Φόρμα αναζήτησης

Το σώμα φτιάχνει θέατρο

Το πρώτο μου άρθρο για αυτή τη στήλη, αρχές του περασμένου του Μάρτη, όταν ο ιός, αόρατος ακόμα σε εμάς εδώ, εξαπλωνόταν στην υφήλιο, ήταν γεμάτο ενθουσιασμό για τις επιτυχίες του θεατρικού και φεμινιστικού project «ΣΕΖΟΝ Γυναίκες σε Κύπρο και στο εξωτερικό», και φορτισμένο από τα συναρπαστικά μελλοντικά μας σχέδια – θεατρικές παραγωγές που δεν θα υλοποιούνταν, ταξίδια στο εξωτερικό που θα ακυρώνονταν, διεθνείς συνεργασίες που θα καθίσταντο ανέφικτες, καθώς η άφιξη του ιού και στη χώρα μας είχε ήδη δρομολογηθεί. Όπως πολλοί καλλιτέχνες των παραστατικών τεχνών, τον Μάρτιο ήμασταν σε πυρετό προετοιμασίας για ένα έντονο θεατρικό καλοκαίρι και φθινόπωρο, δυο από τις πιο παραγωγικές θεατρικά περιόδους του χρόνου. Από τότε μέχρι σήμερα, οι εργαζόμενοι στον χώρο του θεάτρου πέρασαν μια περίοδο υπαρξιακής κρίσης, ακύρωσης, ανασφάλειας, απελπισίας, θυμού. Οικονομικά ευάλωτοι και ψυχικά εύθραυστοι, ψάξαμε μέσα μας και ανάμεσά μας να βρούμε μαχητικότητα, αλληλεγγύη, δημιουργικότητα.

Μέσα από το σώμα

Μερικές φορές στραφήκαμε προς την ψηφιακή επικοινωνία, ξέροντας πως αυτό ήταν προσωρινή λύση: όσοι σπουδάσαμε το θέατρο και δουλεύουμε στο θέατρο, ξέρουμε πως το 70% της επικοινωνίας, τουλάχιστον, γίνεται μέσα από το σώμα: το σώμα που αγγίζει και αγγίζεται, το σώμα που κρυώνει και ζεσταίνεται, το σώμα που αγκαλιάζει, αναριγά, ποθεί, διψά, μοιράζεται το χτυποκάρδι καθώς αγκαλιάζει το άλλο σώμα, το σώμα που θυμάται. Το σώμα φτιάχνει θέατρο μπροστά σε άλλα σώματα, συναθροισμένα στον ίδιο χώρο: οι ανάσες των θεατών συγχρονίζονται, ο έλεος και ο φόβος διαπερνούν σαν ηλεκτρισμός τα σώματα των συμμετεχόντων σε μια τελετουργία τρισδιάστατη και εφήμερη, που βασίζεται στην ενσυναίσθηση, για να οδηγηθούμε συλλογικά στην κάθαρση. Νιώθω πως είναι ελπιδοφόρο το ότι, αυτή τη στιγμή, δυο μήνες μετά, το κρατικό μας θέατρο έχει τη δυνατότητα να πάρει το οικονομικό ρίσκο να ανεβάσει μία καινούργια καλοκαιρινή παραγωγή και να επαναφέρει μια άλλη που διακόπηκε την άνοιξη. Έτσι το θεατρικό καλοκαίρι δεν θα είναι εντελώς κενό, αλλά θα είναι κουτσουρεμένο. Τα ανεξάρτητα θεατρικά σχήματα, που βασίζονται στη μαζική συνάθροιση για την επιβίωσή τους, χωρίς να μπορούν να προβλέψουν τα επιδημιολογικά δεδομένα της χειμερινής περιόδου, δεν έχουν ακόμα ξεκάθαρο ορίζοντα για το επαγγελματικό τους μέλλον. Ο τομέας μας, και οι άνθρωποί του, βασίζονται για την επιβίωσή τους αλλά και για την καλλιτεχνική επιτυχία στη χωρίς φραγμούς σωματική επικοινωνία ανάμεσα στους δημιουργούς και τη χωρίς φραγμούς συνάθροιση των θεατών. Άρα, τι κάνουμε;

Η μεγάλη έξοδος

 Καθώς γράφω το δεύτερο άρθρο μου για τη στήλη αυτή, κλείνει ένας κύκλος: η χώρα μας ετοιμάζεται για έξοδο από το lockdown, για «επανεκκίνηση». Με φοβίζει ακόμα περισσότερο αυτή η στιγμή. Με φοβίζει γιατί τρέχουμε σαν τρελοί για να επιστρέψουμε σε μια «κανονικότητα» που μέσα σε λίγες εβδομάδες, και μέσα από πολύ ανθρώπινο πόνο, ξεσκεπάστηκε ως κούφια, τοξική και μη βιώσιμη. Με φοβίζει η λαχτάρα να ξαναμπούμε σε ένα σύστημα αδυσώπητο, σε μια ασταμάτητη μηχανή που δεν διστάζει να πετάξει τους ευάλωτους στο περιθώριο. Φοβάμαι πως η αντίληψη της πραγματικότητας αλλάζει με ραγδαίο ρυθμό. Ο τρόπος με τον οποίο έρχεται σε εμάς η πληροφορία συμβάλλει σε αυτή την αδιάκοπη ρευστότητα και όλο και πιο έντονα νιώθω πως δημιουργείται γύρω μας ένα παραμύθι, ένα ψέμα. Όπως έγραφε και ο Δημήτρης Αληθεινός σε αυτή την εφημερίδα πριν δυο μήνες, φοβάμαι ότι, μόλις αρχίσουμε να απολαμβάνουμε τη λίγη ελευθερία που θα μας «επιτρέψουν», θα τρέξουμε στα κέντρα και στις παραλίες και θα ξεχάσουμε.

– Θα ξεχάσουμε τους μαζικούς θανάτους που θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί αν τα συστήματα υγείας είχαν στόχο την υγεία των πολιτών κι όχι το κέρδος για τους λίγους.

– Θα ξεχάσουμε πόσες γυναίκες κακοποιήθηκαν ή πέθαναν στα χέρια των συντρόφων τους κατά τη διάρκεια του lockdown.

– Θα ξεχάσουμε ότι οι συνέπειες της πανδημίας έχουν έμφυλη διάσταση σε όλους τους τομείς της ζωής και της κοινωνίας.

– Θα ξεχάσουμε πως οι ηγέτες σε διάφορα σημεία του πλανήτη που τώρα καταργούν τους δημοκρατικούς θεσμούς με τη δικαιολογία της πανδημίας, είχαν δώσει σημάδια των προθέσεών τους εδώ και καιρό, όταν καταστρατηγούσαν τα δικαιώματα των γυναικών και των queer ατόμων.

– Θα ξεχάσουμε ότι είχε κυκλοφορήσει η ιδέα σε κάποιες χώρες ότι το να πεθάνουν μερικές χιλιάδες ηλικιωμένοι είναι προτιμότερο από το να σταματήσει να κινείται η Οικονομία.

– Θα ξεχάσουμε ότι κάποιες χώρες εφάρμοσαν και εφαρμόζουν την πολιτική αυτή μέχρι σήμερα, και άφησαν τους πρεσβύτερους να πεθάνουν μόνοι τους και αβοήθητοι σε οίκους ευγηρίας.

– Θα ξεχάσουμε ότι η πανδημία έδωσε την ευκαιρία να ενταθούν οι διώξεις των ιθαγενών στον Αμαζόνιο, με απώτερο σκοπό την οικονομική εκμετάλλευση του τροπικού δάσους, του πνεύμονα της Γης.

– Θα ξεχάσουμε ότι η ανθρωπότητα είχε δύο ανοιχτές πληγές πριν την έλευση της νόσου Covid-19: το προσφυγικό και την κατάσταση κλιματικής έκτακτης ανάγκης (climate emergency) και ότι, ενώ η προσοχή μας καθοδηγήθηκε αλλού, εν μέσω πανδημίας αυτές οι δυο πληγές συνέχισαν να αιμορραγούν: το non assistance policy στη Μεσόγειο εντάθηκε και εδραιώθηκε με τη δικαιολογία της Covid-19, οι πρόσφυγες αντιμετωπίζονται με αφάνταστη σκληρότητα, όλοι οι κανόνες παραβιάζονται, οι θάνατοι αυξάνονται, οι βάρκες βυθίζονται, για να εμποδιστούν να φτάσουν στην Ευρώπη. Και η υπέροχη άνοιξη που τώρα τελειώνει, κατά τη διάρκεια της οποίας ο πλανήτης μας πήρε μια ανάσα μέσα στο παγκόσμιο «σταμάτημα», μπορεί να ήταν η τελευταία προειδοποίηση. Γιατί για την κλιματική κατάρρευση δεν θα υπάρχει εμβόλιο.

Ο ιός ξεσκέπασε τις ρωγμές στο σύστημα και μας θύμισε ότι οδεύαμε ανέμελοι στον αφανισμό – είτε μέσα από μια πανδημία είτε μέσα από κλιματική καταστροφή. Μας αποκάλυψε επίσης τη σκληρότητα των «ελεύθερων» κοινωνιών.

Θέατρο και δημοκρατία

Τι σχέση έχει το θέατρο με όλ’ αυτά; Και γιατί πρέπει να μας απασχολεί; Το θέατρο πάνω απ’ όλα δημιουργεί κοινότητες και είναι εργαλείο δημοκρατίας. Δίνει φωνή στα σύνολα που υποεκπροσωπούνται και θέτει ερωτήματα που υπονομεύουν την κυρίαρχη αφήγηση. Ίσως αυτός θα είναι ο ρόλος του θεάτρου σήμερα: να διασφαλίσει τη μνήμη αυτού του τραύματος, για να είμαστε έτοιμοι την επόμενη φορά. Σήμερα, στην εποχή της κοινωνικής αποστασιοποίησης, απομένουν στο θεατρικό μας οπλοστάσιο δύο εργαλεία που δεν μπορούν να μας αφαιρεθούν: η ενσυναίσθηση και η επιλογή. Η επιλογή του ποιες ιστορίες θα λέμε, ποιων τις ιστορίες θα λέμε. Μπορεί να μην έχουμε τα βασικά μας εργαλεία, μπορεί να έχουμε δεχθεί βαρύ πλήγμα, μπορεί η οικονομική διάσταση του θεάτρου να έχει καταρρεύσει εντελώς. Αλλά σ’ αυτή την αβέβαιη περίοδο, όταν βρίσκουμε τη δύναμη και όταν συναντιόμαστε με τους δημιουργικούς πυρήνες των συνεργατών μας, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τα διαθέσιμα μέσα για να επιλέξουμε ποιες ιστορίες θα ακουστούν και δεν θα ξεχαστούν, για να μην αφήσουμε τη σκληρότητα να υπερισχύσει. Θα καταγράψουμε για να μην ξεχάσουμε. Ίσως ο εγκλεισμός ήταν στ’ αλήθεια ένα άνοιγμα του μυαλού, της σκέψης, της καρδιάς, της αντίληψης του τι πραγματικά συμβαίνει στο παγκόσμιο χωριό.

Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.