Ο Πέτερ Χάντκε κλείνει τα ογδόντα

DEUTSCHE WELLE Δημοσιεύθηκε 6.12.2022
Ο Πέτερ Χάντκε κλείνει τα ογδόντα

Ο Αυστριακός νομπελίστας ήταν ο πρώτος ποπ σταρ της γερμανικής λογοτεχνίας. Οργίλος, ανατρεπτικός, μάγος της γλώσσας. Μια αναφορά με αφορμή τα σημερινά του γενέθλια.«Στο έχω πει αυτό;» ρωτάει ο ένας. «Δυο, αν όχι τρεις φορές» απαντάει ο άλλος. «Τι να κάνουμε, έτσι είναι με τις διηγήσεις όταν γερνάς». Δυο έκτακτοι ηλικιωμένοι κύριοι περπατούν και συζητούν στο τελευταίο έργο του Πέτερ Χάντκε με τίτλο «Διαλογική συζήτηση» που ανεβαίνει μεθαύριο σε θεατρική διασκευή στο περίφημο Burgtheater της Βιέννης. Ο ένας γκρινιάζει με τις παρέες των νέων που κατακλύζουν τα πεζοδρόμια χωρίς να τον προσέχουν, αν και το ωροσκόπιό του τού υποσχέθηκε το πρωί: «Σήμερα είστε ακαταμάχητος!». Ο άλλος θυμάται τον παππού του τον σαδιστή που ασβέστωνε στα δέντρα τις φωλιές με τις σφήκες για να ψοφήσουν. Αναπόληση και αναζήτηση συντεταγμένων στον αλλαγμένο κόσμο του σήμερα, συνειρμικές στιχομυθίες με ρινίσματα αναμνήσεων, σκέψεις και παρατηρήσεις, στοχαστικές παρεμβολές του γήρατος. Εξάλλου και ο ίδιος ο συγγραφέας κλείνει σήμερα αισίως τα ογδόντα.

Πέρασαν δεκαετίες από το επαναστατικό για την εποχή του, το 1966, θεατρικό έργο «Βρίζοντας το κοινό». Την ίδια χρονιά, μόλις εικοσιτετράχρονος τότε, ο νεαρός Χάντκε τολμούσε να πει καταπρόσωπο στους καλύτερους συγγραφείς της μεταπολεμικής Γερμανίας που είχαν συγκεντρωθεί στο Πρίνστον ότι είναι «ανίκανοι να περιγράψουν τον κόσμο». Καταγγελία της ανίας, οργή για τα τετριμμένα. Και όπως τόσο συχνά θα πρέπει να αναζητήσει κανείς την καταγωγή της οργής στα παιδικά χρόνια, τα οποία ο Χάντκε πέρασε σε φτωχικές συνθήκες στη γενέτειρά του, το Γκρίφεν της Καρεντίας, στην Αυστρία. Η μητέρα του είναι πλύστρα, ο άνδρας της πίνει και τη δέρνει. Μόλις λίγο πριν πάρει το απολυτήριο γυμνασίου ο γιος μαθαίνει την αλήθεια: ο μέθυσος είναι απλά πατριός του, ο ίδιος είναι νόθο παιδί ενός Γερμανού στρατιώτη. Το 1961 αρχίζει νομικές σπουδές στο Γκρατς, τις οποίες εγκαταλείπει όταν ο οίκος Suhrkamp δέχεται το χειρόγραφο του πρώτου έργου του, που εκδίδεται το 1965 με τίτλο «Σφήκες». Η μητέρα του θα αυτοκτονήσει το 1971 και ο γιος της καταγράφει τη ζωή και τον θάνατό της στο πεζό «Ανέμελη Δυστυχία».

Ένας μοντέρνος κλασσικός

Τότε ακριβώς, στις δεκαετίες του 60 και του 70, ο Χάντκε καθιερώνεται ως ένας από τους αντάρτες στο γερμανόφωνο λογοτεχνικό στερέωμα. Σ’ εκείνα τα χρόνια ανάγονται και οι πιο κλασσικοί του τίτλοι: «Η αγωνία του τερματοφύλακα τη στιγμή του πέναλτι», «Η ώρα της αληθινής αίσθησης», «Η αριστερόχειρη γυναίκα», «Ο Κινέζος του πόνου». Η αμφισβήτηση των τετριμμένων γνωστικών σχημάτων για την πρόσληψη της πραγματικότητας είναι το πιο χαρακτηριστικό γνώρισμα της σκέψης και της πρόζας του Χάντκε.

Όλα αυτά τα χρόνια αγωνίζεται να διαμορφώσει μια μοντέρνα «επική γραφή», μέσα από την οποία η πραγματικότητα αφήνεται να πει μόνη της το τραγούδι της χωρίς τα μαλάματα και τα φτιασίδια και τα γιατροσόφια των δικών μας στερεότυπων γι’ αυτήν, χωρίς τη μέγγενη των προδιαγεγραμμένων σημασιών. Είναι μια γραφή ποιητική και επίπονη, σχεδόν βασανιστική για τον αναγνώστη. Θα της παραδοθεί αμαχητί, αν ανακαλύψει το μυστικό της.

Μια αποτυχημένη πολιτική παρέμβαση

Στα στερεότυπα προσπάθησε να αντιταχθεί ο Πέτερ Χάντκε και κατά την κατ’ εξοχήν πολιτική περίοδό του, τη δεκαετία του 90, όταν με μια σειρά κειμένων και ταξιδιωτικών σημειώσεων στηλίτευσε τις δυτικές επιλογές σε σχέση με τη διαλυόμενη Γιουγκοσλαβία. Προσπάθησε να δείξει ότι η απόλυτη ενοχοποίηση της μιας μόνο πλευράς σε έναν εμφύλιο και η εθελοτυφλία στις ευθύνες της άλλης είναι παραλογισμός και κατάφωρη αδικία. Δεν τα κατάφερε. Η δημόσια σφαίρα δεν μπορούσε να αποδεχθεί ένα διάσημο συγγραφέα που υπονόμευε με τον ένα ή τον άλλο τρόπο τη νομιμοποίηση των νατοϊκών βομβαρδισμών στην πρώην Γιουγκοσλαβία. Ο Χάντκε κηρύχθηκε αποσυνάγωγος. «Είμαι ιδιώτης με την ελληνική έννοια», δήλωσε σε μια συνέντευξή του ο συγγραφέας επιβεβαιώνοντας με τον τρόπο του τον ρόλο του απόβλητου από τον δήμο και την αγορά. Παρ’ όλα αυτά η Σουηδική Ακαδημία του απένειμε το 2019 το Νομπέλ Λογοτεχνίας για το πολύπλευρο και καινοτόμο συγγραφικό του έργο.

Ο οργισμένος νέος είναι πια πρεσβύτης. Στο σπίτι του στη Σαβίλ έξω από το Παρίσι εξακολουθεί να γράφει καθημερινά, σε λευκό χαρτί με μολύβι και γόμα δίπλα. Κατά τα άλλα περνά όπως όλοι οι γηραιοί κύριοι, αδημονεί αν θα του φέρουν έγκαιρα το πετρέλαιο για τον χειμώνα, φοβάται μήπως κάποιο βράδυ κοιμηθεί και δεν ξαναξυπνήσει, μιλά με τις κόρες του, ταξιδεύει λιγότερο γιατί οι θέσεις στα αεροπλάνα είναι πια πολύ άβολες, κάνει βόλτες στο δάσος μαζεύοντας μανιτάρια κι όταν η μέρα είναι φεγγερή πηγαίνει στη λιμνούλα εκεί κοντά. Είναι στην όχθη ένα ιταλικό εστιατόριο που κάνει καταπληκτικές αγκινάρες με γαρίδες.

Σπύρος Μοσκόβου

Πηγή: Deutsche Welle
Πολιτική Δημοσίευσης Σχολίων
Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν. Προτρέπουμε τους αναγνώστες μας να κάνουν report / flag σχόλια που πιστεύουν ότι παραβιάζουν τους πιο πάνω κανόνες. Σχόλια που περιέχουν URL / links σε οποιαδήποτε σελίδα, δεν δημοσιεύονται αυτόματα.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ
Οι «τρεις» στη ζυγαριά των αναποφάσιστων - Δημοσκόπηση Noverna για λογαριασμό του «Πολίτη»
ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Οι «τρεις» στη ζυγαριά των αναποφάσιστων - Δημοσκόπηση Noverna για λογαριασμό του «Πολίτη»

Οι «τρεις» στη ζυγαριά των αναποφάσιστων - Δημοσκόπηση Noverna για λογαριασμό του «Πολίτη»

Ποιο είναι το εκλογικό διακύβευμα στην Κύπρο;
ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Ποιο είναι το εκλογικό διακύβευμα στην Κύπρο;

Ποιο είναι το εκλογικό διακύβευμα στην Κύπρο;

Αυστραλιανό Όπεν: Ίδια μέρα, με 17 χρόνια διαφορά, οι τελικοί Παγδατή-Τσιτσιπά! (βίντεο)
WEB TV

Αυστραλιανό Όπεν: Ίδια μέρα, με 17 χρόνια διαφορά, οι τελικοί Παγδατή-Τσιτσιπά! (βίντεο)

Αυστραλιανό Όπεν: Ίδια μέρα, με 17 χρόνια διαφορά, οι τελικοί Παγδατή-Τσιτσιπά! (βίντεο)

Η άμυνα της χώρας τους… ενώνει - Ταύτιση απόψεων Νεοφύτου, Μαυρογιάννη, Χριστοδουλίδη
ΚΥΠΡΟΣ

Η άμυνα της χώρας τους… ενώνει - Ταύτιση απόψεων Νεοφύτου, Μαυρογιάννη, Χριστοδουλίδη

Η άμυνα της χώρας τους… ενώνει - Ταύτιση απόψεων Νεοφύτου, Μαυρογιάννη, Χριστοδουλίδη

Σε κρίσιμη κατάσταση μοτοσικλετιστής μετά από τροχαίο στη Λάρνακα
ΚΥΠΡΟΣ

Σε κρίσιμη κατάσταση μοτοσικλετιστής μετά από τροχαίο στη Λάρνακα

Σε κρίσιμη κατάσταση μοτοσικλετιστής μετά από τροχαίο στη Λάρνακα