POWERED BY

Φόρμα αναζήτησης

«Πικνίκ, ατομικές προσφυγές και το Κυπριακό» του Αλέξανδρου Δημητριάδη



Το άνοιγμα της περίκλειστης πόλης της Αμμοχώστου μας έφερε μπροστά σε νέα σκληρά διλήμματα όσον αφορά τη διαχείρηση του Κυπριακού προβλήματος. Στον απόηχο του ‘πικ-νικ’ του Ερντογάν αναπτύχθηκε μια συζήτηση για το κατά πόσον πρέπει οι νόμιμοι ιδιοκτήτες να προσφύγουν στην Επιτροπή Ακίνητης Ιδιοκτησίας της υποτελούς στην Τουρκία τοπικής διοίκησης (“ΕΑΙ”) για να θωρακίσουν τα περιουσιακά δικαιώματα τους. Με αυτή την αφορμή, θα ήταν καλό να ξεκαθαρίσουν κάποιες νομικές πτυχές αλλά και να απομυθοποιηθούν κάποια επιχειρήματα που προτάσσονται στο δημόσιο διάλογο.

Συνοπτικά, η ΕΑΙ έχει οριστεί ως εσωτερικό ένδικο μέσο της κατοχικής Τουρκίας (και όχι της “ΤΔΒΚ”) (DemopoulosvTurkey) από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (“ΕΔΑΔ”). Για να προσφύγει κάποιος στο ΕΔΑΔ, οφείλει πρώτα να εξαντλήσει όλα τα εσωτερικά ένδικα μέσα που παρέχει το κράτος εναντίον του οποίου προσφεύγει. Πολύ απλά, για να πάει κάποιος στο ΕΔΑΔ, πρέπει πρώτα να πάει στην ΕΑΙ με βάση το διεθνές δίκαιο.

Το Ατομικό Δικαίωμα

Η ΕΑΙ μπορεί να επιδικάσει τρεις θεραπείες: (α) απαλλοτρίωση με αποζημίωση (β) ανταλλαγή περιουσιών με Τ/Κ περιουσίες που βρίσκονται στις ελεύθερες περιοχές και (γ) επιστροφή της περιουσίας. Ο πρώην δικαστής του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (“ΔΕΕ”), κ.Αρέστη, προέταξε το επιχείρημα πως η ΕΑΙ δίδει κυρίως αποζημίωση και εξαγοράζει τις περιουσίες από τους νόμιμους ιδιοκτήτες. Συνεπώς, κατά τη δική του εκτίμηση, η ΕΑΙ δε θα διατάξει επιστροφή των περιουσιών στο Βαρώσι.

Αληθεύει πως η ΕΑΙ συνήθως δίδει αποζημίωση και απαλλοτριώνει τις περιουσίες στα κατεχόμενα. Ωστόσο, στην τοποθέτηση του, ο κ.Αρέστη αγνοεί πλήρως δύο στοιχεία. Πρώτο, είναι άγνωστο πόσοι από αυτούς που εν τέλει αποζημιώθηκαν πήγαν στην ΕΑΙ ζητώντας αποζημίωση αντί επιστροφή. Δεύτερο υπάρχει μια σημαντική ιδιαιτερότητα στην περιφραγμένη πόλη. Στις πλείστες περιουσίες υπάρχει ως εμπόδιο η ανάπτυξη της περιουσίας από τον Τ/Κ χρήστη που πιθανώς να παρεμποδίζει την επιστροφή της περιουσίας ως υπήρχε το 1974. Στο Βαρώσι δεν υπάρχει χρήστης και η περιουσία δεν έχει αναπτυχθεί. Με βάση την νομολογία του ΕΔΑΔ (που δεσμεύει και την Τουρκία), αφού η επιστροφή είναι εφικτή, η Τουρκία οφείλει να επιστρέψει την περιουσία (PapamichalopoulosvGreece [34]).

Η πιο πάνω ανάλυση δε σημαίνει πως δεν ελλοχεύουν κίνδυνοι για την Ε/Κ πλευρά. Ο πρώτος πιθανός κίνδυνος είναι η ΕΑΙ να προσφέρει αποζημιώσεις στους Βαρωσιώτες για να τους δελεάσει να πουλήσουν τις περιουσίες τους στην κατοχική αρχή. Αυτό είναι σαφώς δικαίωμα τους όμως δε θα ήταν προς το συμφέρον της Ε/Κ πλευράς σε τυχόν διαπραγματεύσεις για την επίλυση του Κυπριακού.Για να παρεμποδίσει μια τέτοια κίνηση από πλευράς Τουρκίας, η κυβέρνηση οφείλει να επικεντρωθεί στην παροχή κινήτρων στους αιτητές για να μη δεχτούν πώληση και να ζητούν μόνο επιστροφή της περιουσίας τους.

Ο δεύτερος πιθανός κίνδυνος είναι να αποφανθεί πρωτόδικα η ΕΑΙ πως οι περιουσίες στο Βαρώσι ανήκουν στο ΕΒΚΑΦ (μουσουλμανικό ίδρυμα) και να απορρίψει τυχόν προσφυγές. Το επιχείρημα ΕΒΚΑΦ έχει ήδη απορριφθεί συνοπτικά από το ΕΔΑΔ (XenidesArestisvTurkey [15]; LordosvTurkey [116]). Σε περίπτωση πρωτόδικης απόρριψης της προσφυγής από την ΕΑΙ, ο Ε/Κ αιτητής μπορεί να προσβάλει την απόφαση στο διοικητικό δικαστήριο των κατεχομένων, μετά στο εφετείο και, αν η θεραπεία δεν τον ικανοποιεί, να πάει στη συνέχεια στο ΕΔΑΔ για να διεκδικήσει τα δικαιώματα του. Πρακτικά, αυτή η διαδικασία μπορεί να πάρει χρόνο και στο μεσοδιάστημα υπάρχει η πιθανότητα να εποικιστεί η περιουσία. Μια πρακτική ανάλυση των δεδομένων φανερώνει πως η Τουρκία μάλλον δε θα προχωρήσει σε μια τέτοια κίνηση. Η Τουρκία ανέκαθεν ελίσσεται υπολογίζοντας το ρίσκο που ενέχεται σε κάθε απόφαση. Έχοντας ήδη παραβιάσει τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας, η συνήθεις πρακτικές τηςμαρτυρούν πως θα μετριάσει αυτή την παραβίαση με το να δώσει στους πρόσφυγες την επιλογή της επιστροφής για να διατηρήσει ένα αφήγημα ημι-νομιμότητας. Αυτό φανερώνουν και οι δηλώσεις του κ.Τσαβούσογλου, ενώ κάτι ανάλογο είχε γίνει το καλοκαίρι όταν το ΟρούτςΡέις αποσύρθηκε από την Ελληνική υφαλοκρηπίδα ως ένδειξη δήθεν βούλησης για διάλογο, ενώ το Μπαρμπαρός παρέμεινε στην Κυπριακή ΑΟΖ.

Εν πάση περιπτώσει, ακόμη και στη χειρότερη περίπτωση, όπου προτάσσεται το επιτυχώς το επιχείρημα ΕΒΚΑΦ στην ΕΑΙ, ο Ε/Κ αιτητής θα μπορεί να πάει στο ΕΔΑΔ όπου, κατά πάσα πιθανότητα, η απόφαση θα είναι καταδικαστική για την Τουρκία. Ειδικά αν το ΕΔΑΔ διαπιστώσει συστημική παραβίαση των δικαιωμάτων των νόμιμων ιδιοκτητών, τότε θα μπορέσει ο Ε/Κ αιτητής να επιχειρηματολογήσει πως η ΕΑΙ δεν είναι αποτελεσματικό ένδικο μέσο. Αν το ΕΔΑΔ συμφωνήσει με αυτή τη θέση, τότε παύει η προσφυγή στην ΕΑΙ να αποτελεί προϋπόθεση για την προσφυγή στο ΕΔΑΔ και ανοίγει διάπλατα ο δρόμος για το Στρασβούργο.

Το Δημόσιο Συμφέρον

Από πλευράς πολιτικής ηγεσίας, πολλά έχουν ειπωθεί για τις επιπτώσεις που θα έχουν τυχόν προσφυγές Βαρωσιωτών στην ΕΑΙ. Αρχικά, προτάθηκε το ‘νομικό’ επιχείρημα πως τέτοιες προσφυγές θα αλλοιώσουν τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας (550 και 789). Μια ανάγνωση των ψηφισμάτων φανερώνει πως αυτά έχουν να κάνουν με την επέκταση της νεκρής ζώνης για να συμπεριλάβει και το Βαρώσι υπό τη διοίκηση του ΟΗΕ.Συνεπώς, οι υποχρεώσεις της Τουρκίας που πηγάζουν από τα ψηφίσματαδεν επηρεάζονται από τις ατομικές προσφυγές.

Ως προς την πολιτική πτυχή του θέματος, η κυβέρνηση εξέφρασε την άποψη πως οι μαζικές προσφυγές στην ΕΑΙ θα αποτελέσουν την “ταφόπλακα του Κυπριακού”. Προσπερνώντας την τραγική ειρωνεία της υπόθεσης, η κυβέρνηση δε φαίνεται να έχει αιτιολογήσει τη θέση της με κανένα νομικό επιχείρημα, αλλά ούτε και με κάποια επαρκή ανάλυση των πολιτικών εξελίξεων.

Αντιθέτως, η κυβέρνηση φαίνεται να επιμένει πως υπάρχει δίλημμα μεταξύ προσφυγής και στάτους κβο προ-‘πικ-νικ’. Ωστόσο οι εξελίξεις στο Βαρώσι αποδεικνύουν πως τα δεδομένα έχουν αλλάξει οριστικά. Οι επιλογές που έχουμε αυτή τη στιγμή είναι μεταξύ προσφυγής και εποικισμού της πόλης. Σε αυτό το πλαίσιο πρέπει να αξιολογήσουμε τη σημασία της επιστροφής των Αμμοχωστιανών. Τυχόν επιστροφή θα σημαίνει Ε/Κ πληθυσμός στο Βαρώσι. Αυτό προσθέτει ακόμα ένα επιχείρημα υπέρτης επιστροφής της πόλης υπό Ε/Κ διοίκηση σε περίπτωση λύσης του Κυπριακού. Το εναλλακτικό σενάριο (αυτό του εποικισμού) ενδέχεται να δυσκολέψει οποιαδήποτε προσπάθεια για να επιστρέψει το Βαρώσι υπό τη διοίκηση μιας Ε/Κ συνιστώσας πολιτείας (αν μιλάμε για ΔΔΟ). Οι δυσκολίες θα προκύψουν πρωτίστως σε επίπεδο διαπραγμάτευσης αφού πλέον θα ζητάμε την επιστροφή μιας περιοχής που θα κατοικείται και θα έχει αναπτυχθεί από Τούρκους (κυρίως έποικους) και, μετέπειτα, σε επίπεδο ενσωμάτωσης αυτών των ανθρώπων στην Ε/Κ πολιτεία.

 

Συμπέρασμα

 

Σαφώς το Κυπριακό είναι πολιτικό πρόβλημα και δε θα λυθεί σε κανένα δικαστήριο. Παράλληλα, αυτό δε σημαίνει πως δε μπορούμε να δημιουργήσουμε πολυεπίπεδη στρατηγική για να υποστηρίξουμε τον πολιτικό μας αγώνα. Όλες οι εναλλακτικές θέσειςείναι σεβαστές αρκεί να είναι βασισμένες σε μια ορθολογιστική ανάλυση της κατάστασης. Έχοντας ζυγίσει τα νομικά επιχειρήματα και λαμβάνοντας υπόψη το πολιτικό πλαίσιο που έχει διαμορφωθεί, φαίνεται πως οι προσφυγές θα ήταν μια χρήσιμη προσπάθεια αποτροπής των Τούρκικων σχεδίων για εποικισμό των Βαρωσίων. Δυστυχώς, δεν υπάρχουν πλέον εύκολες επιλογές ούτε μπορεί κανείς με σιγουριά να εγγυηθεί πως οι προσφυγές θα αποτρέψουν τον εποικισμό. Αυτό που είναι εξόφθαλμο είναι πως η μη προσφυγή δε θα συνεισφέρει στην αποτροπή των σχεδίων της Τουρκίας. Δυστυχώς, το διπλωματικό παιχνίδι συνεχίζεται, είτε θέλουμε να παίξουμε είτε όχι. Τα τελευταία χρόνια μας έχουν δείξει πως δεν έχουμε πλέον την πολυτέλεια να περιμένουμε την πλάστιγγα να γείρει υπέρ μας. Ούτε πρόκειται να μας χαριστεί η Ιστορία.

 

*Ο Αλέξανδρος Δημητριάδης είναι ασκούμενος στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και απόφοιτος των νομικών σχολών του University of Cambridge και του London School of Economics.

Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.