Πίσω από τις σχολικές τσάντες, ένα πρόβλημα που περνά σχεδόν απαρατήρητο - Δύο στους τρεις μαθητές με πόνους στη μέση πριν ενηλικιωθούν

Δύο στους τρεις μαθητές ανέφεραν πόνο στη μέση και περισσότεροι από τους μισούς στον αυχένα. Και μιλάμε όχι για ενήλικες που κουβαλούν χρόνια καταπόνησης αλλά για παιδιά ηλικίας μόλις 11 έως 18 ετών. Σε αρκετές περιπτώσεις, μάλιστα, οι ενοχλήσεις επανέρχονται περισσότερες από μία φορές την εβδομάδα, περιορίζουν καθημερινές δραστηριότητες και οδηγούν ακόμη και σε απουσίες από το σχολείο. Τα ευρήματα κυπριακής επιστημονικής μελέτης κρούουν καμπανάκι για ένα πρόβλημα που εμφανίζεται ήδη στην εφηβεία και δεν μπορεί να απορρίπτεται σαν ένας ακόμη «πόνος της ανάπτυξης».

Η έρευνα δημοσιεύτηκε στις 23 Απριλίου 2026 στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό BMC Pediatrics, με τίτλο, σε ελληνική απόδοση, «Η σχέση των εξωσχολικών δραστηριοτήτων, συμπεριλαμβανομένου του χρόνου χρήσης κινητών συσκευών, με τους μυοσκελετικούς πόνους στη μέση και στον αυχένα μαθητών στην Κύπρο». Υπογράφεται από τους Μιχάλη Ζένιο, Δημήτρη Μάρκου, Λήδα Ζένιου και Δημήτριο Αναστασίου. Οι επιστήμονες εξέτασαν τις απαντήσεις 245 μαθητών από έξι δημόσια και ιδιωτικά σχολεία, οι οποίες συγκεντρώθηκαν κατά τη σχολική χρονιά 2023–2024. Από τα 300 ερωτηματολόγια που διανεμήθηκαν, επιστράφηκαν και αναλύθηκαν 245. Η έρευνα ήταν συγχρονική, γεγονός που σημαίνει ότι καταγράφει συσχετίσεις σε μια συγκεκριμένη περίοδο και δεν αποδεικνύει τι προκαλεί τους πόνους.

Πέντε στους δέκα με πόνο στον αυχένα

Οι αριθμοί αποτυπώνουν την έκταση του προβλήματος στο συγκεκριμένο δείγμα. Από τους 245 συμμετέχοντες, 162, δηλαδή 66%, ανέφεραν πόνο στη μέση και 142, ποσοστό 58%, πόνο στον αυχένα. Για πολλούς, όμως, το ζήτημα δεν εξαντλείται σε μια σποραδική ενόχληση αφού 89 μαθητές δήλωσαν πόνο στη μέση περισσότερες από μία φορές την εβδομάδα, ενώ 70 ανέφεραν με την ίδια συχνότητα πόνο στον αυχένα.

Οι συνέπειες φτάνουν πέρα από την ενόχληση. Σαράντα τέσσερις μαθητές ανέφεραν ότι ο πόνος στη μέση περιόριζε τις δραστηριότητές τους και 30 δήλωσαν αντίστοιχους περιορισμούς λόγω του αυχένα. Εννέα μαθητές ανέφεραν ότι έχασαν μαθήματα εξαιτίας πόνου στη μέση και έξι λόγω πόνου στον αυχένα. Οι αριθμοί αυτοί δεν πρέπει να αθροίζονται, καθώς μπορεί να αφορούν τα ίδια παιδιά. Αποκαλύπτουν, πάντως, ότι οι μυοσκελετικές ενοχλήσεις δεν είναι πάντοτε αθώες ή ασήμαντες για τη σχολική και εξωσχολική ζωή. Η ίδια η ερευνητική ομάδα υπογραμμίζει ότι τέτοια συμπτώματα μπορούν να επηρεάσουν την καθημερινή λειτουργικότητα, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις ενδέχεται να επιμείνουν και στην ενήλικη ζωή. 

Κληρονομικός πόνος(;) 

Η πιθανότητα αναφοράς πόνου στη μέση αυξανόταν με την ηλικία. Σύμφωνα με την πολυπαραγοντική ανάλυση, κάθε επιπλέον έτος συνδεόταν με περίπου 33% υψηλότερες σχετικές πιθανότητες αναφοράς τέτοιου πόνου. Στις απλές συγκρίσεις τα κορίτσια ανέφεραν συχνότερα πόνο στη μέση, αν και η διαφορά μεταξύ φύλων δεν διατηρήθηκε ως στατιστικά σημαντική στο αντίστοιχο πολυπαραγοντικό μοντέλο.

Η μελέτη κατέγραψε επίσης ισχυρή σχέση ανάμεσα στις δύο περιοχές του σώματος. Όσοι ανέφεραν πόνο στον αυχένα είχαν περίπου 3,7 φορές υψηλότερες σχετικές πιθανότητες να αναφέρουν και πόνο στη μέση, σε σύγκριση με όσους δεν πονούσαν στον αυχένα. Αντίστοιχη συσχέτιση προέκυψε και προς την αντίθετη κατεύθυνση. Επιπλέον, το γονεϊκό ιστορικό πόνου στη μέση ή στον αυχένα συνδέθηκε με περίπου 2,7 φορές υψηλότερες σχετικές πιθανότητες αναφοράς πόνου στον αυχένα από τους μαθητές. Πρόκειται για συσχετίσεις, όχι απόδειξη ότι η μία ενόχληση προκαλεί την άλλη ή ότι ο πόνος κληρονομείται. Οι ερευνητές εξετάζουν ως πιθανές εξηγήσεις τόσο βιολογικούς όσο και οικογενειακούς ή συμπεριφορικούς παράγοντες, επιμένοντας στην ανάγκη να μην αναζητούμε μία και μοναδική αιτία για όλους τους μαθητές.

Οθόνες, στρες, σχολική πίεση 

Ένα ακόμη ενδιαφέρον εύρημα ανατρέπει την εύκολη εξήγηση που δίνεται συχνά στους γονείς. Μολονότι το 94% των μαθητών δήλωσε χρήση κινητών συσκευών για περισσότερες από δύο ώρες ημερησίως, οι ερευνητές δεν βρήκαν στατιστικά σημαντική συσχέτιση ανάμεσα στον χρόνο μπροστά στην οθόνη και στον πόνο στη μέση ή στον αυχένα. Ούτε η στάση του σώματος κατά τη χρήση συσκευών ούτε οι ώρες αθλητικής δραστηριότητας συνδέθηκαν σημαντικά με την εμφάνιση των ενοχλήσεων. Αυτό δεν αποδεικνύει ότι τα κινητά είναι άσχετα με τη μυοσκελετική υγεία. Με τόσο υψηλό ποσοστό πολύωρης χρήσης, υπήρχαν λίγοι μαθητές χαμηλής χρήσης για ουσιαστικές συγκρίσεις. Επίσης, η έρευνα μέτρησε τις ώρες άθλησης, όχι το είδος της άσκησης ή την ποιότητα της προπόνησης. Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι πρέπει να διερευνηθούν και άλλοι παράγοντες, όπως το άγχος και η σχολική πίεση, οι οποίοι δεν αξιολογήθηκαν στην παρούσα μελέτη. Αυτό είναι και ένα από τα ανοικτά ερωτήματα που αφήνει η έρευνα, αν, πέρα από τις ώρες χρήσης συσκευών, ο τρόπος ζωής και οι ψυχοκοινωνικές πιέσεις επηρεάζουν την εμπειρία του πόνου στους εφήβους. Ιδιαίτερο βάρος έχει η προειδοποίησή τους να μην αποδίδεται αυτομάτως κάθε πόνος στην κακή στάση του σώματος. Μερικές φορές οι ενοχλήσεις μπορεί να συνδέονται με σοβαρότερη πάθηση και χρειάζονται σωστή λήψη ιστορικού και κλινική εκτίμηση, με πρόσθετες εξετάσεις όπου κρίνεται απαραίτητο. Αυτό δεν σημαίνει ότι τα παιδιά της έρευνας είχαν τέτοιες παθήσεις.

Οι επίμονοι πόνοι των παιδιών δεν πρέπει να αποδίδονται αυτομάτως στην κακή στάση του σώματος. Οι συγγραφείς αναγνωρίζουν ότι τα ευρήματα βασίζονται σε ερωτηματολόγια μικρού δείγματος, χωρίς ιατρικές εξετάσεις και διαγνώσεις, και δεν γενικεύονται αυτομάτως σε όλους τους μαθητές της Κύπρου. Το καμπανάκι, ωστόσο, αφορά κάτι απολύτως συγκεκριμένο, όταν οι πόνοι επανέρχονται, περιορίζουν τη ζωή των παιδιών ή τα κρατούν μακριά από το σχολείο, αξίζουν προσοχή και όχι εύκολες εξηγήσεις.