό που γίνεται στην Κύπρο και το οποίο έχει κριθεί αντίθετο στον κοσμικό χαρακτήρα των σχολείων από το Σύνταγμα και τους Νόμους για την Εκπαίδευση με εκθέσεις δύο ανεξάρτητων θεσμών της Κυπριακής Δημοκρατίας, έχει χαρακτήρα κατήχησης μίας και μόνο θρησκείας και ενός δόγματός της. Σαφώς και κανείς δεν θα μπορούσε να αρνηθεί να διδαχτεί το παιδί του τις πληροφορίες ενός μαθήματος με θρησκειολογική προσέγγιση για το φαινόμενο της θρησκείας και όλων των θρησκειών. Είναι ένα εξαιρετικά σημαντικό κομμάτι της παγκόσμιας Ιστορίας και της γνώσης της.

Το ζήτημα όμως είναι πως εδώ, η διδασκαλία καμία σχέση δεν έχει με αυτό. Και ένα πρόσθετο πρόβλημα, είναι η διασφάλιση του δικαιώματος των γονιών αλλά, μιας και μιλάμε για την Ευρώπη, και των ίδιων των παιδιών να απόσχουν από το μάθημα. Με καθηγητές και δασκάλους να αρνούνται συχνά την εξαίρεση διότι έτσι θέλουν και με το… επιχείρημα ότι το παιδί βαφτίστηκε εάν μιλάμε για άθεους αλλά και διάφορα άλλα. Και το υπουργείο Παιδείας να αφήνει τους γονείς στο περίμενε.

Τι ισχύει τελικά στην Ευρωπαϊκή Ένωση;

Είναι γεγονός πως σε αρκετές χώρες το μάθημα υπάρχει, χωρίς όμως να λαμβάνει με ελάχιστες εξαιρέσεις όπως θα δούμε, τη μορφή της κατήχησης σε μία και μοναδική θρησκεία ή δόγμα, ακόμα και σε χώρες όπως η Ιταλία λ.χ. όπου το μάθημα επικεντρώνεται στον καθολικισμό. Ακόμα και στην Ιταλία, λοιπόν, γίνεται με τρόπο που να μην συγκρούεται με το Σύνταγμα και την απάλειψη του καθολικισμού ως της επίσημης θρησκείας, το 1984.

Γνωστοποιούν. Δεν… αιτούνται

Και το ακόμη πιο ενδιαφέρον στην Ευρώπη, είναι το αυτονόητο -εκεί- στοχείο πως η εξαίρεση ενός παιδιού βασίζεται στη γονική συναίνεση, -συνήθως, και κρατήστε τη λέξη αυτή- και όχι στη γονική αίτηση για να εξαιρεθεί το παιδί. Oι γονείς δεν ζητούν αλλά γνωστοποιούν στις Αρχές την απόφασή τους να μην παρακολουθεί το παιδί το μάθημα.

Εκεί όπου αποφασίζουν τα παιδιά

Πάντα; Όχι. Διότι σε κάποιες χώρες δεν απαιτείται καν η γονική συναίνεση από κάποια ηλικία και μετά, καθώς αναγνωρίζεται στα παιδιά το δικαίωμα της δικής τους άποψης. Αντίθετα με το τι θα ανέμενε κανείς, οι πλείστες από αυτές τις χώρες είναι καθολικές και κάποιες συντηρητικές διαχρονικά.

Στην Ιταλία και την Ισπανία αυτό ισχύει στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, στην Αυστρία και τη Λιθουανία όταν τα παιδιά συμπληρώσουν το 14ο έτος της ηλικίας τους και στην Πορτογαλία το 16ο. Το ίδιο ισχύει και στην Εσθονία.

Στη Σουηδία το μάθημα είναι υποχρεωτικό χωρίς τη δυνατότητα εξαίρεσης. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι το μάθημα αυτό έχει τη μορφή ακριβώς της πληροφόρησης για όλες τις θρησκείες. Οι γονείς έχουν και τη δυνατότητα να στείλουν τα παιδιά τους σε ένα από τα 71 ιδιωτικά θρησκευτικά σχολεία (59 χριστιανικά, 11 μουσουλμανικά και 1 εβραϊκό) τα οποία επιτρέπεται να λειτουργούν στη βάση αυστηρού σεβασμού στην κοσμικότητα του κράτους και τα οποία επιδοτούνται από την κυβέρνηση. Ωστόσο, οι πρακτικές διαχωρισμού με βάση το φύλο σε κάποια από αυτά έχουν προκαλέσει την αντίδραση της πολιτικής ηγεσίας της χώρας η οποία έθεσε ζήτημα ακόμα και κατάργησής τους.

Κάτι παρόμοιο ισχύει και στη Δανία, όπου επιτρέπεται η λειτουργία 549 ιδιωτικών σχολείων (friskoler) κάποια από τα οποία είναι θρησκευτικά και μάλιστα, εκεί, το RE (το μάθημα της θρησκείας δηλαδή) επιτρέπεται -ειδικά σε μουσουλμανικά σχολεία- να διδάσκεται με βάση το ισλάμ κυρίως και με τον τίτλο «Κατανόηση της Θρησκείας». Μιας θρησκείας. Όσο για το δημόσιο, και εδώ το υποχρεωτικό μάθημα διδάσκει όλες τις θρησκείες και την επίδρασή τους.

To πιο πάνω μοντέλο, με παραλλαγές αναλόγως των ιδιαιτεροτήτων της κάθε χώρας ισχύει στην Ολλανδία, και στο Βέλγιο -με το τελευταίο να συζητά από πέρσι συζητείται η αφαίρεση του μαθήματος.

Η Φινλανδία εφαρμόζει ένα δικό της μοντέλο διδασκαλίας της «θρησκείας του καθενός» με βάση το οποίο όλες οι αναγνωρισμένες θρησκείες λαμβάνουν τη δική τους διδακτική ύλη υπό τον όρο ότι δεν θα υπάρχει κατήχηση μέσα σε δημόσια σχολεία. Ωστόσο το μοντέλο δέχεται επικρίσεις καθώς προωθεί εκ των πραγμάτων τον διαχωρισμό των παιδιών και συν τοις άλλοις καταγγέλλεται ότι εκτός Ελσίνκι οι μειονοτικές θρησκείες σπανίως διδάσκονται.

Στη Βουλγαρία και την Λετονία, τα παιδιά άνω των 14 μαζί με την συναίνεση των γονιών τους πρέπει να υπογράψουν και τα ίδια ότι συναινούν. Στην Ουγγαρία τα σχολεία είναι κοσμικά με το μάθημα να είναι μεν υποχρεωτικό χωρίς να επιτρέπεται η κατήχηση κάποιας θρησκείας αλλά και τους γονείς να έχουν το δικαίωμα να επιλέξουν ένα διαφορετικό, γενικότερο μάθημα το οποίο ονομάζεται «Θρησκεία και Ηθική». Στην Πολωνία όπου το μάθημα βασίζεται αποκλειστικά στην καθολική πίστη, υπάρχει ήδη από το δημοτικό κιόλας η δυνατότητα τα παιδιά να παρακολουθήσουν μάθημα Ηθικής αντί αυτού.

Στη Γερμανία, τα πράγματα είναι πολύ απλά. Με εξαίρεση τη Βαυαρία και το Σάαρλαντ όπου τα παιδιά μπορούν να αποσυρθούν από το μάθημα μόνο με γονική συναίνεση, σε όλα τα υπόλοιπα ομόσπονδα κρατίδια, ένα παιδί μπορεί να σταματήσει να το παρακολουθεί μόλις συμπληρώσει το 14ο έτος της ηλικίας του. Και εδώ όπως και στις πλείστες των χωρών τα παιδιά διδάσκονται άλλα μαθήματα, συνήθως Ιστορία, με τη βοήθεια άλλων εκπαιδευτικών. Στην Κύπρο, αυτό ακριβώς είναι ένας από τους παράγοντες για τους οποίους το θέμα κολλά. Η απροθυμία άλλων εκπαιδευτικών να τα αναλάβουν.

Γαλλία η πιο κοσμική

Στη Γαλλία, το κράτος δεν αναγνωρίζει επίσημα θρησκεία. Από το 1905 όταν η χώρα θεσμοθέτησε τον απόλυτο διαχωρισμό εκκλησίας και κράτους, η Πολιτεία απαγορεύεται να χρηματοδοτεί με οποιοδήποτε τρόπο την όποια θρησκεία. Με εξαίρεση τις περιοχές Αλσατίας – Μοζζέλα οι οποίες ήταν μέρος της Γερμανίας το 1880 όταν φτιάχτηκε το κοσμικό γαλλικό εκπαιδευτικό σύστημα, στην υπόλοιπη χώρα το στοιχείο αυτό δεν υπάρχει στα σχολεία. Η Γαλλική Δημοκρατία αναγνωρίζει ωστόσο το δικαίωμα λειτουργίας ιδιωτικών θρησκευτικών σχολείων, υπό τον όρο της αυστηρής τήρησης της κοσμικής φύσης της διδασκαλίας, της αποδοχής ετερόδοξων και άλλων μαθητών και την απαγόρευση της επιβολής της όποιας θρησκείας σε αυτούς.

Μετά από τις τρομοκρατικές επιθέσεις του 2015, το υπουργείο Παιδείας της χώρας εισήγαγε στα σχολεία ένα μάθημα «κοσμικής διδασκαλίας θρησκευτικών δεδομένων» για όλες τις θρησκείες. Στόχος του ήταν η καλύτερη κατανόηση της πίστης όλων όπως και του δικαιώματος της μη πίστης.

H καθολική Σλοβενία είναι άλλη μια… έκπληξη. Ο διαχωρισμός εκκλησίας κράτους απαγορεύει αυστηρά την χρήση των σχολείων για θρησκευτική κατήχηση και αναθέτει το ρόλο αυτό (και τον λογαριασμό) εκεί όπου ανήκει: σε όλες τις θρησκευτικές Αρχές.

Η βασική ιδέα λοιπόν, στις χώρες όπου το μάθημα των θρησκευτικών παραμένει είναι απλή: το παιδί μπορεί εάν το θέλουν οι γονείς του και ενίοτε ακόμη κι αν δεν το θέλουν (αυτό από μία ηλικία και μετά), να εξαιρεθεί. Πουθενά δεν συναντά κανείς τους δικούς μας σκοπέλους ή τα της Ελλάδας, όπου επίσης ισχύουν ακόμη παρόμοια με εμάς πράγματα και για την εξαίρεση πρέπει να υπογράψουν και οι δύο γονείς. Αλλού το δικαίωμα απόσυρσης από το μάθημα είναι αναφαίρετο.

Τέλος, στη Ρουμανία, ήδη από το δημοτικό και σε όλη τη διάρκεια της φοίτησης το σύστημα έχει αντιστραφεί κατόπιν απόφασης του Συνταγματικού Δικαστηρίου το 2014, με την οποία κρίθηκε πως η δήλωση εξαίρεσης παραβίαζε τα δικαιώματα των παιδιών. Έκτοτε εφαρμόζεται πιο απλά και λογικά το αντίστροφο: η δήλωση συμμετοχής από τους ενδιαφερόμενους γονείς.

Το πού στέκει λοιπόν η Κύπρος, μπορεί εύκολα -όσο και πολύ άβολα μάλλον- να το καταλάβει κανείς.`

ΠΗΓΕΣ: Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εθνικές πηγές.

 

Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.