Φόρμα αναζήτησης

Βλασφημία, θρησκεία και ελευθερία



Η απαίτηση του Αρχιεπισκόπου να απολυθεί εκπαιδευτικός για «ιερόσυλη» ζωγραφική αποδεικνύει για άλλη μια φορά ότι η Ορθοδοξία, σε αντίθεση με τον προτεσταντικό-καθολικό χριστιανισμό, είναι ασυμβίβαστη με τη νεωτερικότητα, τη δημοκρατία και τα ήθη και έθιμα ενός χώρου που λέγεται «Ευρωπαϊκή Ένωση». Και μόνο το γεγονός ότι διατάχθηκε πειθαρχική έρευνα από το Υπουργείο Παιδείας, έπειτα από απαίτηση του Αρχιεπισκόπου, θα πρέπει να μας ανησυχεί και να μας κρατάει άγρυπνους για δύο λόγους:

Πρώτον, εξαιτίας της δίωξης ενός καθηγητή, ή οποιουδήποτε άλλου ατόμου, που ζωγραφίζει πίνακες το περιεχόμενο των οποίων κρίνεται από την πολιτεία ότι δυνητικά συνιστά βλασφημία και επομένως ποινικό «αδίκημα». Θα περίμενε κάποιος ότι το πνεύμα που επικρατεί τώρα στην ΕΕ θα νέκρωνε το γράμμα του νόμου του κυπριακού Συντάγματος που αφορά τη βλασφημία, αλλά δυστυχώς αυτό δεν συνέβη όπως διαπιστώνουμε σήμερα. Όπως τονίζει η ανακοίνωση της Σχολής των Καλών Τεχνών του ΤΕΠΑΚ «Περιορισμοί της ελεύθερης έκφρασης δύναται να προκύψουν από το γεγονός ότι η Κύπρος αποτελεί μία από τις λίγες ευρωπαϊκές χώρες που ακόμα διατηρεί -δυστυχώς- άρθρο στον Ποινικό Κώδικα που ποινικοποιεί τη βλασφημία». Είναι ενθαρρυντικό, όμως, που ο ακαδημαϊκός κόσμος στάθηκε στο ύψος του και παρείχε την αμέριστη συμπαράστασή του στον διωκόμενο καθηγητή όπως μαρτυρούν οι ανακοινώσεις των δύο κρατικών πανεπιστημίων.

Δεύτερον, ο Αρχιεπίσκοπος ενεργεί ως υπερυπουργός της Παιδείας και δίδεται η εντύπωση ότι ο εκάστοτε υπουργός είναι απλώς ο παρατηρητής του προκαθήμενου της Εκκλησίας στο εν λόγω υπουργείο και γι’ αυτό έσπευσε πάραυτα ο κ. Προδρόμου να κινήσει τη διαδικασία πειθαρχικής έρευνας που μπορεί να αποδειχθεί το πρελούδιο της απόλυσης του καθηγητή και ίσως -ποιος ξέρει;- και του αφορισμού του!

Ο διαχωρισμός Εκκλησίας και κράτους και η δημιουργία κοσμικών κρατών στην Ευρώπη οδήγησαν στην κατάργηση των νόμων περί βλασφημίας στις χώρες της ΕΕ, πλην της Κύπρου. Γι’ αυτό η Εκκλησία κυριαρχεί και πολλές φορές συμπεριφέρεται σαν κράτος εν κράτει. Αυτή τη στιγμή έχουμε ένα απτό παράδειγμα με το φιρμάνι που έβγαλε ο Αρχιεπίσκοπος.

Οι λόγοι που οι νόμοι περί βλασφημίας και δυσφήμησης της θρησκείας καταργήθηκαν στην ΕΕ είναι επειδή έχουν σοβαρές επιπτώσεις στην ελευθερία της έκφρασης και ως εκ τούτου η ύπαρξή τους δημιουργεί προβλήματα που οι κοινωνιολόγοι τα ονομάζουν αποτρεπτικά αποτελέσματα (chilling effects). Με άλλα λόγια, η ύπαρξη αυτών των νόμων δημιουργεί κάποιο φόβο μήπως αυτά που εκφράζει κάποιος ερμηνευτούν ως βλασφημία κι αυτός ο φόβος περιορίζει τη δυνατότητα κριτικής, ενώ παράλληλα προάγει τη λογοκρισία. Η «Επιτροπή της Βενετίας», που είναι ένα συμβουλευτικό σώμα του Συμβουλίου της Ευρώπης, εξέτασε το 2010 ενδελεχώς τη νομοθεσία της ΕΕ που αφορά τη βλασφημία και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το αδίκημα της βλασφημίας πρέπει να καταργηθεί από όλες τις χώρες της ΕΕ και, φυσικά, να μην επανεισαχθεί από καμιά χώρα. Τόνισε εμφαντικά ότι αυτό που πρέπει να διώκεται ποινικά είναι η υποκίνηση μίσους, συμπεριλαμβανομένου του θρησκευτικού μίσους και, το πιο σημαντικό που έχει σχέση με τα τεκταινόμενα στην Κύπρο, δεν είναι ούτε αναγκαία ούτε επιθυμητή η θέσπιση αδικήματος σχετικά με τη θρησκευτική προσβολή (δηλαδή, την προσβολή των θρησκευτικών αισθημάτων) χωρίς το στοιχείο της υποκίνησης μίσους να αποτελεί βασικό συστατικό (βλ. Venice Commission, Blasphemy, insult and hatred: No. 47, 2010).

Το θέμα που έχει προκύψει με τον καθηγητή-καλλιτέχνη δεν είναι πρωτόγνωρο. Η ιστορία της Ορθοδοξίας είναι διάσπαρτη από συγκρούσεις με τους πιο αξιόλογους άνδρες που ανέδειξε η Ελλάδα. Αφορίστηκαν ο αρχηγός της Ελληνικής Επανάστασης Αλέξανδρος Υψηλάντης, ο μεγαλύτερος πολιτικός όλων των εποχών Ελευθέριος Βενιζέλος, ο μεγαλύτερος Έλληνας συγγραφέας των νεότερων χρόνων Νίκος Καζαντζάκης (αν και ο αφορισμός του τελικά δεν έγινε αποδεκτός από τον οικουμενικό Πατριάρχη Αθηναγόρα), για να μην αναφερθώ σε άλλους επιφανείς Έλληνες που είχαν την ίδια μοίρα, όπως οι Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, Εμμανουήλ Ροΐδης, Αντρέας Λασκαράτος, Θόδωρος Αγγελόπουλος κ.ά. Εντυπωσιάζουν ιδιαίτερα οι κατάρες που συνοδεύουν πολλούς αφορισμούς, π.χ. η Ιερά Σύνοδος που αφόρισε τον Βενιζέλο τον καταράστηκε ως εξής: «[…] κατ’ αυτού όθεν του ΠΡΟΔΟΤΟΥ Βενιζέλου ανεγνώσαμεν αφορισμόν όπως ενοκήψωσι: Τα εξανθήματα του Ιώβ. Η λέπρα του Ιεχωβά. Ο μαρασμός των νεκρών. Το τρέμουλο των ψυχορραγούντων. Οι κεραυνοί της κολάσεως. Και αι κατάραι και τα αναθέματα των ανθρώπων».

Αλλά και στην Κύπρο έχουμε παραδείγματα. Ένας από τους πιο αξιόλογους ποιητές μας, ο Τεύκρος Ανθίας, αφορίστηκε από την Εκκλησία της Κύπρου για την ποιητική συλλογή «Δευτέρα παρουσία» μέσα από τους στίχους της οποίας ο ποιητής έβαζε την εργατιά να δικάζει τον Θεό. Το 2015 αφορίστηκε ο Αντρέας Πιτσιλλίδης, ένας ενθουσιώδης και χαρισματικός θεολόγος με σύγχρονες αντιλήψεις. Το «αμάρτημα» του κ. Πιτσιλλίδη ήταν ότι εκφράστηκε υπέρ των ομοφυλοφίλων και των εκτρώσεων πριν από τον τρίτο μήνα της κυήσεως. Δυστυχώς οι συνάδελφοί του τήρησαν σιγή ιχθύος αντί να τον υποστηρίξουν. Θλίβει επίσης η σκέψη ότι η Εκκλησία της Κύπρου απέβαλε από τους κόλπους της έναν προσγειωμένο, ανοικτόμυαλο, μεταρρυθμιστή, υπερασπιστή των θυμάτων του ρατσισμού αλλά ανέχεται και υποστηρίζει μητροπολίτες που η μόνη τους «διάκριση» είναι τα σκοταδιστικά και βλακώδη κηρύγματα.

*Οικονομολόγου, κοινωνικού επιστήμονα

Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.