Η πολιτική βιομηχανία των εθνικών μνημοσύνων

ΠΟΛΙΤΗΣ NEWS Δημοσιεύθηκε 13.3.2017
Η πολιτική βιομηχανία των εθνικών μνημοσύνων
Για αρκετούς πολιτικούς -ειδικότερα για τους νεότερους στον πολιτικό στίβο- τα εθνικά μνημόσυνα είναι ο εφιάλτης της Κυριακής

Τα μνημόσυνα. Εθνικά, πολιτικά, θρησκευτικά, φιλολογικά. Η ορθόδοξη θρησκευτική παράδοση επιβάλλει τη μνημόνευση των νεκρών. Ανώνυμων και επώνυμων. Στην Κύπρο, όμως, η πολιτική πρακτική έχει εξελίξει τα μνημόσυνα ηρώων, πολιτικών προσώπων ή άλλων σημαντικών προσωπικοτήτων, σε κάτι πολύ μεγαλύτερο από ένα επιβαλλόμενο θρησκευτικό τελετουργικό. Τα έχει μετατρέψει σε κανονικές πολιτικές εκδηλώσεις. Σε εργαλείο άσκησης πολιτικής, για το Κυπριακό, την εσωτερική διακυβέρνηση, την οικονομία, ακόμη και σε εργαλείο συσπείρωσης.


Είναι η ευκαιρία των πολιτικών, αλλά και των θρησκευτικών ηγετών να απευθυνθούν στη μάζα (και όχι απλώς στους παρευρισκόμενους στους ιερούς ναούς) μέσω των τηλεοπτικών δεκτών, αφού οι τηλεοπτικοί σταθμοί φροντίζουν να στέλνουν κινηματογραφιστές στα πιο σημαντικά εθνικά μνημόσυνα. Το τι είναι σημαντικό για να τύχει τηλεοπτικής κάλυψης στις πλείστες των περιπτώσεων πάει ανάλογα με το πόσο ψηλά βρίσκεται ο ομιλητής και όχι το μνημονευόμενο πρόσωπο, δυστυχώς. Έτσι, ενώ αποστολή των εθνικών μνημοσύνων ήταν αρχικά η απόδοση τιμών σε νεκρούς που θυσιάστηκαν ή προσέφεραν στην πατρίδα, κατέληξαν να είναι η όαση στην ειδησεογραφική φτώχεια που έχουν να αντιμετωπίσουν οι δημοσιογράφοι τις Κυριακές, αλλά και το βήμα πάνω στο οποίο κτίζονται πολιτικές καριέρες και από το οποίο συνήθως λέγονται τα μεγαλύτερα πολιτικά ψέματα.


Δεν περνά Κυριακή που να μην γεμίσει ο τηλεοπτικός χρόνος στα κεντρικά δελτία ειδήσεων και τα μονόστηλα των εφημερίδων της επομένης με δηλώσεις και ομιλίες πολιτικών στο πλαίσιο ή από το βήμα μνημοσύνων. Ο δε προκαθήμενος της Εκκλησίας Χρυσόστομος Β' είναι σχεδόν μόνιμος «προσκεκλημένος» των δελτίων ειδήσεων τις Κυριακές και σχολιάζει όλα τα θέματα που απασχολούν την επικαιρότητα.


Για αρκετούς πολιτικούς -ειδικότερα για τους νεότερους στον πολιτικό στίβο- τα εθνικά μνημόσυνα είναι ο εφιάλτης της Κυριακής. Δεν θα το παραδεχθούν, βεβαίως, ποτέ δημοσίως. Μια ημέρα ξεκούρασης για όλους τους υπόλοιπους κοινούς θνητούς, για υπουργούς και βουλευτές ξεκινά με εθνικά μνημόσυνα και κλείνει στην ουρά κάποιας -από τις πολλές που έχουν να πάνε- γαμήλιας δεξίωσης.


Θα πρέπει να καταγραφεί το γεγονός ότι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, ο πρόεδρος της Βουλής, οι υπουργοί, ακόμα και οι περισσότεροι βουλευτές, έχουν συνεργάτες που αφιερώνουν τον εργάσιμο χρόνο τους στη συγγραφή ομιλιών και άρθρων. Εννοείται ότι τα εθνικά μνημόσυνα καταλαμβάνουν το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου τους. Υπάρχει μια ιεροτελεστία για αυτά τα ζητήματα: Ανατρέχουν σε παλαιότερες ομιλίες, ψάχνουν το βιογραφικό του προσώπου που μνημονεύουν, πασπαλίζουν την ομιλία με μερικά επίκαιρα μηνύματα για το Κυπριακό και τα εσωτερικά και «καθάρισαν». «Γράψτε κάτι να τελειώνει αυτή η ιστορία», μας είπε απελπισμένος ένας από τους συγγραφείς τέτοιων ομιλιών με τον οποίο μιλήσαμε για τις ανάγκες του ρεπορτάζ. Για να είμαστε δίκαιοι, υπάρχουν και πολιτικοί που γράφουν μόνοι τους τις ομιλίες τους. Λίγοι, μα υπάρχουν.


Στοιχείο ανώριμης κοινωνίας


Είναι μόνο κυπριακό το φαινόμενο με τα εθνικά μνημόσυνα που μετατράπηκαν σε πολιτικές εκδηλώσεις ή συμβαίνει και αλλού; Επιχειρήσαμε μια ψυχολογική προσέγγιση του φαινομένου και μας βοήθησε προς αυτήν την κατεύθυνση ο επίκουρος καθηγητής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Κύπρου δρ Παναγιώτης Σταυρινίδης.


Όπως επεσήμανε, συγκρίνοντας την κυπριακή, την ελλαδική και άλλες κοινωνίες πέριξ, θα συναντήσει κανείς παρόμοια φαινόμενα. Όλα αυτά, παρατήρησε, είναι χαρακτηριστικά γνωρίσματα κοινωνιών που μπορείς να ονομάσεις γενικά ανώριμες κοινωνίες. «Τι σημαίνει ανώριμη κοινωνία; Στο μυαλό μου η ανώριμη κοινωνία είναι άμεσα συνδεδεμένη με την κακή λειτουργία των θεσμών και της δημοκρατίας. Χώρες που ακόμα δεν έφτασαν στο σημείο όπου οι θεσμοί τους να παράγουν από μόνοι τους κοινωνικό αποτέλεσμα, αλλά χρειάζεται η παρέμβαση ενός βουλευτή, ενός υπουργού. Κοινωνίες που είναι ακόμα στα όρια της προσδοκίας ενός εθνικού ηγέτη, ενός εθνικού ευεργέτη. Σε κοινωνίες που δεν πέρασαν από διαφωτισμό ή μιας μορφής βιομηχανική ή άλλη επανάσταση και έκαναν απότομα άλμα από την αγροτική κοινωνία στην ψηφιακή εποχή, βλέπεις αυτά τα συμπτώματα», εξήγησε ο κ. Σταυρινίδης. Την ίδια στιγμή, υπογράμμισε, για να είμαστε δίκαιοι με την κοινωνία μας, δεν πρέπει να παραγνωρίζουμε ότι πολλά από τα τραύματα είναι νωπά. Το γεγονός ότι βρίσκεις ανθρώπους που έζησαν τα γεγονότα του 1955-59 ή του 1974 ή που έχουν δικούς τους οποίοι χάθηκαν σε αυτά τα ιστορικά ορόσημα, δίνει μια μορφή αμεσότητας και εγγύτητας στην ψυχολογική προσέγγιση του θέματος. «Προσωπικά θα προτιμούσα να μνημονεύονταν άνθρωποι που θυσιάστηκαν για τη χώρα με έναν τρόπο πιο συλλογικό. Να μνημονεύεται η πράξη τους, παρά να γίνεται προσωποποίηση του γεγονότος. Εμείς έχουμε ανάγκη να εξυμνήσουμε το πρόσωπο αντί την πράξη. Μας προσφέρει η ταύτιση με το πρόσωπο μια μορφή δικαίωσης, ικανοποίησης και υπεροχής του λαού μας, όπως την αντιλαμβάνεται ο καθένας», σημείωσε.


Δεν παρέλειψε εξάλλου να αναδείξει και την πτυχή των ομιλιών. «Βλέπεις μια ομιλία που είναι διάγγελμα για το Κυπριακό, τα εσωτερικά και την οικονομία. Είναι ένα βήμα για πολιτικούς και θρησκευτικούς ηγέτες. Καταφεύγουν σε ένα βήμα για να απευθυνθούν μαζικά στον κόσμο μέσα από αυτά τα τελετουργικά. Τα οποία τελετουργικά υπήρχαν και θα υπάρχουν. Απλώς σε πιο ώριμες κοινωνίες απέκτησαν λιγότερη σημασία», παρατήρησε ο κ. Σταυρινίδης.


Κράτος μνημοσύνων


Ο επικοινωνιολόγος Χαράλαμπος Ρωσσίδης είχε αρθρογραφήσει παλαιότερα για το θέμα στον «Πολίτη» με ένα άρθρο που παραμένει και σήμερα επίκαιρο, εφτά χρόνια μετά την πρώτη δημοσίευσή του, υπό τον τίτλο «Κράτος Μνημοσύνων». Κληθείς από τον «Π» να καταθέσει την άποψή του ως επικοινωνιολόγος ο κ. Ρωσσίδης εξέφρασε την άποψη ότι μας αρέσει να ζούμε με το παρελθόν και τους πολιτικούς μας μύθους και ήρωες. «Το πένθος αποτελεί βασικό συστατικό του πολιτικού μας DNA. Δεν ξέρω αν θα ήταν υπερβολή να λέγαμε ότι είμαστε το κράτος με τα περισσότερα μνημόσυνα παγκοσμίως. Μνημόσυνα που τυγχάνουν ευρείας προβολής από τα τηλεοπτικά, κυρίως, ΜΜΕ και ως εκ τούτου αποτελούν εστίες πολιτικών εμφανίσεων, δηλώσεων ή και άγρας ψήφων μέσω της χάραξης πολιτικών γραμμών διά του μικροφώνου της εκκλησίας. Με την οδύνη των συγγενών πολλές φορές να γίνεται θέαμα προς κατανάλωση. Φαίνεται μας αρέσει να ζούμε με το παρελθόν μας, τους ήρωές μας και τους πολιτικούς μας μύθους. Κάπως έτσι η κυπριακή κοινωνία μετατρέπεται σε διατηρητέα. Ίσως να είναι και αυτός ένας λόγος που δυσκολευόμαστε να κάνουμε βήματα προς τα μπρος. Διαιωνίζουμε το πένθος μας. Κάθε στροφή και κάθε δρόμος αποτελούν μια θλιβερή ανάμνηση. Ο μίζερος πολιτικός λόγος κυριαρχεί», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Πολιτική Δημοσίευσης Σχολίων
Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν. Προτρέπουμε τους αναγνώστες μας να κάνουν report / flag σχόλια που πιστεύουν ότι παραβιάζουν τους πιο πάνω κανόνες. Σχόλια που περιέχουν URL / links σε οποιαδήποτε σελίδα, δεν δημοσιεύονται αυτόματα.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ
Φον ντερ Λάιεν: Οι Κύπριοι αξίζουν επανενωμένη χώρα - Το κυπριακό είναι ευρωπαϊκό ζήτημα
ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Φον ντερ Λάιεν: Οι Κύπριοι αξίζουν επανενωμένη χώρα - Το κυπριακό είναι ευρωπαϊκό ζήτημα

Φον ντερ Λάιεν: Οι Κύπριοι αξίζουν επανενωμένη χώρα - Το κυπριακό είναι ευρωπαϊκό ζήτημα

Μητσοτάκης για Κυπριακό: Διεκδικούμε ένα ευρωπαϊκό κράτος με βάση τα ψηφίσματα του ΟΗΕ
ΕΛΛΑΔΑ

Μητσοτάκης για Κυπριακό: Διεκδικούμε ένα ευρωπαϊκό κράτος με βάση τα ψηφίσματα του ΟΗΕ

Μητσοτάκης για Κυπριακό: Διεκδικούμε ένα ευρωπαϊκό κράτος με βάση τα ψηφίσματα του ΟΗΕ

Ερντογάν: Μια ομοσπονδιακή λύση δεν είναι δυνατή στην Κύπρο - Άμεση η αντίδραση της Αθήνας
ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Ερντογάν: Μια ομοσπονδιακή λύση δεν είναι δυνατή στην Κύπρο - Άμεση η αντίδραση της Αθήνας

Ερντογάν: Μια ομοσπονδιακή λύση δεν είναι δυνατή στην Κύπρο - Άμεση η αντίδραση της Αθήνας

Πρ. Χριστοδουλίδης: Η Τουρκία συνεχίζει να είναι υπεύθυνη για παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων - Το μήνυμά του στον Ερντογάν
ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Πρ. Χριστοδουλίδης: Η Τουρκία συνεχίζει να είναι υπεύθυνη για παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων - Το μήνυμά του στον Ερντογάν

Πρ. Χριστοδουλίδης: Η Τουρκία συνεχίζει να είναι υπεύθυνη για παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων - Το μήνυμά του στον Ερντογάν

Η αντίδραση του Προέδρου στις προτάσεις της Αννίτας Δημητρίου
ΣΤΗΛΕΣ

Η αντίδραση του Προέδρου στις προτάσεις της Αννίτας Δημητρίου

Η αντίδραση του Προέδρου στις προτάσεις της Αννίτας Δημητρίου