Φόρμα αναζήτησης

Νομικοπολιτικές σκέψεις για την κατάσταση στην ΑΟΖ (Του Α. Μαρκίδη)

Τις δικές του «νομικοπολιτικές σκέψεις» για την κατάσταση που δημιουργήθηκε μετά τις επιδρομικές ενέργειες της Τουρκίας στην ΑΟΖ της Κυπριακής Δημοκρατίας δημοσιοποίησε μέσω Facebook ο Αλέκος Μαρκίδης: 

  1. Μόλις εκδηλώθηκε η πρώτη παρεμπόδιση με πολεμικά πλοία του πλωτού γεωτρύπανου της ENI να προσεγγίσει το θαλάσσιο οικόπεδο 3 με σκοπό την ερευνητική γεώτρηση έγινε και η πρώτη καθησυχαστική δήλωση από τον ίδιο τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας ότι δεν υπήρχε λόγος ανησυχίας, ενώ άλλα κυβερνητικά στελέχη έλεγαν μετ’ επιτάσεως και προς καθησυχασμό του λαού ότι το γεωτρύπανο μένει και δεν φεύγει.
  2. Η Κυβέρνηση, ως έπρεπε και ως είχε καθήκον, αποδόθηκε σε ένα σκληρό διπλωματικό αγώνα, προκειμένου άλλα κράτη και κυρίως η ΕΕ να πιέσουν/πείσουν την Τουρκία να εγκαταλείψει την νεοφανή (αν εξαιρέσουμε την υπόθεση με τα Στροβίλια) μετά το 1974 ενέργειά της.
  3. Στην πιο πάνω προσπάθειά της η Κυβέρνηση είχε και την σύμφωνη γνώμη της πολιτικής ηγεσίας όλων των κομμάτων. Χρήση του δικαιώματος άμυνας με χρήση στρατιωτικών μέσων εκ των πραγμάτων δεν ήταν δυνατή, γιατί χωρίς να ομολογείται, η στρατιωτική υπεροπλία της Τουρκίας έναντι της Κυπριακής Δημοκρατίας ήταν και είναι συντριπτική.
  4. Συντηρείτο για μέρες η ελπίδα ότι η παράνομη NAFTEX, που έληγε στις 22 Φεβρουαρίου, δεν θα ανανεωνόταν, με αποτέλεσμα το αναμένον γεωτρύπανο να πάει στον αρχικό προορισμό του. Δύο μέρες, όμως, πριν από τις 22 Φεβρουαρίου η Τουρκία ανανέωσε την NAFTEX, παρεμπόδισε με απειλή στρατιωτικής βίας την νέα απόπειρα του γεωτρύπανου να προχωρήσει προς τον προορισμό του, με αποτέλεσμα το τελευταίο να οδεύσει προς Μαρόκκο, και έτσι να ματαιωθεί οριστικά η γεώτρηση στο οικόπεδο 3.
  5. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας πέτυχε στο πρόσφατο άτυπο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο να πείσει τους Ευρωπαίους Εταίρους ότι η Κυπριακή Δημοκρατία έπρεπε να υποστηριχθεί, εφόσον υφίστατο επίθεση αναφαίρετο και αναγνωρισμένο από όλα τα κράτη -πλην Τουρκίας – αποκλειστικό της δικαίωμα διεξαγωγής έρευνας στη Αποκλειστική Οικονομική της Ζώνη. Η δήλωση Tusk ομιλεί αφ’ εαυτής. Σαφώς υπαινίσσεται ότι, αν η Τουρκία δεν συμμορφωθεί, πιθανόν να αναβληθεί και η Σύνοδος της Βάρνας. Η δήλωση Tusk εκ μέρους όλων των κρατών μελών της ΕΕ ήταν διπλωματική και πολιτική επιτυχία. Η Τουρκία αμέσως αντέδρασε, όχι δια λόγων, αλλά δι’ έργων, εκδίδοντας 2 νέες και πολύ προκλητικές NAFTEX.
  6. Επομένως το ερώτημα τώρα είναι πως θα αντιδράσει η ΕΕ στο επόμενο Συμβούλιο και τι θα αποφασίσει σε σχέση με την σύνοδο της Βάρνας.
  7. Εδώ ακριβώς είναι ένα από τα βασικά θέματα στα οποία πρέπει να συγκεντρωθεί η προσοχή της Κυπριακής Κυβέρνησης.
  8. Στα θέματα αυτά, που σχετίζονται πολύ στενά με το μέλλον του τόπου μας, δεν επιτρέπονται δηλώσεις, που έκδηλα κύριο στόχο έχουν να διατηρήσουν ικανοποιημένη κατά το δυνατόν την κοινή γνώμη στο εσωτερικό. Μεγαλόστομες δηλώσεις ότι οι ενεργειακοί μας σχεδιασμοί δεν ανατρέπονται (πως δεν ανατρέπονται, αφού μόλις πριν λίγες μέρες ανατράπηκε μέρος τους), δηλώσεις που έμμεσα είναι υποτιμητικές για την Ιταλία (πχ δεν θα τολμήσει η Τουρκία άλλους «Τσαμπουκάδες», εκεί που τις έρευνες θα κάμει Γαλλική ή Αμερικάνικη εταιρεία) ή πατροναρίστικες δηλώσεις για το τι συμφέρει και τι όχι στους τουρκοκύπριους κλπ δεν έχουν θέση. Είναι πολιτικά άστοχες. Κάμνε πολλά, λέγε λίγα, είναι υπό τις περιστάσεις η σωστή συνταγή.
  9. Στη Κύπρο έχουμε τάση να υπεραπλουστεύουμε τα περίπλοκα, να μην συζητούμε τα δυσάρεστα, να υποτιμούμε τις βλαπτικές για μας εξελίξεις.
  10. Η Συνθήκη των ΗΕ για την θάλασσα (UNCLOS) είναι μία περίπλοκος Συνθήκη 320 άρθρων, με 9 Παραρτήματα, 187 περίπου πυκνογραμμένων σελίδων. Πρόκειται για νομικό κείμενο, που ερμηνεύεται σύμφωνα με τους κανόνες της Νομικής Επιστήμης. Αναγνωρίζει ρητά ότι τα νησιά έχουν δική τους υφαλοκρηπίδα και δική τους Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη, αλλά με κάποιους περιορισμούς (Κατά την γνώμη μου αξίζει τον κόπο να μελετηθεί αν η ΚΔ κατατάσσεται στην κατηγορία «νησιών». Μάλλον όχι, κυρίως γιατί δεν είναι νησί που ανήκει σε κράτος, αλλά είναι η ίδια κράτος. Τι διαφέρει πχ από την Μεγάλη Βρετανία, που και εκείνη περιβρέχεται από θάλασσα ή από την Μαγαδασκάρη; Διαφέρει όμως πχ από την Κρήτη ή την Σαρδηνία, γιατί αυτές δεν είναι αυθύπαρκτα κράτη, αλλά τμήματα κράτους).
  11. Την Συνθήκη προσυπέγραψε η συντριπτική πλειοψηφία των κρατών μελών του ΟΗΕ. Υποστηρίζεται, και στη Κύπρο υιοθετείται ασμένως, ότι η Συνθήκη δεσμεύει και τα κράτη, που δεν την προσυπέγραψαν, επειδή, ως λέγουν οι υποστηρικτές της θεωρίας αυτής, το περιεχόμενο της Συνθήκης ενσωματώνει/ αντιπροσωπεύει εθιμικό διεθνές δίκαιο. Τα κράτη, βέβαια, που δεν προσυπέγραψαν την Συνθήκη επ’ ουδενί δέχονται κάτι τέτοιο.
  12. Οι ΗΠΑ προσυπέγραψαν την Συνθήκη, αλλά δεν την έχουν κυρώσει, πράγμα που σημαίνει ότι δεν δεσμεύονται από αυτήν. Τρία γειτονικά μας κράτη δεν προσυπέγραψαν την Συνθήκη. Η Τουρκία, η Συρία και το Ισραήλ.
  13. Η ίδια η Συνθήκη προνοεί σε σχέση με τον καθορισμό Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης συνεννόηση μεταξύ γειτονικών κρατών, και, σε περίπτωση μη εξευρέσεως λύσεων, προνοεί για διαδικασίες επιλύσεως διαφορών.
  14. Σε περίπτωση που γειτονικά κράτη δεν έχουν αμφότερα ή όλα προσυπογράψει την Συνθήκη, τότε υπάρχει αδιέξοδο. Γνωστή είναι η διαφορά που προέκυψε πρόσφατα μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου. Η Κυπριακή Δημοκρατία έχει διμερή Συνθήκη με το Ισραήλ, αλλά και με τον Λίβανο (που ακόμα δεν κυρώθηκε). Τι θέση θα πάρει η ΚΔ στη διένεξη μεταξύ Λιβάνου και Ισραήλ; Καλά κάμνει η Κυβέρνηση να είναι έγκαιρα έτοιμη.
  15. Προσωπικά δεν βλέπω πως μπορεί να εξαναγκασθεί χώρα, μη μέλος της Συνθήκης να ακολουθήσει τις διαδικασίες της Συνθήκης, για οριοθέτηση ΑΟΖ. Αυτό ισχύει τόσο σε σχέση με Ελλάδα (μέλος της Συνθήκης) με την γειτονική της Τουρκία, όσο και σε σχέση με τον Λίβανο με το γειτονικό του Ισραήλ. Και ασφαλώς και μεταξύ ΚΔ και Τουρκίας.
  16. Η Τουρκία είναι μεταξύ των κρατών που δεν έχουν αναγνωρίσει δικαιοδοσία οποιουδήποτε διεθνούς δικαστηρίου, εξαιρέσει του Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Στρασβούργου (ΕΔΑΔ), το οποίο, όμως, δεν έχει εξουσία να επιληφθεί θεμάτων, όπως αυτό, που εξετάζουμε εδώ.
  17. Μόνο, αν με την θέλησή της δεχθεί η Τουρκία να υπογράψει συνυποσχετικό για θέμα χάραξης ΑΟΖ και/ή Υφαλοκρηπίδας (και βέβαια νοουμένου ότι αυτό δεχθεί και η ενδιαφερόμενη γειτονική της χώρα), μόνον τότε θα μπορεί να αποκτήσει δικαιοδοσία διεθνές δικαστικό όργανο.
  18. Αδιανόητο να σκεφθούμε καν ότι η Τουρκία θα προσυπογράψει τέτοιο συνυποσχετικό με την ΚΔ. Με την Ελλάδα; Εδώ απλώς υπενθυμίζω ότι η ιστορική συμφωνία του Ελσίνκι του 1999 προνοούσε για τέτοιο συνυποσχετικό. Η μη υλοποίησή της αποδίδεται σε διαφορετική στάση της Κυβερνήσεως Καραμανλή, που διαδέχθηκε την Κυβέρνηση Σημίτη στις αρχές του 2004. Ο ιστορικός του μέλλοντος θα έχει φαντάζομαι πολλά να πει περί αυτού.
  19. Ο μόνος τρόπος να ασχοληθεί το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης με θέματα ΑΟΖ είναι αν, είτε το Συμβούλιο Ασφαλείας είτε η Γενική Συνέλευση των ΗΕ, ζητήσει από το Δικαστήριο αυτό Γνωμάτευση. Στα δύο αυτά σώματα το θέμα δεν θα εξετασθεί ως θέμα νομικό, αλλ’ ως θέμα πολιτικό. Η Κυβέρνηση της ΚΔ, προτού αποφασίσει να ζητήσει κάτι τέτοιο, οφείλει να ζυγίσει καλά τις δυνάμεις της και τα διαφορετικά γεωπολιτικά συμφέροντα που εμπλέκονται.
  20. Οι Τουρκικές απειλές και δηλώσεις δεν πρέπει να υποτιμώνται. Η Τουρκική πολιτική έχει επανειλημμένα αποδείξει ότι ξέρει να περιμένει με υπομονή, αλλά και να κτυπά αποφασιστικά , όταν κρίνει ότι πολιτικά έχει την δυνατότητα.
  21. Θα επαναλάβω αυτό που είπε κάποτε ο Πρόεδρος Κέννεντυ. Δεν πρέπει να διαπραγματευόμαστε από φόβο, αλλ’ ούτε και πρέπει να φοβούμαστε την διαπραγμάτευση. Η Τουρκική απειλή αυτήν την στιγμή δεν αφορά μόνο την παρεμπόδιση άλλων γεωτρήσεων. Ίσως η Τουρκία αποφύγει κάτι τέτοιο στο σύντομο μέλλον. Η απειλή αφορά και την πιθανότητα γεώτρησης από την ίδια την Τουρκία σε περιοχή που ανήκει στην ΑΟΖ της ΚΔ.
  22. Η διαπραγμάτευση για λύση του Κυπριακού προβλήματος κατά τρόπο συστηματικό, σοβαρό και με αμετάθετο συγκεκριμένο στόχο, όπως προνοούν τα ψηφίσματα του ΟΗΕ, ουδέποτε σήμαινε παράδοση. Σήμαινε διεκδίκηση απελευθέρωσης της Κύπρου, στα πλαίσια αποδεκτού συμβιβασμού. Η πάροδος του χρόνου δουλεύει εναντίον μας. Η ευθύνη του επανεκλεγέντος Προέδρου της Δημοκρατίας, που σήμερα εγκαθίστανται και επίσημα προς έναρξη αύριο της νέας θητείας του, αλλά και των πολιτικών ηγεσιών των 2 μεγάλων κομμάτων, που για δεκαετίες ακολουθούν την ίδια περίπου γραμμή στο Κυπριακό πρόβλημα, είναι τεράστιες.

Η συνέχεια της διήγησής μου για τις Εξελίξεις μετά την Τουρκική Εισβολή θα γίνει τις προσεχείς μέρες. Στα πλαίσια αυτά θα εξετασθεί και το ζήτημα της παράνομης και νομικά άκυρης «Συνθήκης» μεταξύ Τουρκίας και της λεγόμενης «ΤΔΒΚ» για καθορισμό «ΑΟΖ» μεταξύ τους.