Στα €1,49 δισ. ο προϋπολογισμός Υγείας για το 2027 – Έντονος προβληματισμός για ΓεΣΥ και δημόσια νοσηλευτήρια

Η βιωσιμότητα του ΓεΣΥ, η οικονομική αυτονόμηση των δημόσιων νοσηλευτηρίων, οι ελλείψεις προσωπικού και η ποιότητα των υπηρεσιών βρέθηκαν στο επίκεντρο της συζήτησης στην Κοινοβουλευτική Επιτροπή Οικονομικών για τον προϋπολογισμό του Υπουργείου Υγείας για το 2027. Οι βουλευτές αναφέρθηκαν σε διαχρονικές αδυναμίες, ενώ ο υπουργός Υγείας, Νεόφυτος Χαραλαμπίδης, υπερασπίστηκε τους κυβερνητικούς σχεδιασμούς και ανακοίνωσε παρεμβάσεις.

Ο προϋπολογισμός ανέρχεται σε €1.492,4 εκατ., αυξημένος κατά 3,3% σε σύγκριση με το 2026. Από τα επιπλέον €47,5 εκατ., περίπου €38 εκατ. αφορούν την κρατική συνεισφορά στο ΓεΣΥ, η οποία φτάνει τα €908 εκατ. για το 2027.

Η συζήτηση ανέδειξε την ανάγκη αξιολόγησης του ΓεΣΥ, επτά χρόνια μετά την εφαρμογή του, με έμφαση όχι μόνο στην καθολική κάλυψη, αλλά και στην ποιότητα, την αποτελεσματικότητα και τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά του. Η πρόεδρος της Επιτροπής, βουλευτής του ΔΗΣΥ Σάβια Ορφανίδου, χαρακτήρισε το σύστημα μία από τις «σημαντικότερες κατακτήσεις των πολιτών» και υπογράμμισε ότι η προστασία, η αξιολόγηση και η αναβάθμισή του αποτελούν συλλογική ευθύνη. Έθεσε, μεταξύ άλλων, τις καταχρήσεις, τις μεγάλες λίστες αναμονής, τις ελλείψεις σε ειδικότητες και την υποχώρηση της ποιότητας ορισμένων υπηρεσιών, ζητώντας λύσεις χωρίς αύξηση εισφορών. Ανέφερε επίσης ότι η πρόληψη λαμβάνει μόλις το 2% των σχετικών κονδυλίων, έναντι ευρωπαϊκού μέσου όρου 4%, και ζήτησε μεγαλύτερη επένδυση στην ψυχική υγεία.

Η βουλευτής του ΑΛΜΑ Λίτσα Δρουσιώτη ζήτησε υποχρεωτικούς, μετρήσιμους δείκτες ποιότητας. Είπε ότι ο προϋπολογισμός του ΟΑΥ αυξήθηκε σχεδόν κατά 67% σε πέντε χρόνια, χωρίς να έχουν εξαλειφθεί οι μεγάλες αναμονές και τα κενά στην κάλυψη υπηρεσιών. Ο βουλευτής του ΑΛΜΑ Οδυσσέας Μιχαηλίδης ανέφερε ότι η αύξηση των εσόδων του ΓεΣΥ δεν έχει μεταφραστεί σε ανάλογη βελτίωση της εξυπηρέτησης. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρέθεσε, τα έσοδα αυξήθηκαν από €1,3 δισ. το 2021 σε €2,13 δισ. το 2026, δηλαδή κατά περίπου €830 εκατ. σε πέντε χρόνια. Επισήμανε τις αναμονές και το γεγονός ότι η θεραπευτική οδοντιατρική και η οδοντιατρική περίθαλψη ατόμων με αναπηρία παραμένουν εκτός ΓεΣΥ, ενώ ζήτησε ολοκληρωμένο σύστημα μέτρησης κλινικών αποτελεσμάτων.

Η βουλευτής του ΑΚΕΛ Μαρίνα Νικολάου χαρακτήρισε «πλασματική» την αύξηση του προϋπολογισμού, καθώς περίπου €38 εκατ. από τα επιπλέον €47,5 εκατ. κατευθύνονται στην κρατική συνεισφορά του ΓεΣΥ και δεν ενισχύουν ουσιαστικά τις υπόλοιπες υπηρεσίες και τα δημόσια νοσηλευτήρια. Ανέφερε ακόμη ότι οι προβλεπόμενες θέσεις προσωπικού μειώνονται κατά 87 σε σύγκριση με το 2026 και ότι εξακολουθούν να υπάρχουν σοβαρές ανάγκες σε στελέχωση, υποδομές και υπηρεσίες. Ζήτησε να ολοκληρωθεί η χαρτογράφηση των υγειονομικών αναγκών της χώρας (capacity planning) και να αναπτυχθούν ολοκληρωμένες ογκολογικές και ακτινοθεραπευτικές υπηρεσίες στον δημόσιο τομέα.

Μεγάλο μέρος της συζήτησης αφορούσε την οικονομική κατάσταση του ΟΚΥπΥ. Η Ορφανίδου χαρακτήρισε την αυτονόμηση των δημόσιων νοσηλευτηρίων αναγκαία για την ολοκλήρωση της μεταρρύθμισης. Ο βουλευτής του ΔΗΣΥ Γιώργος Παμπορίδης εξέφρασε προβληματισμό για την απουσία ουσιαστικής πολιτικής περιορισμού του διοικητικού και λειτουργικού κόστους και για πρακτικές στελέχωσης που, κατά την άποψή του, αντιστρατεύονται την αυτονόμηση. Έθεσε επίσης το ζήτημα εφαρμογής της συμφωνίας για πρόσληψη φροντιστών, ώστε οι νοσηλευτές να επικεντρώνονται στα επιστημονικά και νοσηλευτικά τους καθήκοντα. Ο Μιχαηλίδης αμφισβήτησε κατά πόσο οι προβλεπόμενες εξοικονομήσεις και αυξήσεις εσόδων επαρκούν για τα διαρθρωτικά προβλήματα του Οργανισμού.

Ο Χαραλαμπίδης ανέφερε ότι αναμένεται σύντομα μελέτη της PwC για τα πρόσθετα μέτρα βελτίωσης της οικονομικής κατάστασης του ΟΚΥπΥ. Όπως είπε, κοινή επιτροπή των Υπουργείων Υγείας και Οικονομικών και του Οργανισμού εξετάζει πολιτικές αύξησης εσόδων και περιορισμού εξόδων, με στόχο ισοσκελισμένο και βιώσιμο προϋπολογισμό. Απαντώντας σε ερώτηση του βουλευτή της Άμεσης Δημοκρατίας Γιάννη Λαούρη, ανέφερε ότι το έλλειμμα του ΟΚΥπΥ ανέρχεται περίπου στα €300 εκατ. και ότι ζητούμενο είναι η ορθολογική διαχείριση εσόδων και δαπανών, όχι η συνεχής δημιουργία ελλειμμάτων. Είπε επίσης ότι δεν διαπιστώνει καθυστέρηση στην αυτονόμηση.

Οι ελλείψεις σε νοσηλευτές, γιατρούς και άλλους επαγγελματίες υγείας αποτέλεσαν ακόμη ένα θέμα. Η Νικολάου υποστήριξε ότι οι πάγιες ανάγκες των δημόσιων νοσηλευτηρίων δεν μπορούν να καλύπτονται συνεχώς με αγορά υπηρεσιών και υπερωρίες, ενώ σημαντικά ποσά δαπανώνται για κενά που, όπως είπε, θα έπρεπε να αντιμετωπίζονται με μόνιμες προσλήψεις. Ζήτησε ενημέρωση για τη μελέτη αναδιοργάνωσης του Υπουργείου και τις ανάγκες μόνιμου προσωπικού, κάνοντας αναφορά και στη μείωση διαθέσιμων θέσεων στην ψυχική υγεία. Ο υπουργός είπε ότι αξιολογούνται οι ανάγκες ανθρώπινου δυναμικού και σχεδιάζεται ψηφιακή πλατφόρμα για τη συστηματική καταγραφή και αξιολόγηση της επάρκειας των επαγγελματιών. Πρόσθεσε ότι έχει ολοκληρωθεί σχεδιασμός για τη στελέχωση με νοσηλευτές, λαμβάνοντας υπόψη τις ανάγκες των επόμενων πέντε και δέκα ετών.

Για την εργοδότηση επαγγελματιών υγείας από τρίτες χώρες, ο υπουργός είπε ότι «δεν αποτελεί στρατηγικό στόχο η μακροχρόνια εξάρτηση από εργαζομένους του εξωτερικού» και ότι προτεραιότητα είναι η ενίσχυση του εγχώριου προσωπικού. Μέχρι να αποδώσει η εκπαίδευση νέων επαγγελματιών, εξετάζονται ρυθμίσεις για την εργοδότηση νοσηλευτών από τρίτες χώρες, με συγκεκριμένους περιορισμούς, μεταξύ των οποίων η γλωσσική επάρκεια και η διάρκεια απασχόλησης.

Η Νικολάου εξέφρασε ανησυχία για την επέκταση επενδυτικών ταμείων στον ιδιωτικό τομέα και τον κίνδυνο μονοπωλιακών καταστάσεων, ζητώντας στοιχεία για αιτήσεις αδειοδότησης νέων ιδιωτικών νοσηλευτηρίων και ιατρικών κέντρων. Διαφώνησε επίσης με πρόταση που θα επέτρεπε σε γιατρούς από τρίτες χώρες να ασκούν την ιατρική χωρίς εγγραφή στο Ιατρικό Συμβούλιο Κύπρου και κάλεσε το Υπουργείο να την επανεξετάσει. Ο βουλευτής του ΑΚΕΛ Κωνσταντίνος Κωνσταντίνου χαρακτήρισε τα δημόσια νοσηλευτήρια «ραχοκοκαλιά του συστήματος υγείας» και εξέφρασε ανησυχία για την απομάκρυνση ασθενών από τον δημόσιο τομέα, ενώ τα δύσκολα περιστατικά φαίνεται να επιστρέφουν σε αυτόν. Ο βουλευτής του ΕΛΑΜ Ανδρέας Παπαχαραλάμπους ζήτησε ίσους όρους ανταγωνισμού δημόσιου και ιδιωτικού τομέα και υπογράμμισε ότι η ποιότητα και η ασφάλεια της περίθαλψης δεν επιδέχονται εκπτώσεις.

Ο υπουργός ανέφερε ότι το Υπουργείο εξέδωσε τρεις έως τέσσερις οδηγίες προς τον ΟΑΥ, βάσει της νομοθεσίας, για θέματα όπως η αξιοποίηση των προσωπικών γιατρών στην πρωτοβάθμια φροντίδα, το «cherry picking» και η αντιμετώπιση καταχρήσεων. Διευκρίνισε ότι το Υπουργείο καθορίζει την πολιτική κατεύθυνση και ασκεί εποπτεία, ενώ ο ΟΑΥ και ο ΟΚΥπΥ διαθέτουν θεσμική και διοικητική αυτονομία.

Στους σχεδιασμούς για το 2027 περιλαμβάνονται δύο νέα εθνικά προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου και η ανάπτυξη ηλεκτρονικής υποδομής για την υποστήριξή τους. Η Ορφανίδου ζήτησε αύξηση των κονδυλίων πρόληψης, ενώ ο Κωνσταντίνου έθεσε το ενδεχόμενο επέκτασης των πληθυσμιακών προγραμμάτων έγκαιρης ανίχνευσης καρκίνου του μαστού σε νεότερες ηλικίες. Ο Χαραλαμπίδης είπε ότι εξετάζεται η μείωση του κατώτατου και η αύξηση του ανώτατου ηλικιακού ορίου για προληπτικές εξετάσεις. Οι υφιστάμενες κατευθυντήριες γραμμές βασίζονται σε επιστημονικά δεδομένα, πρόσθεσε, χωρίς να αποκλείεται η επέκταση σε νεότερες ή μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες, εφόσον το κόστος είναι διαχειρίσιμο.

Για την ψυχική υγεία, ο υπουργός ανέφερε ότι η Εθνική Στρατηγική, η οποία ολοκληρώθηκε το 2025, βρίσκεται σε εκτεταμένη φάση υλοποίησης. Περιλαμβάνει έξι πυλώνες και αντίστοιχους επικεφαλής συντονισμού, ενώ προωθούνται νέες δομές και νομοθετικές ρυθμίσεις, με στόχο να ολοκληρωθούν σχετικές διαδικασίες εντός του 2027. Είπε ότι έδωσε οδηγίες να εξεταστεί κατά προτεραιότητα η δημιουργία 24ωρης γραμμής υποστήριξης. Για τη δεύτερη και τρίτη φάση του νέου κτιρίου του Νοσοκομείου Αθαλάσσας έχει αποφασιστεί κρατική χρηματοδότηση €32 εκατ. Οι βουλευτές ζήτησαν ενίσχυση των κοινοτικών υπηρεσιών και εξειδικευμένες δομές. Η Ορφανίδου αναφέρθηκε στην έλλειψη κατάλληλων υπηρεσιών για άτομα με αυτισμό και διατροφικές διαταραχές, που οδηγεί ασθενείς στο Νοσοκομείο Αθαλάσσας, ενώ ο βουλευτής του ΔΗΚΟ Ανδρέας Αποστόλου ζήτησε υπηρεσίες κοινοτικής φροντίδας και Κέντρο Ημέρας για άτομα με ψυχικές διαταραχές.

Προτεραιότητες αποτελούν επίσης το Εθνικό Ινστιτούτο Καρκίνου, το Εθνικό Κέντρο Κλινικής Τεκμηρίωσης και η αναδιοργάνωση του Εθνικού Κέντρου Ασθενοφόρων. Για το Ινστιτούτο Καρκίνου προβλέπονται €1.132.500 και για το Κέντρο Κλινικής Τεκμηρίωσης €150.000. Ο Παμπορίδης αμφισβήτησε αν το κονδύλι για το Ινστιτούτο επαρκεί για λειτουργικές ανάγκες, πρόληψη και έρευνα. Ο υπουργός ανέφερε ότι προβλέπονται €13,53 εκατ. για το Ινστιτούτο Νευρολογίας και Γενετικής Κύπρου και το Καραϊσκάκειο Ίδρυμα, καθώς και περίπου €1,05 εκατ. για το Ογκολογικό Κέντρο της Τράπεζας Κύπρου.

Για δράσεις ψηφιακής υγείας προβλέπονται περίπου €3,96 εκατ., με συστήματα για τη βελτίωση της λειτουργίας των υπηρεσιών, την επιδημιολογική επιτήρηση και τη διαχείριση πληροφοριών, με έμφαση στην ασφάλεια και την προστασία προσωπικών δεδομένων. Απαντώντας στον Λαούρη για την τεχνητή νοημοσύνη, ο υπουργός είπε ότι ο επικεφαλής επιστήμονας έχει αναλάβει σχετική μελέτη στο πλαίσιο του κυβερνητικού σχεδιασμού για τον δημόσιο τομέα. Έχουν ήδη γίνει συναντήσεις για τις δυνατότητες εφαρμογής της στην υγεία, με ορισμένες εφαρμογές να εμφανίζουν προοπτικές εξοικονόμησης πόρων και καλύτερης εξυπηρέτησης ασθενών. Ο Λαούρης ζήτησε μεγαλύτερη διαφάνεια στη διαχείριση κονδυλίων, κρατικών χορηγιών και συμβάσεων, καθώς και δημοσιοποίηση μετρήσιμων δεικτών ποιότητας.

Η Δρουσιώτη ζήτησε εξυγίανση του ΟΚΥπΥ, διαφάνεια στις οικονομικές υποχρεώσεις του και λογοδοσία για τη διαχείριση δημόσιων πόρων. Για την επαρχία Αμμοχώστου ζήτησε Κέντρο Ημερήσιας Νοσηλείας για καρκινοπαθείς και αντιμετώπιση της υποστελέχωσης του τοπικού νοσοκομείου. Ο Παπαχαραλάμπους χαιρέτισε τις πρωτοβουλίες για πρόληψη, ψυχική υγεία και νέους θεσμούς, σημειώνοντας ότι οι λίστες αναμονής, τα προβλήματα στα ΤΑΕΠ και οι λειτουργικές αδυναμίες των δημόσιων νοσηλευτηρίων εξακολουθούν να ταλαιπωρούν ασθενείς. Ο υπουργός υπογράμμισε ότι, παρά τους δημοσιονομικούς περιορισμούς, υπάρχουν περιθώρια μεταρρυθμίσεων και βελτίωσης των υπηρεσιών. Η επόμενη φάση του ΓεΣΥ, είπε, πρέπει να εστιάσει στην αξιολόγηση της ποιότητας και στον εντοπισμό καταχρήσεων, ώστε οι πόροι που θα εξοικονομηθούν να διατεθούν για την ενίσχυση υφιστάμενων και την προσθήκη νέων υπηρεσιών.

Πηγή: ΚΥΠΕ