Φόρμα αναζήτησης

Πέντε Διδάγματα από την Κρίση

Του Φίλιππου Σαββίδη*

Ένα είναι βέβαιο: όταν θα έχει περάσει το «κακό» τα πράγματα δεν θα είναι τα ίδια. Η επόμενη μέρα της πανδημίας του Κορωνοϊού θα μας βρει μπροστά σε νέα δεδομένα. Πολλές από τις σημερινές βεβαιότητες θα έχουν ανατραπεί ή διαψευστεί. Τα διδάγματα, που σίγουρα θα είναι πολλά και σημαντικά, θα πρέπει να αξιολογηθούν. Υπάρχουν, όμως, και πράγματα τα οποία φαίνεται ότι επιβεβαιώνονται από τη σημερινή παγκόσμια κρίση. Φαινόμενα, δηλαδή, τα οποία, μολονότι αυτονόητα για κάποιους και για άλλους όχι, δεν μπορούμε να αγνοήσουμε.

Πρώτον: Η παραδοσιακή προσέγγιση που θέλει το «έθνος-κράτος» να είναι απροσπέλαστο φρούριο και να έχει τον απόλυτο έλεγχο είναι ξεπερασμένη. Η σημερινή πανδημία καταδεικνύει, με τον πιο σκληρό τρόπο, ότι κανένα κράτος δεν είναι απρόσβλητο, ούτε μπορεί να γίνει, όσα «τείχη» και να υψώσει. Η ρητορική των λαϊκιστών και αρνητών της ευρωπαϊκής ιδέας καταρρέει. Το πόσο αναγκαία και χρήσιμη είναι η ΕΕ αποδεικνύεται ξανά, ανεξαρτήτως της κριτικής που μπορεί να ασκηθεί στους θεσμούς της.

Δεύτερον: Η μονομερής αντιμετώπιση παγκόσμιων κρίσεων είναι καταδικασμένη σε αποτυχία. Η στάση των Ντόναλντ Τραμπ και Μπόρις Τζόνσον είναι διδακτική. Η υποτίμηση του κινδύνου, οι μονομερείς ενέργειες και η άρνηση πολυμερούς συνεργασίας μειώνουν τις δυνατότητες αποτελεσματικής αντιμετώπισης της πανδημίας και αποτελούν απειλή σε εθνικό αλλά και σε παγκόσμιο επίπεδο. Αντίθετα, η πολυμερής συνεργασία, μέσα και από διεθνείς θεσμούς όπως ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, είναι αναγκαία συνθήκη για να ελεγχθεί η κατάσταση. Όπως σωστά υποδεικνύει ο γνωστός ιστορικός Γιουβάλ Χαράρι, «το πραγματικό αντίδοτο στην επιδημία δεν είναι ο διαχωρισμός αλλά η συνεργασία».

Τρίτον: Κανένα κράτος δεν μπορεί από μόνο του να αντιμετωπίσει μια τέτοιας έκτασης κρίση. Όπως οι φυσικές καταστροφές, έτσι και οι πανδημίες δεν έχουν σύνορα. Χρειάζεται συλλογική απάντηση, συντονισμός και αλληλεγγύη. Αρχές πάνω στις οποίες κτίστηκε το Ευρωπαϊκό οικοδόμημα. Όσες φορές η Ευρώπη λειτούργησε συλλογικά, συντονισμένα και με αλληλεγγύη κατάφερε να ξεπεράσει κρίσεις και κινδύνους. Όσες φορές απέτυχε να το κάνει πλήρωσε βαρύ τίμημα.

Έτσι και τώρα, ο ευρωπαϊκός συντονισμός, η πειθαρχημένη συνεργασία, η ανταλλαγή πληροφοριών, γνώσεων και πρακτικών είναι εκ των ων ουκ άνευ για να κερδηθεί ο «πόλεμος» εναντίον του Κορωνοϊού. Το επιτυχημένο προηγούμενο του ευρωπαϊκού συντονισμού για να αντιμετωπιστεί η επιδημία του Έμπολα το 2014 βοηθά. Τότε, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο διόρισε ως Ευρωπαίο Συντονιστή για τον Έμπολα τον τέως Επίτροπο Ανθρωπιστικής Βοήθειας και Διαχείρισης Κρίσεων Χρήστο Στυλιανίδη, με σαφή εντολή να βρεθεί στην πρώτη γραμμή και να συντονίσει τις υπηρεσίες της ΕΕ και των κρατών-μελών.

Αντλώντας διδάγματα από εκείνη την εμπειρία, η ΕΕ ενίσχυσε τους μηχανισμούς αντιμετώπισης κρίσεων. Αναβάθμισε τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Πολιτικής Προστασίας μέσα από το rescEU και δημιούργησε το Ευρωπαϊκό Ιατρικό Σώμα (κληρονομιά που άφησε ο Επίτροπος Στυλιανίδης) για να μπορεί να αντιδρά ταχύτερα και αποτελεσματικότερα σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης. Ως αποτέλεσμα, η Ένωση διαθέτει σήμερα περισσότερα εργαλεία αντιμετώπισης έκτακτων καταστάσεων, τα οποία, με τολμηρές πολιτικές αποφάσεις και σωστό συντονισμό, μπορούν να σώσουν ζωές.

Το rescEU έχει ήδη ενεργοποιηθεί και στο πλαίσιό του δημιουργείται ένα στρατηγικό απόθεμα ιατρικού εξοπλισμού το οποίο θα χρησιμοποιηθεί για να αντιμετωπιστούν οι μεγάλες ανάγκες που προκαλεί η πανδημία του Κορωνοϊού.

Τέταρτο: Η συνεχιζόμενη κρίση καταδεικνύει, με τον πιο δραματικό τρόπο, πόσο σημαντικό είναι να έχεις στο πηδάλιο ηγέτες με γρήγορα ανακλαστικά και, κυρίως, να τολμούν να πάρουν δύσκολες αλλά αναγκαίες αποφάσεις. Αποφάσεις που ενδεχομένως να είναι αντίθετες με το κοινό αίσθημα και να ανατρέπουν ριζικά την καθημερινότητα του πολίτη, αλλά που χωρίς αυτές η καταστροφή θα ήταν ανυπολόγιστη. Μια στιβαρή ηγεσία και ένας πολιτικός κόσμος που ενεργεί με υπευθυνότητα, δημιουργεί στους πολίτες την εμπιστοσύνη που χρειάζεται για να εφαρμοστούν οι αποφάσεις και να αποφευχθούν τα χειρότερα. Τόσο ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας όσο και οι ειδικοί αναγνωρίζουν, για παράδειγμα, ότι η Ελλάδα φαίνεται να τα καταφέρνει. Αυτό πιστώνεται πρώτα και κύρια στον Έλληνα πρωθυπουργό, ο οποίος είχε τα ανακλαστικά, έλαβε τολμηρές αποφάσεις και μίλησε, χωρίς περιστροφές, στον Έλληνα πολίτη για την κρισιμότητα της κατάστασης.

Πέμπτο: Όταν το κράτος κάνει σωστά τη δουλειά του, ο πολίτης συμμορφώνεται πιο εύκολα στις οδηγίες και στις απαιτήσεις. Ωστόσο, όσα και να κάνει το κράτος, η ατομική ευθύνη παραμένει κεντρικό ζητούμενο και συνθήκη επιτυχίας. Η έννοια της δημοκρατίας και του πολίτη προϋποθέτει την ατομική ευθύνη. Μετά την κρίση θα πρέπει να δούμε ξανά και με σοβαρότητα το μεγάλο ζήτημα: πώς καλλιεργούμε πολίτες με συναίσθηση συλλογικής ευθύνης; Πώς οικοδομούμε την «πολιτότητα» σε μια ευρωπαϊκή δημοκρατία;

Προς το παρόν, παραμένουμε όλοι προσηλωμένοι στο βραχυπρόθεσμο στόχο να νικηθεί η πανδημία. Η παρούσα κρίση, όπως και κάθε κρίση, δημιουργεί και μια ευκαιρία: να αλλάξουμε και να διορθώσουμε προς το καλύτερο πράγματα και συνήθειες. Για να είμαστε ακόμα πιο έτοιμοι για την επόμενη κρίση.

*Πολιτικός Επιστήμονας/Διεθνολόγος

Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.