Προσόντα σε... σύγχυση - Πτυχία στο συρτάρι, θέσεις στην αγορά κενές

Πτυχιούχοι προσλαμβάνονται σε θέσεις για τις οποίες δεν απαιτείται πανεπιστημιακός τίτλος, την ώρα που επιχειρήσεις και δημόσιες υπηρεσίες δυσκολεύονται να βρουν προσωπικό με τις δεξιότητες που χρειάζονται. Αυτή την αντίφαση καταγράφει η πρώτη Εθνική Έρευνα Εργοδοτών για τις Δεξιότητες (CYEmployers), που εκπονήθηκε από την PwC Κύπρου σε συνεργασία με το Τμήμα Ανώτερης Εκπαίδευσης του Υπουργείου Παιδείας. Το 34% των εργοδοτών που είχαν προσλάβει πρόσφατους αποφοίτους στον ιδιωτικό τομέα και το 58% των αντίστοιχων στελεχών του δημοσίου, αναφέρουν προσλήψεις πτυχιούχων σε θέσεις χωρίς απαίτηση πτυχίου. Την ίδια στιγμή, το 71% των ιδιωτικών επιχειρήσεων που είχαν κενές θέσεις δήλωσε ότι δυσκολεύτηκε να καλύψει κάποιες από αυτές. Η έρευνα βασίζεται σε 1.395 έγκυρες απαντήσεις ιδιωτών εργοδοτών και 221 ανώτερων στελεχών του δημοσίου. 

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ότι λείπουν κατάλληλα καταρτισμένοι υποψήφιοι. Στον ιδιωτικό τομέα, το 68% όσων περιέγραψαν δυσκολίες πρόσληψης, επικαλείται έλλειψη ενδιαφέροντος για συγκεκριμένες εργασίες, το 58% περιορισμένο αριθμό υποψηφίων και το 53% έλλειψη των αναγκαίων δεξιοτήτων. Στο δημόσιο, αντίστοιχα, το 50% αναφέρει περιορισμένο ενδιαφέρον, το 42% μη ελκυστικούς όρους εργοδότησης, συμπεριλαμβανομένων των απολαβών, και το 39% ελλείψεις δεξιοτήτων.

Οι δυσκολίες εξεύρεσης προσωπικού δεν περιορίζονται στα επαγγέλματα που απαιτούν πανεπιστημιακό τίτλο. Στον ιδιωτικό τομέα, το 36% των εργοδοτών που αντιμετώπισαν δυσκολίες πρόσληψης αναφέρει κενές θέσεις επιστημονικού και εξειδικευμένου προσωπικού, το 25% εργαζομένων στις υπηρεσίες και τις πωλήσεις και το 20% τεχνικών και βοηθών ειδικευμένων επαγγελματιών. Στις κατασκευές και τη μεταποίηση, τα αντίστοιχα ποσοστά για τεχνικούς φθάνουν το 52% και το 50%, με τις ελλείψεις να αφορούν και οικοδομικά επαγγέλματα, τεχνίτες, οδηγούς και χειριστές μηχανημάτων. Στο δημόσιο, οι δυσκολίες εντοπίζονται κυρίως σε επιστημονικό, τεχνικό και διοικητικό προσωπικό. Οι κενές θέσεις επηρεάζουν τη λειτουργία των οργανισμών, σύμφωνα με το 89% των σχετικών ιδιωτών εργοδοτών και το 95% των στελεχών του δημοσίου. Συχνότερη συνέπεια είναι η αύξηση του φόρτου εργασίας για το υφιστάμενο προσωπικό, με ποσοστά 80% και 85% αντίστοιχα.

Τι λείπει από τους αποφοίτους

Η εικόνα των νέων πτυχιούχων δεν είναι συνολικά αρνητική. Από όσους προσέλαβαν αποφοίτους κυπριακών ιδρυμάτων Ανώτερης Εκπαίδευσης, το 82% και στους δύο τομείς, τους αξιολογεί ως τουλάχιστον μέτρια προετοιμασμένους για εργασία. Οι εργοδότες αναγνωρίζουν επάρκεια στον γραπτό ελληνικό λόγο, στις βασικές αριθμητικές γνώσεις και στην πρακτική χρήση ψηφιακών εργαλείων. Εντοπίζουν, όμως, αδυναμίες στην ηγεσία, στην επίλυση σύνθετων προβλημάτων και στην ανάληψη πρωτοβουλιών. Μεταξύ των δεξιοτήτων που δυσκολεύονται να βρουν στους υποψηφίους του ιδιωτικού τομέα ξεχωρίζουν η προθυμία μάθησης (43%), η αποτελεσματική επικοινωνία (35%) και η διαχείριση χρόνου (31%).

Η αναντιστοιχία δεν αφορά μόνο τους νεοεισερχόμενους. Το 45% των εργοδοτών του ιδιωτικού τομέα και το 69% των στελεχών του δημοσίου, αναφέρουν ότι μέρος του υφιστάμενου προσωπικού διαθέτει περισσότερες δεξιότητες από όσες απαιτεί η θέση του. Παράλληλα, το 76% των ιδιωτικών επιχειρήσεων δεν πρόσφερε ευκαιρίες πρακτικής άσκησης σε φοιτητές ή αποφοίτους κατά την εξεταζόμενη περίοδο, γεγονός που αναδεικνύει τα περιορισμένα περιθώρια απόκτησης εργασιακής εμπειρίας κατά τη διάρκεια ή αμέσως μετά τις σπουδές. Από όσες επιχειρήσεις πρόσφεραν πρακτική, το 30% δήλωσε ότι δεν πλήρωσε κανέναν ασκούμενο, ενώ το 31% ανέφερε ότι προσέλαβε στη συνέχεια τουλάχιστον έναν από τους συμμετέχοντες.

Οι ανάγκες της επόμενης πενταετίας

Το 56% των ιδιωτών εργοδοτών και το 63% των στελεχών του δημοσίου αναμένουν ελλείψεις δεξιοτήτων τα επόμενα πέντε χρόνια. Στον ιδιωτικό τομέα ξεχωρίζουν οι οριζόντιες δεξιότητες, όπως η συνεργασία και η επικοινωνία. Στο δημόσιο, η μεγαλύτερη ανησυχία αφορά τις ψηφιακές δεξιότητες καθώς το 60% των εργαζομένων απασχολείται σε οργανισμούς που προβλέπουν σχετικές ελλείψεις, ποσοστό που φθάνει το 86% στον ευρύτερο δημόσιο τομέα. Ως προτεραιότητα επιμόρφωσης των σημερινών εργαζομένων, πάντως, αναδεικνύονται και στους δύο τομείς οι οριζόντιες δεξιότητες. Ακόμη, η έκθεση εισηγείται συστηματική καταγραφή των αναγκών της αγοράς εργασίας, αναθεώρηση των προγραμμάτων σπουδών, ενσωμάτωση οριζόντιων και προχωρημένων ψηφιακών δεξιοτήτων στην εκπαίδευση, περισσότερες ποιοτικές ευκαιρίες πρακτικής άσκησης και στοχευμένη επιμόρφωση εργαζομένων. Προτείνει ακόμη καλύτερη αξιοποίηση των υφιστάμενων προσόντων και επανεξέταση των όρων εργοδότησης για θέσεις που παραμένουν δύσκολο να καλυφθούν.