Φόρμα αναζήτησης

Περί Εφκάβ και Βακουφίων

Το θέμα της περίκλειστης περιοχής Αμμοχώστου σε τακτά χρονικά διαστήματα αποτέλεσε αντικείμενο διαμάχης μεταξύ των δύο κοινοτήτων. Ωστόσο απουσίασαν μέχρι πρότινος προκλητικές αναφορές από τις κατοχικές αρχές όπως συνηθίζουν για σωρεία άλλων θεμάτων. Όπως φαίνεται όμως, μετά από τη μπονάτσα έρχεται η φουρτούνα.

Σύμφωνα με ισχυρισμούς προερχόμενους από το ίδρυμα Βακουφίων, η περίκλειστη περιοχή Αμμοχώστου ανήκει στο ΕΦΚΑΦ, ήτοι στην  ανώτατη διοίκηση θρησκευτικών θεμάτων των μωαμεθανών.  Όντος, αρκετά ακίνητα υπήρξαν ιδιοκτησία των Βακουφίων, όμως κατά τη περίοδο της Βρετανικής Αποικιοκρατίας  μεταφέρθηκαν σε Ελληνοκύπριους και στην Εκκλησία. Η τελευταία θέση είναι παραδεκτή ένθεν και ένθεν. Αυτό που αμφισβητείται είναι η νομιμότητα της μεταβίβασης. Το άρθρο αυτό δεν σκοπεύει να καταπιαστεί και ασχοληθεί με τους ισχυρισμούς του Ιμπραχίμ Μπέντερ, Γενικού Διευθυντή του Ιδρύματος Βακουφίων, αλλά να επεξηγήσει τη κατηγορία γης που καλείται «Βακούφικη».

Κατά το χρόνο εφαρμογής οθωμανικού δικαίου οι κατηγορίες καθορίζονταν από το «περί Γαιών Οθωμανικό κώδικα» σύμφωνα με τον οποίο η γη διαιρείτο σε 5 κατηγορίες:

  1. Αραζί Μεμλουκέ ή Μούλκ
  2. Αραζί Μιριέ
  3. Αραζί Μεφκουφέ ή Βακούφια
  4. Αραζί Μετρουκέ
  5. Αραζί Μεβάτ ή χαλίτικα

Αναφορικά με τα βακούφια, επρόκειτο για ακίνητα που είχαν αφιερωθεί από τους ιδιοκτήτες τους για αγαθοεργό σκοπό. Λόγω ακριβώς αυτής της αφιέρωσης, το ΕΦΚΑΦ, , καθίστατο ιδιοκτήτης των ακινήτων. Η μεταβίβαση γινόταν με πράξη αφιέρωσης η οποία περιείχε και τους όρους διακατοχής.  Η αφιέρωση αφορούσε δικαιώματα κατοχής και/ή ιδιοκτησίας.  Στις περιπτώσεις που αφορούσε την κυριότητα του ακινήτου, αυτό μπορούσε να εγγραφεί στο Δευτέρ Χανέ που ήταν το Αυτοκρατορικό κτηματολογικό γραφείο. Τα Βακούφια Διακρίνονται σε αληθινά βακούφια και σε μη αληθινά βακούφια.  Τα αληθινά βακούφια αφορούσαν  δωρεές ακινήτων  κατηγορίας Μουλκ, όπου ουσιαστικά ήταν ακίνητα σε πόλεις και χωριά όπου τη χρήση, τη κατοχή αλλά και την ιδιοκτησία την είχαν ιδιώτες, χωρίς καμία κρατική παρέμβαση. Λέγοντας μη αληθινά βακούφια εννοούμε τη δωρεά κτημάτων κατηγορίας Αραζί Μιριέ, δηλαδή καλλιεργήσιμα χωράφια, η ιδιοκτησία των οποίων άνηκε στο κράτος ενώ παραχωρείτο από το Σουλτάνο τίτλος που συνεπαγόταν μόνο με άδεια κατΣοχής και χρήσης.

Το 1946 τέθηκε σε ισχύ το Κεφ. 224 «ο περί ακίνητης ιδιοκτησίας νόμος», ο οποίος, όχι μόνο δεν κατάργησε την κατηγορία αυτή αλλά συμπεριέλαβε διατάξεις σχετικές με τα βακούφια (άρθρα 36-38). Περαιτέρω, σήμερα υπάρχει εν ισχύ ειδική νομοθεσία, το κεφ. 337 «ο περί Εφκάβ και βακουφίων νόμος».

Μάλιστα στη κατηγορία αυτή παρέχεται αυξημένη προστασία και από το Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας και πιο συγκεκριμένα από το άρθρο 23(10). Μετά τα λυπηρά συμβάντα του 1974, επειδή η περιουσία του ΕΦΚΑΒ  έμεινε απροστάτευτη και «ακέφαλη», η Κυπριακή Νομοθετική εξουσία, ψήφισε το Ν. 139/1991  «ο περι τουρκοκυπριακών περιουσιών (διαχείριση και άλλα θέματα)» σύμφωνα με τον οποίο η διαχείριση των Βακουφίων που κείτονται στις ελεύθερες περιοχές περιήλθε στον Υπουργό Εσωτερικών υπό την ιδιότητα του κηδεμόνα. Αυτή η ρύθμιση κρίθηκε αντισυνταγματική στην υπόθεση Αντωνάκης Χρ Σολομονίδης Λτδ και άλλοι ν. Γενικού Εισαγγελέα και άλλοι , 2003 1 ΑΑΔ 1275 που όμως δικαιολογείται από το Δίκαιο της Ανάγκης.

Παναγιώτης Κυπριανού Δικηγόρος