Δίχτυα-φαντάσματα στις κυπριακές θάλασσες: Άρχισε η συζήτηση στη Βουλή για σύστημα συλλογής και ανακύκλωσης - Ασυμφωνία Τμημάτων για μετακύλιση κόστους στους ψαράδες

Στη νέα δέσμη κανονισμών για τη διαχείριση αποβλήτων αλιευτικών εργαλείων που περιέχουν πλαστική ύλη έχει ενσκύψει η Επιτροπή Περιβάλλοντος της Βουλής, ώστε μετά από εξέταση και συζήτηση να την οδηγήσει στην Ολομέλεια για ψήφιση.

Η εφαρμογή της νομοθεσίας, που τον περασμένο Μάρτιο κατέθεσε στη Βουλή το Υπουργείο Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος, είναι απαραίτητη, αφού αποτελεί εναρμόνιση με ευρωπαϊκή Οδηγία και σε περίπτωση μη συμμόρφωσης θα υπάρχουν συνέπειες.

Μεταξύ των στόχων είναι να δοθούν επαρκή κίνητρα σε αλιείς, υδατοκαλλιεργητές, διανομείς ή άλλους χρήστες των συγκεκριμένων υλικών, για την επιστροφή τους στην ξηρά για συλλογή και επεξεργασία. Πρόκειται για τα λεγόμενα απόβλητα αλιευτικών εργαλείων, όπως είναι τα δίχτυα, οι πετονιές και παγίδες και τα οποία είτε εγκαταλείπονται είτε χάνονται στη θάλασσα. Σύμφωνα με τους επιστήμονες τα υλικά αυτά συνιστούν μεταξύ άλλων πηγή μικροπλαστικών και επικίνδυνων χημικών ουσιών.

Οι νέοι κανονισμοί

Οι σημαντικότερες διατάξεις των κανονισμών, αφορούν, μεταξύ άλλων, την υποχρέωση των παραγωγών αλιευτικών εργαλείων που περιέχουν πλαστική ύλη για εγγραφή τους σε φορέα διαχείρισης της συγκεκριμένης γραμμής αποβλήτων και την οργάνωση σχετικού συλλογικού συστήματος διαχείρισης.

Επίσης προνοείται η συλλογή των συγκεκριμένων αποβλήτων, η πρόληψη δημιουργίας τους και η συνεργασία του φορέα διαχείρισης με άλλα φυσικά ή νομικά πρόσωπα. Άλλοι κανονισμοί αφορούν τη λειτουργία και αδειοδότηση συλλογικού συστήματος και την υποβολή ετήσιων εκθέσεων για την εφαρμογή του. Η διάθεση των προϊόντων αλιευτικών εργαλείων που περιέχουν πλαστική ύλη, οι υποχρεώσεις των διανομέων, το μητρώο παραγωγών, τα αδικήματα και οι ποινές αλλά και οι ποσοτικοί στόχοι των συστημάτων διαχείρισης των αποβλήτων αλιευτικών εργαλείων που περιέχουν πλαστική ύλη περιλαμβάνονται επίσης στη νέα νομοθεσία.

Σύμφωνα με το Τμήμα Περιβάλλοντος, σήμερα λειτουργούν σε πιλοτική βάση έξι σημεία συλλογής αυτών των αποβλήτων, ενώ με την εφαρμογή του συστήματος ο αριθμός θα αυξηθεί.

Ασυμφωνία Τμημάτων για τη μετακύλιση του κόστους στους αλιείς

Αξίζει να σημειωθεί ότι στη σημερινή συζήτηση επί της αρχής, το Τμήμα Αλιείας ανέφερε ότι επιθυμεί να διασφαλιστεί ότι το κόστος διαχείρισης του νέου συστήματος δεν θα μετακυλιστεί στους αλιείς, σημειώνοντας ότι αυτό το ζήτημα ακόμα δεν ξεκαθάρισε.

Αυτή η αναφορά προκάλεσε τις αντιδράσεις των βουλευτών. Ενδεικτικά ο πρόεδρος του ΔΗΚΟ και μέλος της Επιτροπής, Νικόλας Παπαδόπουλος, διερωτήθηκε γιατί δεν υπήρξε συνεννόηση μεταξύ των Τμημάτων Περιβάλλοντος και Αλιείας για αυτό το ζήτημα, προτού το Νομοσχέδιο περάσει στο Υπουργικό Συμβούλιο και ακολούθως κατατεθεί στη Βουλή.

Τότε παρενέβη η αναπληρώτρια διευθύντρια του Τμήματος Περιβάλλοντος, Έλενα Στυλιανοπούλου, για να διαβεβαιώσει ότι θα γίνει σύσκεψη των δύο Τμημάτων και στην επόμενη συνεδρίαση για το θέμα στην Επιτροπή θα δώσουν ξεκάθαρη απάντηση.

Υποδομές απόρριψης

Σύμφωνα με το νομοσχέδιο, ο φορέας διαχείρισης που θα συστήσει συλλογικό σύστημα διαχείρισης έχει την υποχρέωση, σε συνεργασία με το Τμήμα Αλιείας και Θαλάσσιων Ερευνών, την Αρχή Λιμένων Κύπρου και τις αρμόδιες τοπικές Αρχές, να διασφαλίζει τη δημιουργία, διαθεσιμότητα και προσβασιμότητα κατάλληλων υποδομών συλλογής για την απόρριψη των αποβλήτων αυτών, τουλάχιστον στους χώρους αλιευτικών καταφυγίων, λιμενικών εγκαταστάσεων, καταστημάτων πώλησης αλιευτικών εργαλείων που περιέχουν πλαστική ύλη καθώς και σε άλλους χώρους, όπου διευκολύνεται η απόρριψη από αλιείς, υδατοκαλλιεργητές, παραγωγούς των αποβλήτων αυτών, χρήστες ή λοιπούς κατόχους των αποβλήτων αυτών.

50% μέχρι το 2030

Σε σχέση με τους ποσοτικούς στόχους του συλλογικού συστήματος, αναφέρονται τα εξής:

1.  Έως το 2030, ποσοστό τουλάχιστον 50% του συνόλου των αλιευτικών εργαλείων που περιέχουν πλαστική ύλη, σε παγκύπρια βάση, να συλλέγεται χωριστά και να μεταφέρεται σε αδειοδοτημένες εγκαταστάσεις για περαιτέρω διαχείριση.

2.  Μέχρι το 2035 το ποσοστό να ανέλθει σε τουλάχιστον 70%.

Υψηλές δυνατότητες ανακύκλωσης

Η ανάλυση αντικτύπου της νομοθετικής πρότασης, την οποία ετοίμασε το Τμήμα Περιβάλλοντος, παρέχει σημαντικά στοιχεία σε σχέση με τους στόχους των νέων κανονισμών. «Η ανεξέλεγκτη απόρριψη και οι μεγάλες ποσότητες πλαστικών υλών από απορριφθέντα ή εγκαταλειμμένα και απολεσθέντα αλιευτικά εργαλεία ρυπαίνουν το θαλάσσιο κυρίως περιβάλλον, ενώ παράλληλα έχουν αρνητικές επιπτώσεις και στην ανθρώπινη υγεία. Οι αρνητικές αυτές επιπτώσεις για την υγεία και το περιβάλλον δημιούργησαν την ανάγκη για δημιουργία ενός ειδικού νομικού πλαισίου για την αποτελεσματική διαχείριση των αποβλήτων αλιευτικών εργαλείων που περιέχουν πλαστική ύλη. Στόχος είναι η πρόληψη και η μείωση του αντικτύπου των αποβλήτων αλιευτικών εργαλείων που περιέχουν πλαστική ύλη στο θαλάσσιο κυρίως περιβάλλον και την ανθρώπινη υγεία, καθώς και η εξοικονόμηση φυσικών πόρων και η προώθηση της μετάβασης σε μια κυκλική οικονομία με καινοτόμα και βιώσιμα επιχειρηματικά μοντέλα, προϊόντα και υλικά, συμβάλλοντας έτσι στην αποδοτική λειτουργία της εσωτερικής αγοράς, δεδομένου ότι τα πλαστικά εξαρτήματα των αλιευτικών εργαλείων έχουν υψηλές δυνατότητες ανακύκλωσης», αναφέρεται στη σχετική παράγραφο.

Κίνητρα επιστροφής

Στη συνέχεια παρατίθενται τα κύρια συμπεράσματα από την ανάλυση αντικτύπου που έγινε για τη νομοθεσία σε επίπεδο ΕΕ, στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής Οδηγίας. Όπως αναφέρεται, «το μεγάλο ποσοστό πλαστικών υλών από τα απορριφθέντα αλιευτικά εργαλεία, περιλαμβανομένων των εγκαταλελειμμένων και απολεσθέντων στα θαλάσσια απορρίμματα, έδειξε ότι οι υφιστάμενες νομικές απαιτήσεις, που θεσπίστηκαν με τον Κανονισμό (EK) 1224/2009, την Οδηγία 200/59/ΕΚ και 2008/98/ΕΚ, δεν προβλέπουν επαρκή κίνητρα για την επιστροφή των αλιευτικών εργαλείων στην ξηρά για συλλογή και επεξεργασία. Ωστόσο, το σύστημα έμμεσων τελών, που θεσπίστηκε με την Οδηγία 2019/883/ΕΚ, χρειάζεται να συμπληρωθεί με περαιτέρω οικονομικά κίνητρα για τους αλιείς. Δεδομένου των υψηλών δυνατοτήτων ανακύκλωσης των εν λόγω αποβλήτων, προέκυψε ότι θα πρέπει τα κράτη μέλη της ΕΕ να θεσπίσουν συστήματα διευρυμένης ευθύνης των παραγωγών για τα αλιευτικά εργαλεία και τα συστατικά τους που περιέχουν πλαστική ύλη, ώστε να εξασφαλιστεί η χωριστή συλλογή».