Φόρμα αναζήτησης

Θαμμένοι στην άμμο στην παραλία Αγίου Θεοδώρου – Βοκολίδας

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Τηλ.: 99 966518

 

Πριν από οκτώ χρόνια είχαμε πάει μαζί με έναν Ελληνοκύπριο αναγνώστη και είχε δείξει σε μένα και τους λειτουργούς της Κυπριακής Διερευνητικής Επιτροπής Αγνοουμένων έναν τόπο ταφής που είχε βρει το 1966.

Μαζί με έναν από τους φίλους του είχαν βρει τρεις σκελετούς θαμμένους στην άμμο – και δεν επρόκειτο για αρχαίο τόπο ταφής αφού οι τρεις σκελετοί είχαν πάνω τους ρούχα και παπούτσια και ζώνες. Είχε πάρει ένα από τα κρανία και το πήρε στην Αστυνομία, αλλά η Αστυνομία τον συμβούλεψε να μην πάει ξανά εκεί, αφού το κρανίο μπορεί να ανήκε σε Τουρκοκύπριο.

Εκείνες τις μέρες της σύγκρουσης, στο τέλος του 1963, δύο ομάδες τριών ατόμων είχαν «εξαφανιστεί» από την περιοχή Καρπασίας. Μία από τις ομάδες ήταν Τουρκοκύπριοι που ταξίδευαν με λεωφορείο για να πάνε στη Λευκωσία, αλλά η ομάδα αυτών των Τουρκοκυπρίων όπως γνωρίζουμε από τις έρευνές μας μεταφέρθηκαν στο Λευκόνοικο και τους κράτησαν στον αστυνομικό σταθμό για πάνω από έναν μήνα και μετά τους σκότωσαν και τους έθαψαν κάπου στην περιοχή Mersinliki (όχι το χωριό Mersinlik που είναι το Φλαμούδι, αλλά μια περιοχή έξω από το Λευκόνοικο που ονομάζεται Mersinliki). Η άλλη ομάδα ήταν από το Άγιο Ανδρονικούδι (Topchukeuy) και είχαν πάει τις πρώτες μέρες του Ιανουαρίου του 1964 για να αγοράσουν πετρέλαιο από το Τρίκωμο και «εξαφανίστηκαν» – δεν καταφέραμε να τους βρούμε.

Πέρασαν οκτώ χρόνια και τίποτε δεν έγινε σε σχέση με τον τόπο ταφής που μας έδειξε ένας πραγματικός αυτόπτης μάρτυρας. Το μέρος που μας έδειξε ούτε καν τοποθετήθηκε στον κατάλογο των τόπων που θα σκαφτούν από την Κυπριακή Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων, όπως έμαθα από έναν φίλο στη ΔΕΑ.

Τώρα η εγγονή του Ελληνοκύπριου αναγνώστη μου επικοινωνεί μαζί μου και μου δίνει τα χαιρετίσματα του παππού της που ρωτά τι απέγινε αυτός ο τόπος ταφής που είχε δείξει. Βρήκε η ΔΕΑ οστά; Έκαναν εκεί εκσκαφές;

Πριν από οκτώ χρόνια λοιπόν, στις 13 Φεβρουαρίου 2011, είχα γράψει τα ακόλουθα:

«Το τηλέφωνό μου κτυπά και είναι ο Αντώνης Χριστοδούλου. Είναι από τον Άγιο Θεόδωρο Καρπασίας αλλά δεν μιλά καλά αγγλικά και ζητώ από την καλή μου φίλη Μαρία Γεωργιάδου να του τηλεφωνήσει για να συνεννοηθούμε. Η Μαρία από την Κυθρέα έχει «αγνοούμενη» τη μητέρα και τον πατέρα της, την αδελφή και τον αδελφό της και πάντοτε με βοηθά με όλη της την καρδιά. Έτσι αυτή τη φορά πάλι, είναι η Μαρία που με παίρνει στην Ορμήδεια για να δω τον κύριο Αντώνη και να ακούσω τι έχει να πει.

Ο κύριος Αντώνης μας περιμένει μπροστά από την εκκλησία. Είναι 75 χρονών αλλά δεν του φαίνεται. ‘Πρέπει να ήταν λεβέντης όταν ήταν νέος’ λέει η Μαρία. Έχει γαλάζια μάτια, ανοιχτόχρωμο δέρμα, ένας πολύ ψηλός άντρας που ήταν ο θηροφύλακας του χωριού Άγιος Θεόδωρος που ώρα ονομάζεται Chayirova. Είχε πολύ καλές σχέσεις με τους Τουρκοκύπριους και στα γύρω χωριά. Θυμάται τη Halide που ήρθε να τον αγκαλιάσει και έκλαιγε όταν έφευγαν από το χωριό το 1963 μετά τις διαταγές της ΤΜΤ να εγκαταλείψουν το μεικτό αυτό χωριό. Ήταν περίπου 100 Τουρκοκύπριοι στο χωριό και έφυγαν το 1963. ‘Παρόλο που ο Salih, ο αδελφός της Halide, είχε σκοτωθεί από την ΕΟΚΑ, η Halide έκλαιγε όταν έφευγε’ μας λέει. Μετά το άνοιγμα των οδοφραγμάτων το 2003, η Halide πήγε στην Ορμήδεια και επισκέφτηκε τον κύριο Αντώνη.

‘Την ξέρεις;’ λέει.

‘Φυσικά! Ο αδελφός της Naci Talat ήταν ο ηγέτης της αντιπολίτευσης για πολλά χρόνια. Ο άλλος της γιος, ο Salih είναι καλός μας φίλος.’

Ο λόγος που μου τηλεφώνησε ο κύριος Αντώνης είναι ότι πριν χρόνια, το 1966, είχε βρει τρεις σκελετούς θαμμένους στην άμμο στην παραλία στον Άγιο Θεόδωρο. Μαζί του ήταν και ο αγροφύλακας του χωριού. Είχαν δει οστά, έσκαψαν και ανακάλυψαν έναν τάφο με τρεις ‘αγνοούμενους’ θαμμένους. Νόμιζε ότι αυτοί ήταν τρεις Τουρκοκύπριοι ‘αγνοούμενοι’ από τη Γαληνόπωρνη (Kaleburnu), αλλά του λέω ότι κατάφερα να βρω δύο Τουρκοκύπριους ‘αγνοούμενους’ από την Γαληνόπωρνη στη Γιαλούσα, με τη βοήθεια ενός ηλικιωμένου Ελληνοκύπριου που ήξερε τον τόπο ταφής τους. Υπάρχουν μόνο δύο ομάδες ‘αγνοούμενων’ Τουρκοκυπρίων από την Καρπασία από το 1964: Τρεις ‘αγνοούμενοι’ Τουρκοκύπριοι από την Κώμη Κεπήρ – πήγαιναν στη Λευκωσία και έχουμε πληροφορίες ότι τους συνέλαβαν στο Λευκόνοικο και τους κρατούσαν στον αστυνομικό σταθμό για έναν μήνα περίπου και μετά τους εκτέλεσαν. Η άλλη ομάδα τριών ατόμων είναι οι Τουρκοκύπριοι εκείνοι για τους οποίους είχα γράψει πριν μερικές βδομάδες στον ‘Πολίτη’ – ήταν από το Άγιο Ανδρονικούδι και τους συνέλαβαν στο βενζινάδικο στο Τρίκωμο και ‘αγνοούνται’ από τότε. Δεν υπάρχουν άλλες ομάδες τριών ‘αγνοούμενων’ Τουρκοκυπρίων από την Καρπασία.

Είχαν ξεσκεπάσει τα οστά στην άμμο που είχαν ορισμένα κομμάτια ρούχων και ζώνες πάνω τους και τα σκέπασαν όπως τα βρήκαν και δεν έκαναν ή είπαν τίποτα. Άραγε θα ερχόταν μαζί μας να μας δείξει πού είχε ανακαλύψει αυτούς τους τρεις ‘αγνοούμενους’ πιθανόν από το Άγιο Ανδρονικούδι;

‘Φυσικά, αν θέλεις πάμε αύριο’ λέει. Τηλεφωνώ αμέσως στον Ξενοφώντα Καλλή και τον Murat Soysal από τη ΔΕΑ για να δω αν μπορούν να έρθουν μαζί μας και να πάμε στον Άγιο Θεόδωρο την επόμενη Παρασκευή, και κανονίζουμε την ώρα που θα συναντηθούμε στο οδόφραγμα στα Στροβίλια.

Πάμε εκεί το μεσημέρι της Παρασκευής 28 Ιανουαρίου 2011, για να πάρουμε τον Καλλή και τον κύριο Αντώνη και πάμε στον Άγιο Θεόδωρο. Ταξιδεύουμε στην παραλία που βρίσκεται το ξενοδοχείο Artemis, μεταξύ του Άγιου Θεοδώρου και της Βοκολίδας (Bafra). Οδηγούμε σε έναν χωματόδρομο, παράλληλο με τη θάλασσα και φτάνουμε σε ένα άλλο ξενοδοχείο. Το ξενοδοχείο αυτό έχει μόλις χτιστεί και πιθανόν να είναι αυτό που ονομάζεται Noah’s Ark. Ο ιδιοκτήτης έστησε οδοφράγματα – το ένα είναι κλειστό, αλλά το άλλο είναι ανοικτό, έτσι περνούμε και συνεχίζουμε το ταξίδι στην παραλία, δίπλα από τη θάλασσα. Ο κύριος Αντώνης μας λέει να σταματήσουμε και κατεβαίνουμε. Είναι πολύ απογοητευμένος διότι εδώ υπήρχαν αμμόλοφοι, όπως αυτοί που βλέπουμε στον επόμενο κόλπο πιο πάνω. Όλη η άμμος έχει μετακινηθεί, πιθανόν για να κατασκευαστεί ο δρόμος αυτός. Άραγε έσπρωξαν πίσω την άμμο ή τη χρησιμοποίησαν στα εργοτάξια; Αν έσπρωξαν πίσω την άμμο, τότε τα οστά μπορεί να είναι ακόμα εδώ. Ο κύριος Αντώνης λέει ‘Εδώ ξεκίνησε να κτίζει ξενοδοχείο ένας Ελληνοκύπριος και τα θεμέλια ήταν εδώ’. Ο Καλλής πάει εκεί που δείχνει ο κύριος Αντώνης και όντως βρίσκει τα κατάλοιπα των θεμελίων του ξενοδοχείου εκείνου. Ίσως αυτό να ήταν το ‘σημάδι’ στο μυαλό του κύριου Αντώνη:

‘Οι σκελετοί των τριών ήταν εκεί’ λέει.

Ένας από τους αναγνώστες μου μου είχε πει ότι έπαιρνε άμμο από τον Άγιο Θεόδωρο σε διάφορα εργοτάξια και μια φορά, πριν μερικά χρόνια, του τηλεφώνησαν Τουρκοκύπριοι αστυνομικοί από τον αστυνομικό σταθμό Τρικώμου (Yeni Iskele) για να του πουν ότι υπήρχαν ανθρώπινα οστά στην άμμο που είχε πάρει στο εργοτάξιο.

‘Ήταν είτε στο Τρίκωμο, είτε στις Μάντρες (Aghillar)’ λέει για το εργοτάξιο. Είχα γράψει για το περιστατικό αυτό πριν ένα-δύο μήνες και είχα τηλεφωνήσει στη Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων για να ερευνήσουν μαζί με τον αστυνομικό σταθμό Τρικώμου τι απέγιναν τα ανθρώπινα οστά που είχαν βρει. Εφόσον είχαν αρχίσει έρευνα, πρέπει να πήραν τα οστά από την άμμο στο εργοτάξιο που προήλθε από την παραλία αυτή στον Άγιο Θεόδωρο.

Αργότερα, βρήκα ότι γύρω στο 2006, μετά το τηλεφώνημα κάποιου, οι αρχαιολόγοι της Κυπριακής Διερευνητικής Επιτροπής είχαν πάει στην παραλία αυτή και βρήκαν ένα ανθρώπινο κρανίο και το πήραν για ανάλυση. Αυτό μπορεί να συνδέεται με τα ανθρώπινα οστά για τα οποία μου έλεγε ο αναγνώστης μου ότι βρέθηκαν στην άμμο που είχε πάρει από τον Άγιο Θεόδωρο στο εργοτάξιο. Όλες οι ενδείξεις δείχνουν ότι η παραλία αυτή ήταν τόπος ταφής τριών ‘αγνοουμένων’. Όμως τι απέγινε το κρανίο; Πρέπει να βρούμε αν έγινε ανάλυση DNA στο κρανίο αυτό και αν ταιριάζει με το DNA από τις οικογένειες των τριών ‘αγνοούμενων’ Τουρκοκυπρίων από το Άγιο Ανδρονικούδι.

Ευχαριστώ τον κύριο Αντώνη για το θάρρος του να έρθει και να μας δείξει τον τόπο αυτό και να βοηθήσει να φωτιστεί ένα κομμάτι της ‘αγνοούμενης’ ιστορίας μας, με το να μας πει για τον τόπο ταφής και να έρθει για να μας δείξει το σημείο αυτό. Άνθρωποι σαν αυτόν μας δείχνουν ότι ακόμα υπάρχει ανθρωπιά στο νησί αυτό.»

Πριν από οκτώ χρόνια προσπάθησα να παρακολουθήσω τις πληροφορίες για το κρανίο. Ζήτησα από τη ΔΕΑ να γράψουν στο Τουρκοκυπριακό Τμήμα Αρχαιοτήτων για να ελέγξουν στην αποθήκη τους αν είχαν εκείνο το κρανίο από την παραλία. Το έκαναν και πήραν ένα κρανίο από την αποθήκη (φυσικά δεν γνωρίζουμε αν είναι το κρανίο που είχαν πάρει από την παραλία ή όχι) και το ανέλυσαν και είδαν ότι είναι «αρχαίο».

Ούτε καν το έβαλαν στον κατάλογο των τοποθεσιών

Όσο για τον τόπο ταφής που είχε ανακαλύψει ο κύριος Αντώνης το 1966, τώρα γνωρίζω ότι δεν έγινε τίποτε από τη ΔΕΑ. Ούτε καν το έβαλαν στον κατάλογο των τοποθεσιών που θα σκαφτούν. Μάλλον έχει τοποθετηθεί σε έναν φάκελο και κάπως έχει ξεχαστεί. Δεν ξέρω. Για κάποιο καιρό σκεφτόμουν ότι ίσως δύο από αυτούς να είναι οι «αγνοούμενοι» ταγματάρχης Macey και ο οδηγός του Platt, αλλά αργότερα έμαθα ότι δεν είχαν θαφτεί εκεί αλλά κάπου αλλού. Ο ταγματάρχης Macey και ο οδηγός του Platt επίσης έγιναν «αγνοούμενοι» σε αυτή την περιοχή το 1964 αλλά οι βρετανικές αρχές ακόμα δεν ψάχνουν για αυτόν ή για τον οδηγό του. Κάποιοι συγγενείς του Macey μου είχαν γράψει στο παρελθόν και τους είχα εξηγήσει ότι ο Macey και ο Platt, όπως επίσης και ένας άλλος Βρετανός «αγνοούμενος», ο Gibbins, που ήταν πωλητής τσιγάρων και που επίσης είναι «αγνοούμενος», ποτέ δεν τοποθετήθηκαν στον «Κατάλογο Αγνοουμένων Ατόμων» στην Κύπρο και κανένας δεν τους έψαχνε, εκτός από εμένα! Είχαμε μάλιστα δείξει έναν πιθανό τόπο ταφής για τον Gibbins έξω από το Λευκόνοικο, αλλά και πάλι τίποτε δεν έγινε. Σκοτώθηκε και έγινε «αγνοούμενος» ακριβώς όπως οι Macey και Platt αλλά κανένας δεν τους ψάχνει ενεργά, γεγονός που αποτελεί μεγάλη ντροπή. Μου έγραψε επίσης και ένας από τους συγγενείς του Gibbins και διευθέτησα συνάντηση με έναν από τους λειτουργούς της Βρετανικής Υπάτης Αρμοστείας έτσι ώστε να περάσω το μήνυμα, αλλά και πάλι τίποτε δεν κινήθηκε και τίποτε δεν έγινε.

Ας «φρεσκάρουμε» τις αναμνήσεις, έτσι ώστε κάτι να μπορεί να γίνει, αν δεν είναι πολύ αργά. Αν δεν είναι ήδη πολύ αργά αφού πολλές δραστηριότητες και μετακινήσεις υλικών έχουν συμβεί και συμβαίνουν σε εκείνη την παραλία.

Όταν οι άνθρωποι λένε «Ωωω! Όλοι οι μάρτυρες πεθαίνουν. Παίρνουν στον τάφο μαζί τους τις πληροφορίες και θα λείψουν οι πληροφορίες επειδή οι μάρτυρες είναι ηλικιωμένοι και πεθαίνουν», είναι η μισή αλήθεια. Υπάρχουν πολλές πληροφορίες, αν τα μάτια μας θέλουν να δουν και θέλουμε να ερευνήσουμε περαιτέρω.

Ας ενθαρρύνουμε όλους να μιλήσουν, αλλά ταυτόχρονα ας ενθαρρύνουμε εκείνους που κατέχουν αυτού του είδους πληροφορίες στα αρχεία τους, να τις αναλύσουν κατάλληλα και να μην τις αφήσουν να αραχνιάσουν σε κάποιο ντουλάπι αρχειοθέτησης.

Ευχαριστώ τον Αντώνη Χριστοδούλου και την εγγονή του για την ανθρώπινη καλοσύνη τους και τη συμπόνοια τους για την ανθρωπότητα.

Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.