Φόρμα αναζήτησης

Εθνική Κυριαρχία vs Κράτος Δικαίου

Το 1912, τέσσερις βαλκανικές χώρες έστειλαν τελεσίγραφο στην Οθωμανική Αυτοκρατορία απαιτώντας, μεταξύ άλλων, να σταματήσει να καταπιέζει τους ομοεθνείς τους που ζούσαν στα εδάφη της.  Η απάντηση ήταν περίπου «δεν θα μας πείτε εσείς τι θα κάνουμε στη δική μας χώρα. Είμαστε κυρίαρχο κράτος, εμείς διαφεντεύουμε την αυτοκρατορία μας, οποιαδήποτε επέμβαση απ’ έξω είναι έωλη και καταπατά την κυριαρχία μας».

Έκτοτε, όσο πιο πολύ διευρύνεται το φάσμα των διεθνών συμβάσεων, όσο πιο πολλά διεθνή σώματα ασχολούνται με ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ελευθεριών, τόσο πιο πολύ τα κράτη τείνουν να περιχαρακώνονται στην εθνική κυριαρχία για να αμυνθούν στις πιέσεις των «ξένων». Αυτό το φαινόμενο γνώρισε κορύφωση πριν τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο (οι δικτατορικές κυβερνήσεις – ιδιαίτερα της Γερμανίας και της Ιταλίας – αναθεμάτιζαν ως επίθεση στην κυριαρχία τους κάθε νύξη για εκ μέρους τους καταπάτηση δικαιωμάτων των πολιτών τους). Υποχώρησε με την ενδυνάμωση διεθνών οργανισμών και θεσμών μετά τον πόλεμο. Για να επανεμφανιστεί έντονα τις τελευταίες δεκαετίες, εξαιτίας της διεθνούς αναρχίας και  αποδυνάμωσης αυτών των διεθνών οργάνων, λόγω της αναγέννησης του εθνικισμού.

Σε χώρες με προϊστορία στην καταπάτηση δικαιωμάτων των πολιτών, στη διαφθορά, κακοδιοίκηση κ.λπ., όσοι ασκούν εξουσία επικαλούνται συστηματικά την εθνική κυριαρχία. Και επειδή αυτό γίνεται για δεκαετίες, στο τέλος οι ίδιοι οι λαοί τους ενστερνίζονται μιαν αμυντική στάση. Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου ένας λαός μπορεί να μεμψιμοιρεί για τη διαφθορά και την κακοδιοίκηση, όμως μόλις εμφανιστεί κάποιος «απ’ έξω» να πει τα ίδια, τότε αυτόν τον λαό τον πιάνει το «εθνικό φιλότιμο» και κλείνει τις πόρτες και τα αφτιά του.

Απορία δεκαεφτάχρονης: «Μα η Κύπρος είναι νησί;»

Οι «ξένοι» έχουν κάνει ένα μεγάλο κακό στην Κύπρο: Δεν υπολόγισαν πόσο επιπόλαιοι και πονηροί είμαστε. Μας καθοδήγησαν να φτιάξουμε ένα κράτος το 1960 το οποίο είχε κρατικούς και όχι ενδοκοινοτικούς μηχανισμούς ελέγχου. Με άλλα λόγια, θεώρησαν ότι θα προσπαθούσαμε να επιβιώσει η Κυπριακή Δημοκρατία του 1960, γι’ αυτό και λειτούργησαν διακοινοτικά όσον αφορά τον έλεγχο των εξουσιών. Έβαλαν τον Τουρκοκύπριο αντιπρόεδρο να ελέγχει τον Ελληνοκύπριο Πρόεδρο, και το ανάποδο. Έβαλαν τους Τουρκοκύπριους βουλευτές να κάνουν το αντίστοιχο με τους Ελληνοκύπριους, και το ανάποδο. Έβαλαν τους Τουρκοκύπριους δικαστές να ελέγχουν τους Ελληνοκύπριους, και ούτω καθεξής. Αν ήξεραν καλά τι κουμάσια είμαστε, θα φρόντιζαν ο έλεγχος των εξουσιών να είναι ενδοκοινοτικός και όχι διακοινοτικός. Γιατί εμείς σύντομα αποφασίσαμε να διοικούμε η κάθε κοινότητα τον εαυτό της, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει ουσιαστικός μηχανισμός ελέγχου. Ο Μακάριος και οι επίγονοί του στην προεδρία μετατράπηκαν σε ανεξέλεγκτους αυτοκράτορες από το 1964, το ίδιο και οι ηγέτες των Τουρκοκυπρίων. Ανάλογα, το ίδιο συνέβη και με τη νομοθετική και με τη δικαστική εξουσία.

 

Οι Τουρκοκύπριοι τη γλύτωσαν κάπως, γιατί δημιούργησαν το δικό τους «σύνταγμα», που έχει ελεγκτικούς μηχανισμούς. Εμείς, με το γνήσιο Σύνταγμα, μείναμε κουτσοί και ανάπηροι. Μια πολιτεία γεμάτη από εξουσίες – μικρές και μεγάλες – που δεν τις ελέγχει κανείς. Κάπως έτσι καταλήγουμε σε τραγέλαφους: Ένα κράτος να καταντά πιο ψευδοκράτος από ένα παράνομο «κράτος»…

Δικαιοσύνη και μεγάλη εικόνα

Δημιουργήσαμε, βέβαια, θεσμούς όπως οι επίτροποι (διοικήσεως, ανθρωπίνων δικαιωμάτων κ.λπ.), που μαζί με άλλους (π.χ. γενικός ελεγκτής), ασκούν έλεγχο στις εξουσίες. Μακάρι να ΄ναι καλά η Ευρώπη που μας τους επέβαλε… Όμως, εκ του αποτελέσματος, όλοι καταλαβαίνουμε πως δεν έχουν επαρκή δύναμη για να περιορίσουν ουσιαστικά τη διαφθορά των εξουσιών, τα τζάκια – από τα οποία προέρχονται συχνά και οι ίδιοι οι επικεφαλής αυτών των θεσμών – , τις ανατολίτικες ροπές προς το ρουσφέτι και τις πελατειακές σχέσεις. Απόδειξη: Στο τελευταίο σκάνδαλο με τη δικαιοσύνη, όλες οι εξουσίες είναι αμήχανες και όλοι οι θεσμοί ρίχνουν ο ένας στον άλλο το μπαλάκι, ακόμη και της διερεύνησης του σκανδάλου. Και ο Πρόεδρος προαναγγέλλει εισήγηση για «εξυγίανση» της δικαιοσύνης μέσω δημιουργίας οργάνου όπου θα συμμετέχουν όλα τα τζάκια (δικαστές Ανωτάτου, γενικός εισαγγελέας κ.λπ.)! Με άλλα λόγια, η «λύση» είναι να ομαλοποιηθεί ξανά η κατανομή υπερεξουσιών ώστε να μην έχει παράπονο κανένα τζάκι.

Η πρόσφατη «κρίση» γύρω από τη δικαιοσύνη μπορεί να αποδειχτεί χρήσιμη αν λάβουμε υπόψη τα εξής:

(α) Η «κρίση» δεν είναι κεραυνός εν αιθρία. Πολύς κόσμος είχε άμεση γνώση ή υποψίες για το ότι η διαφθορά δεν περιορίζεται μόνο στην εκτελεστική και στη νομοθετική εξουσία. Δεν υπάρχουν αποστειρωμένες γυάλες στο χωριό μας.

(β) Λόγω της απουσίας επαρκών ελεγκτικών μηχανισμών, στην Κύπρο τα σκάνδαλα βγαίνουν στην επιφάνεια μόνο όταν ένα τζάκι αισθανθεί κάποια στιγμή ριγμένο από κάποια άλλα. Πάντοτε, πριν και μετά την «κρίση», το καταγγέλλων τζάκι είναι αναπόσπαστο μέρος της κρίσης.

(γ) Από τη στιγμή που δεν έχουμε ως κράτος μηχανισμούς για να εξυγιαίνουμε τις διεφθαρμένες καταστάσεις, όλα θα έρχονται και θα παρέρχονται απλώς ως επικαιρότητα.

(δ) Με δεδομένα τα πιο πάνω, έχουμε δυο επιλογές: Η πρώτη είναι να αφήσουμε χαραμάδες ώστε να μπαίνει φως απ’ έξω. Καλή ώρα τώρα με την επικείμενη παρέμβαση της GRECO του Συμβουλίου της Ευρώπης. Πρόκειται όμως για συμβουλευτικό θεσμό. Που όταν μας εισηγήθηκε ξανά στο παρελθόν τέσσερα μέτρα αναδιάρθρωσης της δικαιοσύνης, εφαρμόσαμε μόνο όσα τμήματά τους δεν έθιγαν εξουσίες.

(ε) Η δεύτερη είναι να πάρουμε μια ριζική απόφαση: Αν δεν θέλουμε λύση του Κυπριακού, αν δεν θέλουμε να συνδιοικούμε με τους Τουρκοκυπρίους, ώστε να ελέγχουμε τις λαμογιές τους και να ελέγχουν τις δικές μας, τότε χρειαζόμαστε ένα νέο Σύνταγμα. Ένα Σύνταγμα που να ενσωματώνει άλλους ελεγκτικούς μηχανισμούς στο δικό μας ελληνοκυπριακό κράτος. Η εκδοχή του Συντάγματός μας, όπως τη διαμορφώσαμε από το 1964 και μετά, παράγει εξ ορισμού αυθαιρεσία και ασυδοσία.

 Φαύλος κύκλος

Ούτε οι παρεμβάσεις των «ξένων» θα έχουν αποτέλεσμα, ούτε νέο Σύνταγμα θα φτιάξουμε αν αυτοί που θα τα υλοποιήσουν είναι ακριβώς αυτοί που βολεύονται με το σημερινό καθεστώς. Γιατί να μειώσουν τη δύναμη και την εξουσία τους; Γιατί να αυτοπεριοριστούν;

Γι’ αυτό, παράλληλα με τις προσπάθειες για επίλυση του Κυπριακού – η οποία συνδέεται με το θέμα της λειτουργίας του κράτους έτσι κι αλλιώς – οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών θα πρέπει να πιέσουν, με συνέπεια και σοβαρότητα, για τον περιορισμό της αυθαιρεσίας όσων ελέγχουν τις τρεις εξουσίες. Οφείλουν να μπουν στη λογική του διμέτωπου αγώνα, βάζοντας αυτές τις εξουσίες μπροστά σε διλήμματα. Για παράδειγμα, «είτε λύστε το Κυπριακό, είτε παραδεχτείτε ότι δεν θέλετε να λυθεί και φτιάξτε νέο Σύνταγμα». Μπορεί να φαντάζει δύσκολο, όμως, δεν είναι. Γιατί και το Κυπριακό έχει πια μήνες μόλις μπροστά του, και το υφιστάμενο Σύνταγμά μας είναι τόσο κολοβό που θα παράγει όλο και περισσότερα σκάνδαλα και αδιέξοδα. Με γεωμετρική πρόοδο, σε όλα τα επίπεδα.

 

Καλάθι

  • Όσοι αμφιβάλλουν ακόμη ότι ο Πρόεδρος έχει στο μυαλό του την τρίτη θητεία – άλλο αν θα του βγει το σενάριο – ας ρίξουν μια ματιά στις εκλεκτικές συγγένειες των νέων διορισμών στα δ.σ. ημικρατικών οργανισμών. Εκτός από την Αριστερά, οι μόνοι δυσαρεστημένοι είναι ο καναλάρχης του «Τερατσιά TV» στην Κολοπετινίτσα και ο πρόεδρος του κόμματος καππαροσυλλεκτών.
  • Στη Γαλλία, οργανώνεται μέσω διαδικτύου και ξεσπά ένα κίνημα διαρκείας. Τα «κίτρινα γιλέκα». Κρατά μήνες, και υποχρεώνει τον Μακρόν σε μεταρρυθμίσεις. Στην Κύπρο, ένα ετερόκλητο μείγμα επιδιώκει να μιμηθεί. Πρώτη μεγάλη δράση: Συγκέντρωση ογδόντα ατόμων έξω από τη Βουλή, για πολύ ειδικό θέμα, κι ανάμεσά τους δέκα-δώδεκα με κίτρινα γιλέκα. Εν τέλει, μας ταιριάζει! Όλο το πακέτο: Σκοπιμότητα – Μίμηση – Ευτελισμός… This is Cyprus.
  • Μήπως, τελικά, αυτό που πραγματικά χρειαζόμαστε είναι να ακούμε περισσότερο; Ή μάλλον, να ακούμε καλύτερα. Ναι, τα λόγια των άλλων, αλλά μόνο όταν δεν είναι ηχορύπανση στ’ αφτιά μας. Και αληθινή μουσική ν’ ακούμε, που πάντα αξίζει.