Φόρμα αναζήτησης

Πραγματική κοινωνική ευημερία

Χάρις Χαραλάμπους *

Δεν είναι η πρώτη φορά που αρθρογραφώ σχετικά με ζητήματα που αφορούν την κοινωνική ευημερία στο όμορφο αλλά πολύπαθο νησί μας. Η ξαφνική εμφάνιση της πανδημίας της νόσου Covid-19 και οι τοπικοί χειρισμοί που ακολούθησαν σε επίπεδο πολιτικής ηγεσίας, κατέδειξαν για ακόμη μία φορά, κατά την ταπεινή μου άποψη, τη διαχρονική απουσία ενός οράματος και των ανάλογων, σταθερών πολιτικών τομών και στρατηγικών, που να φροντίζουν βραχυπρόθεσμα και σε βάθος χρόνου για την καλή ποιότητα ζωής των ατόμων που κατοικούν εδώ. Λόγω του ότι δεν έχω ολοκληρωμένη πληροφόρηση (που να μου επιτρέπει να σχηματίσω άποψη) για το τι συμβαίνει βορείως της πράσινης γραμμής, θα αναφερθώ στο τι παρατηρώ να συμβαίνει νοτίως αυτής.

Ποιότητα ζωής

Θα ήθελα να ορίσω την «πραγματική κοινωνική ευημερία» ως την ύπαρξη μιας καλής ποιότητας ζωής, όπου τα άτομα που διαβιούν σε έναν χώρο (είτε πρόκειται για μια οικογένεια, είτε πρόκειται για το σύνολο των κατοίκων ενός κράτους) ζουν με αξιοπρέπεια, καλύπτονται οι βασικές τους ανάγκες σε στέγαση, ρουχισμό και τροφή (χωρίς να ζουν με τον φόβο ότι θα μείνουν μια μέρα στον δρόμο) και χαίρουν σεβασμού και αποδοχής και δεν χρειάζονται να κρύβονται λόγω προκαταλήψεων και εξευτελιστικών συμπεριφορών εναντίον τους για την καταγωγή τους, το χρώμα του δέρματός τους, τη θρησκεία (αν θρησκεύονται), τον σεξουαλικό τους προσανατολισμό, τις ειδικές τους ανάγκες. Επιπρόσθετα, στην πραγματική κοινωνική ευημερία θα περιελάμβανα και την πρόσβαση σε προγράμματα προσωπικής και κοινωνικής ανάπτυξης, ώστε οι άνθρωποι να έχουν και να διατηρούν ποιοτικές σχέσεις μεταξύ τους, την εκτίμηση και την επαρκή ανταμοιβή για την εργασία που κάνουν (όσο ταπεινή κι αν είναι αυτή), τον ελεύθερο χρόνο ώστε να μπορούν να επενδύουν στην προσωπική τους και στην οικογενειακή τους φροντίδα (είτε πρόκειται για τον αθλητισμό, την επαφή με τη φύση, την επαφή με πολιτιστικά δρώμενα), τον σεβασμό για αυτά που μπορούν να προσφέρουν στο κοινωνικό σύνολο και τα κίνητρα για να εκφράζουν την καλύτερη εκδοχή του εαυτού τους και να αναδεικνύουν τα ταλέντα τους.

Προσωπικά, δεν περιλαμβάνω την κατοχή εφήμερων και ακριβών υλικών αγαθών στον δείκτη μέτρησης της πραγματικής κοινωνικής ευημερίας ενός τόπου. Δεν θεωρώ ότι αν ένα άτομο έχει πρόσβαση σε ακριβό σπίτι ή ακριβό αυτοκίνητο ή ακριβό κινητό ή άλλα προϊόντα που δείχνουν στον έξω κόσμο πως περνά καλά, ότι αυτό είναι απόδειξη πως αυτό το άτομο είναι πραγματικά ευτυχισμένο. Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις στο νησί μας όπου άνθρωποι με οικονομική επιφάνεια υποφέρουν γιατί δεν απολαμβάνουν καλές σχέσεις στην οικογένειά τους, γιατί έπρεπε να ακολουθήσουν τα όνειρα των γονιών τους για αυτούς και όχι τις δικές τους επιθυμίες, γιατί δεν λαμβάνουν συναισθηματική ευχαρίστηση από τον χώρο εργασίας τους, γιατί αισθάνονται κλειδωμένοι από τα «πρέπει» και τα «μη» που νιώθουν ότι έχουν να υπηρετήσουν ως δημόσιες προσωπικότητες.

Οι συνθήκες

Ποιες συνθήκες θα έπρεπε να είχαν δημιουργηθεί από τη γέννηση της Κυπριακής Δημοκρατίας (ΚΔ) μέχρι σήμερα ώστε να διασφαλίζεται μια πραγματική κοινωνική ευημερία για όλους τους κατοίκους του νησιού; Θα προσέξατε ότι δεν αναφέρομαι σε «πολίτες» αλλά σε κατοίκους, ώστε να περιλαμβάνονται και άτομα που δεν έχουν ταυτότητα ή διαβατήριο της ΚΔ αλλά βρίσκονται εδώ και είναι ικανά και πρόθυμα να προσφέρουν στο κοινωνικό σύνολο. Σημειώστε ότι ακόμη κι ένα άτομο με βαριά αναπηρία έχει να προσφέρει κάτι χρήσιμο στο κοινωνικό σύνολο, καθώς μας αναγκάζει να δούμε και λίγο πέραν από το υπερτροφικό εγώ μας, όχι για να του/της δώσουμε την ελεημοσύνη μας σε μορφή χρημάτων μία φορά τον χρόνο, αλλά για να αντιληφθούμε ότι η «ζωή με αξιοπρέπεια» δεν αφορά μόνο τα άτομα που δεν έχουν αναπηρίες.

Σας καλώ να αναλογιστούμε μαζί ποιες είναι εκείνες οι δομές, οι πολιτικές και οι καλές πρακτικές που, αν υπήρχαν και εφαρμόζονταν διαχρονικά από το 1960 μέχρι σήμερα, ως μια επένδυση για το παρόν και για το μέλλον, θα οδηγούσαν σε μεγαλύτερη ειλικρινή αποδοχή του ότι η Κύπρος είναι εδώ και χιλιάδες χρόνια ένα πολυπολιτισμικό νησί και όχι ένα μονοκοινοτικό τσιφλίκι, σε πολύ λιγότερα κοινωνικά δράματα, σε λιγότερα ψυχολογικά τραύματα (λόγω αυτών των κοινωνικών δραμάτων), σε μεγαλύτερη ευχαρίστηση όλων για την ποιότητα ζωής τους και σε μεγαλύτερη επένδυση και συμμετοχή από τον κόσμο στα κοινά (αν θέλουμε να μιλήσουμε με οικονομικούς όρους, καλύτερο Return on Investment) για να πάρει αυτό τον τόπο πραγματικά μπροστά. Οι χρήσιμες δομές και καλές πρακτικές, για να εφαρμοστούν, προϋποθέτουν ηγεσίες που έχουν επίγνωση και είναι συντονισμένες με τις πραγματικές ανάγκες του κόσμου και, όπου χρειάζεται, παίρνουν θέση δίνοντας το καλό παράδειγμα, για να αποκτήσει ο κόσμος επίγνωση για το πώς θα επιτευχθεί η πραγματική κοινωνική ευημερία. Αυτό, βέβαια, προϋποθέτει, με τη σειρά του, ηγεσίες που έχουν το πολιτικό θάρρος και θράσος να αναλαμβάνουν ευθύνες κάνοντας τομές και δεν έχουν ως φανερή ή κρυφή ατζέντα τους την εκμετάλλευση της θέσης εξουσίας που κατέχουν για να προωθήσουν τα δικά τους συμφέροντα έναντι των δικαιωμάτων των υπολοίπων.

Εφαρμογή μέτρων

Με την εμφάνιση της πανδημίας, γίναμε μάρτυρες ενός πατρονιστικού και αψυχολόγητου ύφους με το οποίο η πολιτική ηγεσία απευθύνθηκε προς το κοινό για την αυστηρή εφαρμογή των μέτρων φυσικής και κοινωνικής αποστασιοποίησης. Παρά το ότι δόθηκε στην πορεία οικονομική στήριξη σε επιχειρήσεις και μερίδα των πολιτών, ο επίσημος λόγος που ακούστηκε δεν εξέφραζε ειλικρινή επίγνωση και ενσυναίσθηση για τις οικονομικές, κοινωνικές και ψυχολογικές προκλήσεις που αντιμετώπιζε το κοινό με τη ξαφνική αλλαγή που είχε να διαχειριστεί στη ζωή του.

Ακόμη και χωρίς την εμφάνιση της πανδημίας, ήδη εδώ και χρόνια υπάρχει πρόβλημα στην πρόσβαση του κοινού σε έγκαιρη εξυπηρέτηση από το σύστημα δικαιοσύνης (π.χ. αποφάσεις αποζημιώσεων για ιατρική αμέλεια που παίρνουν 10 χρόνια να εκδικαστούν, αποφάσεις για περιπτώσεις γονικής μέριμνας όπου γονείς περιμένουν για χρόνια να έχουν επικοινωνία με τα παιδιά τους λόγω των κακών σχέσεών τους με τον/την πρώην σύζυγο), υπάρχει πρόβλημα στην πρόσβαση σε υπηρεσίες πρόνοιας που είναι υπερφορτωμένες από περιστατικά (γιατί πολύ απλά δεν αποτελούν προτεραιότητα των κυβερνήσεων να τις ενισχύσουν με προσωπικό, ούτε και είναι προτεραιότητα η πραγματική κοινωνική ευημερία του κόσμου), πρόβλημα και στην πρόσβαση σε ποιοτικές κρατικές υπηρεσίες υγείας (όπου οι ασθενείς ταλαιπωρούνται γιατί δεν λαμβάνονται υπόψη οι ανάγκες τους ή γιατί δεν εισακούγονται όταν εκφράσουν παράπονα για την εξευτελιστική αντιμετώπιση που λαμβάνουν). Ήδη φαίνεται ότι η προσδοκία για το ΓΕΣΥ – ως ένα σύστημα που στόχο έχει να καλύψει όλο το κοινωνικό σύνολο – είναι πως κάποια στιγμή θα καταρρεύσει και αυτό.

Πραγματική κοινωνική ευημερία δημιουργείται με την ισότιμη κατανομή του πλούτου, την ισότιμη εκπροσώπηση των γυναικών (και άλλων κοινωνικών ομάδων) σε θέσεις λήψεις αποφάσεων, την προώθηση των καινοτόμων ιδεών και υπηρεσιών (για να μην εξαρτόμαστε μόνο από τον τουρισμό), την προστασία του περιβάλλοντος, τις υποστηρικτικές δομές για τη φροντίδα των παιδιών, τις τακτικές δράσεις που προωθούν τον ουσιαστικό κοινωνικό διάλογο και την αλληλοαποδοχή, τις κρατικές δομές και ιδιωτικές επιχειρήσεις που προωθούν τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών με κοινωνική και περιβαλλοντική ευθύνη. Σκόπιμα δεν έχω αγγίξει το πώς η κοινωνική ευημερία συνδέεται με το θέμα της πραγματικής παιδείας, καθώς είναι μεγάλο κεφάλαιο και θα το αφήσω για ένα μελλοντικό μου άρθρο.

 

*Συμβουλευτική ψυχολόγος

charalca@hotmail.com

www.withcharis.com

Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.