Φόρμα αναζήτησης

Ένας αναγνώστης μας βοηθά να βρεθεί ο τόπος ταφής του Κατσάνη στον Άγιο Ιλαρίωνα



Μαθαίνω ότι ο ένας εκ των οποίων τα οστά έχουν βρεθεί στον Άγιο Ιλαρίωνα με τη βοήθεια ενός από τους θαυμάσιους αναγνώστες μου, ήταν ο Έλληνας αξιωματικός Γεώργιος Κατσάνης…

Είναι ένας από εκείνους τους «αγνοούμενους» των οποίων τα οστά έχουν βρεθεί σε μέρη που έχει υποδείξει ο αναγνώστης μου στους λειτουργούς της Κυπριακής Διερευνητικής Επιτροπής Αγνοουμένων – σε δύο σημεία που τους είχε δείξει ο αναγνώστης μου το 2016 και όταν έγινε η εκσκαφή το 2017 βρήκαν τα οστά οκτώ ατόμων, μεταξύ των οποίων και ο Γεώργιος Κατσάνης…

Στο βιβλίο του «Βιώματα Κύπρος 1974» ο Ηλίας Παντελίδης έχει δημοσιεύσει τις ιστορίες 16 Ελληνοκυπρίων, Τουρκοκυπρίων και Μαρωνιτών Κυπρίων, όπως επίσης και από άλλες εθνικότητες… Και στο βιβλίο αυτό, ο Νεοπτόλεμος Γεωργίου Κότσαπας αφηγήθηκε την ιστορία του «αγνοούμενου» ταγματάρχη Γεώργιου Κατσάνη, καθώς έλεγε τη δική του ιστορία στον Ηλία Παντελίδη…

Στο βιβλίο του «Βιώματα Κύπρος 1974» ο Ηλίας Παντελίδης γράφει:

«… Ο Νεοπτόλεμος προέρχεται από αγροτική οικογένεια. Οι γονείς του, Γιώργος και Αλεξάνδρα, απέκτησαν ακόμη τρία παιδιά μετά από αυτόν, την Ελένη, την Αγγέλα και τον Πέτρο. Αφού τελείωσε το τοπικό δημοτικό σχολείο, ήταν αρκετά τυχερός και μαθήτευσε στο τοπικό γυμνάσιο, σε απόσταση περιπάτου από το σπίτι του, προνόμιο που δεν είχαν πολλοί μαθητές, εφόσον τα γυμνάσια ήταν λίγα και συνήθως σε μακρινή απόσταση το ένα από το άλλο.

Αποφοιτώντας από το ελληνικό γυμνάσιο της Λαπήθου το 1971, κατατάχθηκε στην Εθνική Φρουρά. Από τον Ιούλιο του 1971 έως τον Ιούλιο του 1973 τη βασική θητεία του υπηρέτησε στην εκλεκτή 33η Μοίρα Καταδρομών (ΜΚ) με βάση στο δυτικότερο άκρο του όμορφου χωριού Μπέλαπαϊς, το οποίο είχε περίπου 700 κατοίκους το 1973. Η Λάπηθος, τότε, είχε περισσότερους από 3.000 και η απόσταση μεταξύ των δύο αυτών όμορφων χωριών είναι περίπου 15 χιλιόμετρα. Ο Νεοπτόλεμος εργάστηκε σε αρκετές δουλειές, που ταίριαζαν στην ηλικία και στη σωματική αντοχή του, ενώ παράλληλα έδωσε εξετάσεις για να ενταχθεί στο ελληνικό εμπορικό ναυτικό. Δυστυχώς όμως γι’ αυτόν, πριν από την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων όλεθρος και καταστροφή κτύπησε το νησί, σε μορφή διπλής εισβολής.

Σάββατο 20 Ιουλίου 1974

Το Σάββατο 20 Ιουλίου ο Νεοπτόλεμος ξύπνησε γύρω στις 5:30 το πρωί. Τουρκικά αεροσκάφη βομβάρδιζαν στην περιοχή Κερύνειας, Αγίου Γεωργίου, Καραβά και Λαπήθου. Τουρκικά πλοία χτυπούσαν τις ακτές, στοχεύοντας να πλήξουν το 251 Τάγμα Πεζικού στα δυτικά της Κερύνειας. Γύρω στις 6:30 π.μ. φεύγει από το σπίτι μαζί με δύο φίλους του με προορισμό τον αστυνομικό σταθμό για να παρουσιαστούν ως έφεδροι στρατιώτες αλλά και για να ενημερωθούν για τα συμβάντα. Καθ’ οδόν πήρε μια πρώτη γεύση από την πολεμική ατμόσφαιρα όταν ένα βλήμα, πολύ πιθανό από πλοίο, προσγειώθηκε πολύ κοντά στην εκκλησία του Τιμίου Προδρόμου και του τζαμιού, πολύ κοντά στα βήματα του Νεοπτόλεμου. Γλύτωσε από το πρώτο βάπτισμα του πυρός σαν από θαύμα και, μέσα από τα ερείπια και τον πυκνό καπνό, κατάφερε τελικά να φθάσει στον αστυνομικό σταθμό που δεν βρισκόταν και πολύ μακριά. Εκεί συνάντησε ανθρώπους φοβισμένους, σοκαρισμένους, συγχυσμένους και ανέκφραστους από τα γεγονότα. Κανένας άλλωστε δεν περίμενε μια στρατιωτική εισβολή. Αξίζει να σημειωθεί πως ο σταθμός ελεγχόταν από ανθρώπους που είχαν έως τότε προτεραιότητα την εδραίωση του ελληνικού πραξικοπήματος της προηγούμενης Δευτέρας 15ης Ιουλίου. Μετά από λίγο, μια μικρή ομάδα δέκα ατόμων σε ένα λεωφορείο μικρού μεγέθους, με οδηγό τον ιδιοκτήτη του, κατευθυνόταν πρώτα βόρεια και μετά ανατολικά στον παραλιακό δρόμο προς την Κερύνεια.

Σάββατο, 7:15 το πρωί, περνώντας από το σημείο της εισβολής

Περίπου στις 7:15 πέρασαν νότια του μικρού, αλλά πανέμορφου, κολπίσκου που ονομάζεται Πέντε Μίλι, εκεί όπου η τουρκική εισβολή και αποβίβαση ήταν σε εξέλιξη. Απ’ όσα άκουσε αργότερα, δέκα λεπτά μετά οι τουρκικές δυνάμεις πήραν τον έλεγχο αυτού του δρόμου και ανέκοψαν κάθε δρομολόγιο από και προς την Κερύνεια. Ο Νεοπτόλεμος, τελικά, έφθασε στο στρατόπεδο του 251 Τάγματος Πεζικού όπου του δόθηκε ένα όπλο τύπου N4 με μερικές σφαίρες. Ο αριθμός των όπλων ήταν ελάχιστος μπροστά στις ανάγκες της περίστασης, και πολύ σύντομα μια χαοτική κατάσταση επικρατούσε στο στρατόπεδο. Εμφανέστατη ήταν η απουσία ανώτερων αξιωματικών κάτι το οποίο θεωρήθηκε ανεπίτρεπτο από τον Νεοπτόλεμο. Έτσι, πήρε την απόφαση να πάει όσο πιο γρήγορα μπορούσε στο Μπέλαπαϊς, στην 33 Μοίρα Καταδρομών, τόσο για λόγους ασφαλείας όσο και γιατί του το επέβαλλαν τα χαρτιά που είχε ως έφεδρος – το λεγόμενο Φύλλο Πορείας υποδείκνυε στον καθένα την πορεία που έπρεπε να ακολουθήσει.

Ο Νεοπτόλεμος ένιωθε εγκλωβισμένος. Από τη μία, γνώριζε πως η νότια Κερύνεια ελεγχόταν από ένοπλες τουρκοκυπριακές δυνάμεις από το 1964 και από την άλλη είχε ακούσει πως το βόρειο μέρος της πόλης είχε βαριά βομβαρδιστεί και από αέρα και από θάλασσα και είχαν προκληθεί ζημιές στο γραφικό λιμανάκι και στο γειτονικό, μεσαιωνικό κάστρο της Κερύνειας. Αρχικά χρησιμοποίησε ένα μηχανάκι μικρού κυβισμού, το οποίο τον βοήθησε να φτάσει μέχρι το Δημαρχείο της Κερύνειας και εκεί εγκατέλειψε το μηχανάκι του αφού είχε υπερθερμανθεί, έτσι και αλλιώς η ταχύτητά του δεν ξεπερνούσε και πολύ αυτήν ενός ποδηλάτου. Κοιτάζοντας γύρω και τριγύρω για να βρει άλλο μεταφορικό μέσο, πρόσεξε μερικούς εξουθενωμένους άντρες ντυμένους με κουρέλια να απομακρύνονται από το μεσαιωνικό κάστρο. Κινούνταν με δυσκολία. Δύο από αυτούς κατόρθωσαν να ξεκινήσουν ένα παρατημένο αυτοκίνητο. Ο Νεοπτόλεμος τους πλησίασε και τους ρώτησε αν μπορούν να τον πάρουν μαζί τους, αφού πρώτα τους επεσήμανε πως είναι πιο ασφαλές να πάνε ανατολικά παρά δυτικά όπου εξελισσόταν η εισβολή. Στον δρόμο του ανέφεραν πως τα συγκεκριμένα άτομα ήταν υποστηρικτές του Μακάριου και πως «υπερασπίζονταν τη νομιμότητα» γι’ αυτό τον λόγο οι πραξικοπηματίες τους είχαν κλειδώσει και τους παράτησαν στο μεσαιωνικό κάστρο, μέχρι που ένας άγνωστος από καλό γάλα βυζαγμένος αστυνομικός τους απελευθέρωσε. Ο Νεοπτόλεμος έδωσε κατευθύνσεις και οδηγίες στους δύο άντρες πώς να οδηγήσουν πρώτα ανάμεσα από τον Άγιο Επίκτητο μετά στο χωριό Κλεπίνη και μετά να ανηφορίσουν στον ματωμένο Πενταδάκτυλο με κατεύθυνση τη Λευκωσία. Τον άφησαν στο πρώτο χωριό που συνάντησαν, το Καζάφανι, και από εκεί περπάτησε την ανηφοριά για το Μπέλαπαϊς που βρισκόταν λίγα χιλιόμετρα μακριά. Πριν από το απόγευμα, κατάφερε να φτάσει στην 33 Μοίρα Καταδρομών. Εκεί βρέθηκε προ εκπλήξεως, όταν διαπίστωσε ότι μέρος της μοίρας είχε φύγει λίγες μέρες πριν για τη Λευκωσία, διότι συμμετείχε στο πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου. Όσο ο χρόνος περνούσε όλο και περισσότεροι έφεδροι παρουσιάζονταν στη μοίρα, με αποτέλεσμα να σχηματιστεί η πρώτη διμοιρία, η οποία πήρε αμέσως θέση στην κορυφογραμμή απέναντι από το μεγάλο σπίτι, γνωστό ως «το σπίτι της κυρίας». Το σπίτι αυτό είχε χρησιμοποιηθεί από μια διμοιρία του τάγματος που ήταν υπεύθυνη για την επάνδρωση των φυλακίων στην περιοχή. Από εκεί, η θέα ήταν καταπληκτική, πανοραμική και απλωνόταν μέχρι την ακτή από τα ανατολικά και τα δυτικά του Μπέλαπαϊς. Ο Νεοπτόλεμος βρισκόταν σε ετοιμότητα, παρ’ όλα αυτά δεν έκανε τίποτα, καθώς ανέμενε τον βασικό κορμό της μονάδας να επιστρέψει από τη Λευκωσία.

Στις 15 Ιουλίου 1974, δύναμη ενός λόχου της μοίρας, υπό τον υπολοχαγό Βασίλειο Ροκκά, που είχε σταλεί από το προηγούμενο Σάββατο στο στρατόπεδο της 31 Μοίρας Καταδρομών, στην Αθαλάσσα, επιτέθηκε παράλληλα με δύο Λόχους Κρούσεως της 31 Μοίρας Καταδρομών, ενάντια στο ΡΙΚ και το αρχηγείο του εφεδρικού σώματος.

Στις 3:00 μ.μ. το κύριο σώμα επέστρεψε. Οι στρατιώτες αναγκάστηκαν να περπατήσουν τα τελευταία πέντε χιλιόμετρα μετά από επίθεση τουρκικών αεροσκαφών που επέφερε σοβαρές ζημιές στη φάλαγγα οχημάτων, στα όπλα και στα πυρομαχικά τους, αλλά ευτυχώς, χωρίς θανατηφόρες απώλειες και με μόνο δώδεκα ελαφρά τραυματισμένους. Περίπου, το 20-25% της μοίρας παρέμεινε στη Λευκωσία για υποστήριξη της άμυνας του αεροδρομίου, γεγονός που αποδυνάμωσε τη μοίρα και τη μοίρασε στα δύο, επιδεινώνοντας την υπάρχουσα κατάσταση. Εν τούτοις, μέχρι τις 4:00 μ.μ. ολοκληρώθηκε η διοικητική ενοποίηση των εφέδρων και των κληρωτών στρατιωτών σε ένα ενιαίο αξιόμαχο σώμα ενεργού στρατού, οι στρατιώτες απόλαυσαν λίγη ξεκούραση και λίγο μετά κατέφθασαν οι αναμενόμενες οδηγίες για δράση. Τον Ιούλη, στην Κύπρο, ο ήλιος που δύει βυθίζει το τελευταίο του φως στα δυτικά της αγαπημένης θάλασσας της Κερύνειας, περίπου στις 8:00 μ.μ. Η αποστολή για την κατάληψη του κάστρου του Αγίου Ιλαρίωνα θα ξεκινούσε στις 9:00 μ.μ. Η ώρα επίθεσης ορίστηκε στις 11:00 μ.μ. έτσι ώστε να συμπίπτει με την επίθεση από τα δυτικά, την οποία θα εκτελούσε η 31η Μοίρα Καταδρομών.

Κυριακή 21 Ιουλίου. Φονική μάχη. Ο θάνατος του Κατσάνη

Ο ταγματάρχης Γεώργιος Κατσάνης ήταν επικεφαλής της μονάδας με εφέδρους και κληρωτούς στρατιώτες. Δεύτερος στην ιεραρχία της μονάδας ήταν ο λοχαγός Ευάγγελος Μαντζουράτος. Διοικητής του 31ου Λόχου ήταν ο λοχαγός Νικόλαος Κατούντας και του 33ου Λόχου ο ανθυπολοχαγός Βασίλειος Ροκκάς. Ο 32ος Λόχος παρέμεινε στο αεροδρόμιο της Λευκωσίας. Οι άντρες άρχισαν τη σιωπηλή τους ανάβαση γύρω στις 9:00 μ.μ., η δράση ξεκίνησε στις 11:00 μ.μ., και έως τις 2:00 π.μ. κατέλαβαν τις περιοχές επονομαζόμενες «Πετρομούθια» και «Γκαμήλα» στην κορυφογραμμή του Πενταδακτύλου. Η μυστική και αθόρυβη διείσδυση και προσβολή των εχθρικών θέσεων υπήρξε αρχικά επιτυχής. Λίγο μπροστά ήταν ορατός ο Πύργος του Παυλίδη και ακόμα πιο μπροστά, περίπου ένα χιλιόμετρο μακριά, το φημισμένο κάστρο του Αγίου Ιλαρίωνα. Στα δεξιά, απότομοι γκρεμοί βλέπουν την πόλη της Κερύνειας και ακριβώς από πάνω τους ένα μικρό σπίτι. Στις 4 Νοεμβρίου 1963 το σπίτι αυτό πουλήθηκε στον Πασχάλη Πασχαλίδη (από το Πραστειό της Αμμοχώστου, ο οποίος ήταν παντρεμένος με την Πόλυ Διγενή από τον Καραβά). Ο Άγγλος πωλητής του σπιτιού, Άρθουρ Χ.Σ. Μενγκό, πήρε τα χρήματα και έφυγε μακριά και πήγε, όχι στην Αγγλία αλλά, στην Πάφο. Μια νύκτα σκοτεινή του Δεκέμβρη του 1963 η ΤΜΤ κατέλαβε το ακατοίκητο κάστρο του Άγιου Ιλαρίωνα και το μετέτρεψε σε απόρθητο φρούριο, ελέγχοντας και τη γύρω περιοχή.

Η αυγή ήταν έτοιμη να χαράξει, μια καινούργια μέρα ξυπνούσε και η μάχη συνεχιζόταν, με τον ταγματάρχη Κατσάνη να ηγείται της επίθεσης. Οι άντρες του κατέλαβαν πλήρως την περιοχή γύρω από τον Πύργο του Παυλίδη με αρκετούς Τούρκους στρατιώτες να τρέπονται σε φυγή σε υψηλότερα εδάφη, κοντινότερα στο κάστρο. Ο ήλιος ακολουθώντας την καθημερινή του πορεία, ανέτελλε ξανά πιστός στο πανάρχαιό του συνήθειο. Ήταν μια μέρα ζεστή, με υγρασία, χωρίς άνεμο και η δίψα, η κούραση και τα ελάχιστα πολεμοφόδια αύξαναν την πίεση και τα προβλήματα των στρατιωτών. Ο Νεοπτόλεμος διατάχθηκε να πάει πίσω για να αναζητήσει πυρομαχικά και προμήθειες. Το έκανε και επιστρέφοντας στον ταγματάρχη Κατσάνη μετέφερε το μήνυμα ότι χλομό το έβλεπε το πράγμα, είχε λάβει ως απάντηση αοριστολογίες μάλλον αρνητικές. Ο ταγματάρχης ανταποκρίθηκε στον Νεοπτόλεμο πως: «Για τώρα πρέπει να χρησιμοποιήσουμε αυτά που έχουμε, πρέπει να πιέσουμε περισσότερο πριν ο εχθρός να ανασυνταχθεί».

Ο Γιώργος Κατσάνης από το Σιδηρόκαστρο της βόρειας Ελλάδας ήταν ένας γενναίος άντρας και περίπου στις 9:30 το πρωί, την Κυριακή 21 Ιουλίου 1974, το νήμα της ζωής του κόπηκε κατά τη διάρκεια της μάχης. Οι άντρες κοντά του προσπαθούσαν μάταια να τον βοηθήσουν, ήταν αδύνατο και αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν. Οι Τούρκοι γίνονταν πιο ισχυροί με την ώρα και όπως φαίνεται Τούρκοι καταδρομείς από την Άγκυρα κατόρθωσαν να επανδρώσουν τις νοτιότερες πλαγιές του κάστρου. Ο Νεοπτόλεμος Κότσαπας ήταν για ακόμη μία φορά τυχερός και μετά από τέσσερις με πέντε ώρες επέστρεψε στο «σπίτι της κυρίας» στην προκεχωρημένη βάση του λόχου κρούσεως της 33ης Μοίρας Καταδρομών. Σιγά-σιγά περισσότεροι άντρες επέστρεφαν, κάτι που ήταν μεγάλη ανακούφιση για όλους. Δυστυχώς, όμως, η λίστα με το όνομα του Κατσάνη μεγάλωνε. Οι νεκροί και οι αγνοούμενοι εν ώρα καθήκοντος αυξάνονταν και η μαύρη αυτή λίστα ήταν ένα μικρό μέρος μιας μεγαλύτερης ολέθρια εικόνας. Ο Νεοπτόλεμος πέρασε τη νύχτα του στους ελαιώνες του Μπέλαπαϊς, λίγο πιο έξω από το στρατόπεδο της 33ης Μοίρας Καταδρομών…»

Θέλω να ευχαριστήσω τον θαυμάσιο Τουρκοκύπριο αναγνώστη μου που βοήθησε να βρεθούν οκτώ «αγνοούμενοι» από τον Άγιο Ιλαρίωνα, καθώς και πέντε άλλοι «αγνοούμενοι» Ελληνοκύπριοι σε ένα καμίνι στο Μπογάζι, κάτω από τον Άγιο Ιλαρίωνα… Έχει βοηθήσει να βρεθούν οι τόποι ταφής 13 «αγνοούμενων» ατόμων, ανάμεσά τους και του Γεώργιου Κατσάνη… Απευθύνω τα συλλυπητήριά μου στους συγγενείς και των 13 «αγνοουμένων» – ας αναπαυθούν εν ειρήνη… Στον αναγνώστη μου αξίζει ο μεγαλύτερος έπαινος για την ανθρωπιά του…

 

Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.