Η αναζήτηση οξυγόνου για το Κυπριακό - Η Ολγκίν αναμένει θετικές απαντήσεις για ΜΟΕ

Η σημερινή τριμερής συνάντηση στη Λευκωσία, με τη συμμετοχή των δύο ηγετών και της προσωπικής απεσταλμένης του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, πραγματοποιείται σε ένα εξαιρετικά πυκνό διπλωματικό σκηνικό, όπου το κύριο ζητούμενο δεν είναι η άμεση εμβάθυνση στην ουσία της λύσης του Κυπριακού αλλά η διάσωση της ίδιας της διαδικασίας μέσω μιας απτής συμφωνίας για Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης.

Η απεσταλμένη του ΟΗΕ προσέρχεται στο τραπέζι με ξεκάθαρη τακτική στόχευση η οποία συνίσταται στο να αποσπάσει το τελικό «ναι» των δύο πλευρών για ένα πακέτο μέτρων που θα έχει ως αιχμή του δόρατος τη διάνοιξη τεσσάρων νέων διόδων στη νεκρή ζώνη, των οδοφραγμάτων Αθηένου-Πυροΐου-Αγλαντζιάς, Μιας Μηλιάς, Λουρουτζίνας-Λυμπιών και Κάμπου-Καραβοστασίου με βάση του τι είχε διαρρεύσει τις προηγούμενες ημέρες. Αξίζει να σημειωθεί ότι το ζήτημα των Κοκκίνων έχει τεθεί οριστικά εκτός ατζέντας, καθώς η τουρκοκυπριακή πλευρά κατέστησε σαφές πως δεν αποτελούσε ποτέ επιλογή, υποχρεώνοντας την ελληνοκυπριακή πλευρά να καταθέσει εναλλακτικές προτάσεις.

 Ο στόχος 

Η εστίαση της κ. Ολγκίν στα οδοφράγματα δεν είναι τυχαία, καθώς η ίδια αντιλαμβάνεται πλήρως ότι η παρατεταμένη στασιμότητα έχει προκαλέσει βαθιά κόπωση στην κοινή γνώμη και στις δύο κοινότητες, καθιστώντας απαραίτητες τις αποφάσεις οι οποίες επηρεάζουν άμεσα και θετικά την καθημερινότητα των πολιτών. Μέσα από αυτή την προσέγγιση, η απεσταλμένη του ΓΓ φιλοδοξεί να δημιουργήσει μια νέα δυναμική και να προσφέρει την απαιτούμενη πολιτική «ενέργεια» που θα επιτρέψει τη διατήρηση του διαλόγου.

Παράλληλα με τα οδοφράγματα, το υπό διαπραγμάτευση πακέτο περιλαμβάνει τη συμφωνία για εκκαθάριση περίπου 70.000 τετραγωνικών μέτρων ναρκοπεδίων εντός της νεκρής ζώνης, καθώς και στοχευμένες δράσεις για την περιβαλλοντική συνεργασία με έμφαση στην προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς και τη συγκρότηση μιας δικοινοτικής ομάδας ταχείας ανταπόκρισης για την αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών.

Μεθοδολογία και ουσία

Την ίδια στιγμή, η κ. Ολγκίν επιχειρεί να ξεπεράσει το χρόνιο αδιέξοδο που καταγράφεται στο πεδίο της μεθοδολογίας, όπου οι θέσεις των δύο πλευρών παραμένουν αγκυλωμένες. Η τετρασέλιδη πρόταση του Τουρκοκύπριου ηγέτη, Τουφάν Έρχιουρμαν, η οποία θέτει ως προϋποθέσεις την κατοχύρωση της εκ περιτροπής Προεδρίας και εγγυήσεις έναντι της επιστροφής στο σημερινό στάτους κβο, δυσκολεύει την εξεύρεση κοινού εδάφους. Εξαιτίας αυτού, η απεσταλμένη για το Κυπριακό προκρίνει μια διαφορετική τακτική η οποία θα έχει ως στόχο να προσπεραστούν οι θέσεις προϋποθέσεων και η ανακύκλωση των εκατοντάδων σελίδων των παλαιών συγκλίσεων, μια διαδικασία που στο παρελθόν, όπως στην περίπτωση της άσκησης Ντάουνερ, προκάλεσε σοβαρές τριβές.

Αντί αυτού οι δύο ηγέτες προκρίνεται να επικεντρωθούν αποκλειστικά σε «διαδικαστικά βήματα». Αυτά αφορούν τον καθορισμό ενός σαφούς χρονοδιαγράμματος, τη διαμόρφωση της ημερήσιας διάταξης με βάση τα έξι θεμελιώδη σημεία του Πλαισίου Γκουτέρες και την υιοθέτηση μηχανισμών υπέρβασης αδιεξόδων.

Καταλύτης για το σήμερα 

Ουσιαστικός καταλύτης για τη διαμόρφωση του κλίματος ενόψει της σημερινής συνάντησης υπήρξε η αιφνιδιαστική επίσκεψη του υπουργού Εξωτερικών της Τουρκίας, Χακάν Φιντάν, στα κατεχόμενα, μόλις λίγα εικοσιτετράωρα πριν από την Τριμερή. Η 80λεπτη συνάντηση που είχε ο κ. Φιντάν με τον Τουφάν Έρχιουρμαν αλλά και επαφές που είχε με ακραίους πολιτικούς όπως τον Ουνάλ Ουστέλ και τον Ταχσίν Ερτουγρούλογλου, επιβεβαιώνουν ότι η Άγκυρα ενεργοποίησε άμεσα τα διπλωματικά της αντανακλαστικά προκειμένου να καθορίσει το πλαίσιο εντός του οποίου θα κινηθεί η τουρκοκυπριακή ηγεσία. Παρά το γεγονός ότι το τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών απέφυγε επιμελώς τις δημόσιες δηλώσεις ή τις αναφορές στη μορφή λύσης μετά τις συναντήσεις, διπλωματικές πηγές και αναλύσεις στον τουρκοκυπριακό Τύπο συγκλίνουν στο ότι η Άγκυρα δεν σκόπευε, τουλάχιστον στην παρούσα φάση, να πλειοδοτήσει στη ρητορική περί δύο κρατών με τρόπο που θα τίναζε στον αέρα την προσπάθεια.

Αντιθέτως, όλες οι ενδείξεις συνηγορούν στο ότι η τουρκική πλευρά έδωσε τη σύμφωνο γνώμη της για να προχωρήσει η διαδικασία των ΜΟΕ, χωρίς να προβάλει σοβαρές ενστάσεις για τη διάνοιξη των συγκεκριμένων οδοφραγμάτων και την αποναρκοθέτηση.

Η στάση αυτή της Άγκυρας αξιολογείται παρασκηνιακά από τα Ηνωμένα Έθνη ως μια εξέλιξη που δεν διαταράσσει το θετικό κλίμα των τελευταίων ημερών, αν και επισημαίνεται ότι η αισιοδοξία αυτή εκφράζεται μέχρι στιγμής δημόσια κυρίως από την ελληνοκυπριακή πλευρά.

Η επίσκεψη Φιντάν υπογραμμίζει για ακόμη μια φορά την πάγια θέση της κ. Ολγκίν ότι κομβικά ζητήματα του Κυπριακού, όπως η ασφάλεια, οι εγγυήσεις και το καθεστώς των Βαρωσίων, αποτελούν σε τελική ανάλυση τουρκικές αποφάσεις λόγω της στρατιωτικής παρουσίας στο νησί.

Ανοικτό παράθυρο;

Συνεπώς, το αποτέλεσμα της σημερινής συνάντησης θα κρίνει αν το παράθυρο ευκαιρίας που επιχειρεί να κρατήσει ανοικτό ο Αντόνιο Γκουτέρες λίγο πριν από την εκπνοή της θητείας του θα αποδώσει καρπούς. Εφόσον η κ. Ολγκίν επιτύχει τη συμφωνία στα οδοφράγματα και τα υπόλοιπα ΜΟΕ, ο σχεδιασμός προβλέπει τη μετάβαση στο επόμενο στάδιο και που αφορά μια συνάντηση των δύο ηγετών με τον Γενικό Γραμματέα σε σχήμα 2 συν 1 για την οριστικοποίηση του διαδικαστικού πλαισίου, με απώτερο στόχο τη σύγκληση μιας άτυπης διευρυμένης διάσκεψης 5 συν 1 με τη συμμετοχή των εγγυητριών δυνάμεων. Μια τέτοια εξέλιξη θα αποτελούσε την παρακαταθήκη που επιθυμεί να αφήσει ο κ. Γκουτέρες στον διάδοχό του.

Ωστόσο, η ίδια η κ. Ολγκίν προτιμά να παραμένει ρεαλίστρια επί του παρόντος, ως προς τις προοπτικές, ξεκαθαρίζοντας ότι η παραμονή της στη θέση αυτή εξαρτάται από το αν θα υπάρξει ουσιαστική πρόοδος εντός των επομένων τριών έως τεσσάρων μηνών.

Εάν ο ρυθμός των διαπραγματεύσεων διατηρηθεί στα αργά επίπεδα του τελευταίου έτους, η κ. Ολγκίν δεν προτίθεται να συνεχίσει, όπως η ίδια εμφανίστηκε χθες σε δυο συνεντεύξεις της, και εκτιμά ότι η Άγκυρα δύσκολα θα συναινέσει στον διορισμό νέου απεσταλμένου πριν από τις προεδρικές εκλογές στην Κύπρο το 2028.

Έτσι, η σημερινή τριμερής καθίσταται κομβική, καθώς η επιτυχία στη διάνοιξη των οδοφραγμάτων αποτελεί το μοναδικό διαθέσιμο όχημα για να διατηρηθεί η πολιτική διαδικασία ζωντανή και να αποφύγει το διπλωματικό αδιέξοδο.

Βαθιά ανησυχία 

Πάντως, σε αυτό το εύθραυστο περιβάλλον, η Μαρία Άνχελα Ολγκίν εκφράζει μια αδιόρατη αλλά βαθιά ανησυχία. Αυτό διαφαίνεται και στις δυο συνεντεύξεις την Κυριακή στον «Πολίτη» και στη «Sunday Mail». Προειδοποίησε ότι μια νέα αποτυχία της πρωτοβουλίας του ΟΗΕ θα προκαλέσει «τεράστια ζημιά» στην προοπτική επανέναρξης των διαπραγματεύσεων. Όπως χαρακτηριστικά επισημαίνει, κάθε αποτυχημένη συνάντηση στο παρελθόν δεν έκλεισε τις διαφορές αλλά διεύρυνε ακόμη περισσότερο το χάσμα μεταξύ των δύο πλευρών. Αυτός είναι ακριβώς ο λόγος για τον οποίο ο Γενικός Γραμματέας αρνείται να προχωρήσει σε μια συνάντηση κορυφής χωρίς ενδελεχή και ειλικρινή προετοιμασία.

 Αποφυγή αδιεξόδου

Για να αποφευχθεί το αδιέξοδο, η κ. Ολγκίν εισηγείται μια καθαρή μεθοδολογία. Όπως τονίζει, η μεθοδολογία μιας διαπραγμάτευσης αφορά σαφή χρονοδιαγράμματα, συμφωνημένη ημερήσια διάταξη και μηχανισμούς υπέρβασης κρίσεων όταν οι συνομιλίες σκαλώνουν. Προτείνει μάλιστα τα έξι σημεία που είχε παρουσιάσει ο Αντόνιο Γκουτέρες στο Κραν Μοντανά να αποτελέσουν τη θεμελιώδη βάση της ημερήσιας διάταξης. Παράλληλα, αναφερόμενη στο αδιέξοδο γύρω από την εκ περιτροπής Προεδρία, προτείνει την έναρξη των διαπραγματεύσεων χωρίς προϋποθέσεις, θέτοντας όμως το εν λόγω ζήτημα πρώτο στην ατζέντα, ώστε να διαπιστωθεί εξαρχής αν υπάρχει έδαφος συμφωνίας, αποτρέποντας την άσκοπη ανάλωση μηνών σε συνομιλίες-παγίδες.