Έναν χρόνο μετά την παράδοση του πορίσματος της Ερευνητικής Επιτροπής για τους φονικούς αερόσακους Takata, η ανακριτική ομάδα του ΤΑΕ Αρχηγείου Αστυνομίας, η οποία ανέλαβε την ποινική διερεύνηση της υπόθεσης, έχει καταλήξει σε μια μικρή λίστα φυσικών και νομικών προσώπων στα οποία επικέντρωσε τις έρευνές της. Για τα συγκεκριμένα πρόσωπα –τρία φυσικά και ένα νομικό– η Νομική Υπηρεσία έδωσε οδηγίες για τη λήψη ανακριτικών καταθέσεων, καθώς διερευνάται κατά πόσον έχουν διαπράξει σοβαρά ποινικά αδικήματα που συνδέονται με αποφάσεις, πράξεις ή παραλείψεις τους.
Η τελική απόφαση για το κατά πόσο θα ασκηθούν ποινικές διώξεις, καθώς και εάν θα καταρτιστεί κατηγορητήριο που θα περιλαμβάνει το αδίκημα της ανθρωποκτονίας ή της πρόκλησης θανάτου από αμέλεια, θα ληφθεί από τον Γενικό Εισαγγελέα σε συνεργασία με τον Βοηθό Γενικό Εισαγγελέα και την προϊσταμένη του Τομέα Ποινικού Δικαίου, εισαγγελέα Έλενα Κλεόπα. Το βέβαιο είναι ότι δύο νέοι άνθρωποι έχασαν άδικα τη ζωή τους εξαιτίας των φονικών αερόσακων Takata: ο 24χρονος Κυριάκος Όξινος στις 24 Ιανουαρίου 2023 στη Λευκωσία και η 19χρονη Στυλιανή Γιωργαλλή στις 21 Οκτωβρίου 2024 στον δρόμο Αυγόρου–Φρενάρους.
Οι δυο πρώην διευθυντές του ΤΟΜ
Οι ανακριτές έθεσαν κάτω από το μικροσκόπιό τους δύο πρώην διευθυντές του Τμήματος Οδικών Μεταφορών (ΤΟΜ), για τους οποίους η Ερευνητική Επιτροπή εισηγήθηκε να ελεγχθούν ποινικά στη βάση των μαρτυριών που τέθηκαν ενώπιόν της.
Πρόκειται για τον Σωτήρη Κολέττα, ο οποίος διετέλεσε διευθυντής του ΤΟΜ από το 2006 έως το 2019, και τον Γιάννη Νικολαΐδη, ο οποίος τον διαδέχθηκε και παρέμεινε στη θέση μέχρι τον Ιούνιο του 2023. Ακολούθως, προήχθη σε γενικό διευθυντή υπουργείου και τοποθετήθηκε στο Υφυπουργείο Κοινωνικής Πρόνοιας, όπου συνεχίζει να ασκεί τα καθήκοντά του.
Στο πόρισμά της η Ερευνητική Επιτροπή εισηγήθηκε όπως οι δύο άνδρες ελεγχθούν ποινικά για «τις παραλείψεις τους καθ’ όλη τη μακρά περίοδο που είχαν τα ηνία του ΤΟΜ». Οι παραλείψεις αυτές, σύμφωνα με το πόρισμα της Ερευνητικής Επιτροπής, συνοψίζονται στα εξής:
1 Ενώ γνώριζαν ή όφειλαν να γνωρίζουν για την επικινδυνότητα των αερόσακων Takata, ουσιαστικά δεν έλαβαν μέτρα για την προστασία των πολιτών αλλά περιορίστηκαν στην κοινοποίηση επικαιροποιημένων στοιχείων στους διανομείς των κατασκευαστών, δηλαδή στις αντιπροσωπείες των καινούργιων οχημάτων. Από το 2017, οπότε και κοινοποιήθηκε σχετική εγκύκλιος του ΤΟΜ, η διαδικασία αυτή αφορούσε μόνο οχήματα με Ευρωπαϊκή Έγκριση Τύπου. Πρόκειται για την περιβόητη εγκύκλιο, ημερομηνίας 21 Μαρτίου 2017, η οποία άφησε χωρίς ρύθμιση τα ζητήματα ανακλήσεων για οχήματα που εισάγονται ως μεταχειρισμένα από τρίτες χώρες, κυρίως από την Ιαπωνία και τη Σιγκαπούρη.
2 Καθ’ όλη τη διάρκεια της υπηρεσίας του Σωτήρη Κολέττα ως διευθυντή του ΤΟΜ διαμορφώθηκε, σύμφωνα με την Ερευνητική Επιτροπή, μια στρεβλωμένη και επικίνδυνη αντίληψη, η οποία συνεχίστηκε και κατά τη θητεία του Γιάννη Νικολαΐδη.
Σύμφωνα με αυτή την αντίληψη, η αποστολή του ΤΟΜ σε σχέση με τις ανακλήσεις οχημάτων περιοριζόταν στην κοινοποίηση επικαιροποιημένων στοιχείων ιδιοκτητών των επηρεαζόμενων οχημάτων στις αντιπροσωπείες των κατασκευαστών. Υπήρχε, όπως αναφέρεται στο πόρισμα, η πεποίθηση ότι αποκλειστικά υπεύθυνος για τις ανακλήσεις ήταν ο κατασκευαστής, ο οποίος όφειλε να αξιολογήσει την επικινδυνότητα οποιουδήποτε ελαττώματος, και όχι το ΤΟΜ.
3 Είχαν λάβει επανειλημμένες ειδοποιήσεις από την Υπηρεσία Προστασίας του Καταναλωτή ήδη από το 2013 για την επικινδυνότητα των αερόσακων Takata. Επιπλέον, έλαβαν δύο επιστολές πολιτών, το 2015 και το 2016, στις οποίες επισημαινόταν η επικινδυνότητα των συγκεκριμένων αερόσακων, καθώς και η διεθνής εκστρατεία ανάκλησης εκατομμυρίων οχημάτων. Παρά ταύτα, σύμφωνα με το πόρισμα της Ερευνητικής Επιτροπής, οι κ. Κολέττας και Νικολαΐδης «επέδειξαν ασύγγνωστη αδράνεια και αδιαφορία για εκτίμηση του κινδύνου» και συνέχισαν να θεωρούν ότι η αποστολή τους περιοριζόταν στην κοινοποίηση στοιχείων, χωρίς να λάβουν μέτρα για την ασφάλεια των οδηγών ή να ενημερώσουν το κοινό για τους κινδύνους.
Απορρίπτουν οι ίδιοι
Στις καταθέσεις τους ενώπιον της Ερευνητικής Επιτροπής, οι δυο πρώην διευθυντές του ΤΟΜ ακολούθησαν την ίδια υπερασπιστική γραμμή. Υποστήριξαν ότι δεν ήταν οι καθ’ ύλην αρμόδιοι για τις ανακλήσεις οχημάτων που έφεραν τους προβληματικούς-φονικούς αερόσακους Takata. Ως εκ τούτου, ισχυρίζονται ότι δεν φέρουν ευθύνη για το χάος που προκλήθηκε και, κυρίως, για τους θανάτους του 24χρονου Κυριάκου και της 19χρονης Στυλιανής. Η θέση αυτή, ωστόσο, δεν υιοθετήθηκε από την Ερευνητική Επιτροπή, εξ ου και η εισήγηση για ποινικό έλεγχο.
Στο κάδρο και ο Βαφεάδης
Η Ερευνητική Επιτροπή, υπό την προεδρία του πρώην δικαστή Μιχαλάκη Χριστοδούλου –έγινε ευρύτερα γνωστός από την υπόθεση «Σάντη»- δεν καταλόγισε στο πόρισμά της οποιαδήποτε ευθύνη στον νυν υπουργό Μεταφορών, Αλέξη Βαφεάδη, επί θητείας του οποίου σημειώθηκε το δεύτερο θανατηφόρο περιστατικό με αερόσακο Takata, με θύμα τη 19χρονη Στυλιανή. Ωστόσο, η ανακριτική ομάδα συμπεριέλαβε τον υπουργό στα πρόσωπα που ελέγχονται, καθώς κατά τις ανοικτές ακροάσεις της Ερευνητικής Επιτροπής ο πατέρας του Κυριάκου Όξινου, Γιάννος Όξινος, κατέθεσε ότι ενημέρωσε τον κ. Βαφεάδη για τους κινδύνους που εγκυμονούσαν οι αερόσακοι Takata, τρεις μήνες μετά τον θάνατο του γιου του.
Σύμφωνα με την κατάθεση του Γιάννη Όξινου, ο υπουργός και το υπουργείο του αντέδρασαν με καθυστέρηση. Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε στις 25 Απριλίου 2023 και, όπως κατέθεσε ο Γιάννος Όξινος ενώπιον της Ερευνητικής Επιτροπής, κατά τη διάρκειά της διαφάνηκε ότι ο κ. Βαφεάδης δεν είχε προηγούμενη γνώση για το μέγεθος του προβλήματος. «Τους έδωσα τα στοιχεία και τους ζήτησα να το διερευνήσουν διότι αλλιώς θα θρηνούσαμε περισσότερα θύματα», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Από τις 25 Απριλίου 2023, οπότε πραγματοποιήθηκε η συνάντηση, μέχρι τις 21 Οκτωβρίου 2024, όταν η 19χρονη Στυλιανή Γιωργαλλή έχασε τη ζωή της από αερόσακο Takata, μεσολάβησαν 18 μήνες.
Το ερώτημα που τίθεται είναι κατά πόσο θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί η δεύτερη τραγωδία, εάν στο διάστημα των 18 μηνών λαμβάνονταν έγκαιρα και αποτελεσματικά μέτρα και γινόταν πληρέστερη ενημέρωση των πολιτών για την επικινδυνότητα των συγκεκριμένων αερόσακων.
Πάντως, ο ίδιος ο κ. Βαφεάδης απορρίπτει τα όσα του καταλογίζονται και υποστηρίζει ότι από το 2023, όταν ενημερώθηκε για τους φονικούς αερόσακους Takata, καταβάλλονταν συνεχείς προσπάθειες για την υλοποίηση των ανακλήσεων των σχεδόν 90.000 επηρεαζόμενων οχημάτων.
Έρευνες από το 2023. Για πόσο ακόμη;
Οι ποινικές έρευνες για τους θανάτους του Κυριάκου Όξινου και της Στυλιανής Γιωργαλλή δεν ξεκίνησαν τον περασμένο Ιούλιο με τη δημοσιοποίηση του πορίσματος της Ερευνητικής Επιτροπής. Οι έρευνες βρίσκονται σε εξέλιξη από την ημέρα που σημειώθηκαν τα δύο θανατηφόρα περιστατικά. Για τον λόγο αυτόν, οι συγγενείς των θυμάτων διερωτώνται, δικαιολογημένα, για πόσο ακόμη θα αναμένουν μέχρι να αποδοθούν ευθύνες και να λογοδοτήσουν όσοι κριθεί ότι ευθύνονται για τον άδικο χαμό των παιδιών τους.
Ο 24χρονος Κυριάκος Όξινος έχασε τη ζωή του σε τροχαίο δυστύχημα στη λεωφόρο Γρίβα Διγενή, στην Έγκωμη, στις 24 Ιανουαρίου 2023. Εννέα μήνες αργότερα, το αστυνομικό πόρισμα κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο θάνατός του προκλήθηκε από τον ελαττωματικό αερόσακο Takata που έφερε το όχημά του. Έκτοτε, βρίσκεται σε εξέλιξη ποινική έρευνα με σκοπό τη διερεύνηση ενδεχόμενων ποινικών ευθυνών.
Ακόμη και μετά τον θάνατο του Κυριάκου Όξινου, οι αρμόδιες κρατικές υπηρεσίες δεν έδωσαν την απαιτούμενη βαρύτητα στο ζήτημα. Η ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης προήλθε σε μεγάλο βαθμό από τον δημόσιο αγώνα της μητέρας του Όξινου, Μαρίας Λούη, η οποία, με τη συμπαράσταση των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης, ανέδειξε την επικινδυνότητα των αερόσακων Takata.
Η πίεση αυτή υποχρέωσε τελικά τις αρμόδιες υπηρεσίες να εγκύψουν με μεγαλύτερη σοβαρότητα στο πρόβλημα, προκειμένου να μην υπάρξουν νέα θύματα. Ωστόσο, τα μέτρα που λήφθηκαν δεν απέτρεψαν μια νέα τραγωδία. Η 19χρονη Στυλιανή Γιωργαλλή έχασε τη ζωή της στις 21 Οκτωβρίου 2024, σε τροχαίο δυστύχημα στον δρόμο Αυγόρου–Φρενάρους. Το αποτέλεσμα της νεκροτομής κατέδειξε ότι ο θάνατός της επήλθε από αιμορραγικό σοκ, συνεπεία ρήξης της ανιούσας αορτής και του πνεύμονα, από μεταλλικό αντικείμενο που φέρεται να εκτοξεύτηκε από τον ελαττωματικό αερόσακο Takata.
Η νέα τραγωδία ενίσχυσε τα ερωτήματα για τις καθυστερήσεις, τις παραλείψεις και τις ευθύνες όσων είχαν αρμοδιότητα να αντιμετωπίσουν εγκαίρως ένα πρόβλημα που ήταν ήδη γνωστό διεθνώς εδώ και χρόνια.
