Φόρμα αναζήτησης

Εκλογές και «ηθική νομιμοποίηση» του κακού

Την τελευταία μέρα του 1170, τέσσερις απεσταλμένοι του βασιλιά της Αγγλίας Ερρίκου του Β΄ μπήκαν κρυφά στο παρεκκλήσι, όπου προσευχόταν ο Αρχιεπίσκοπος Τόμας Μπέκετ, και βύθισαν τα σπαθιά τους στο κορμί του. Δύο χρόνια αργότερα, ο Τόμας Μπέκετ ανακηρύχθηκε άγιος.

Πριν διοριστεί σε αυτήν τη θέση από τον ίδιο τον Ερρίκο τον Β΄, ο Αρχιεπίσκοπος του Καντέρμπουρι ήταν αυτό που θα λέγαμε σήμερα «κολλητός» του βασιλιά. Συμμετείχαν μαζί σε όλα τα άνομα γλέντια, ο βασιλιάς τον διόρισε πρωθυπουργό, και συνεργάζονταν αγαστά. Όταν όμως ο Ερρίκος έκανε το λάθος να διορίσει τον Μπέκετ και Αρχιεπίσκοπο, σε μιαν εποχή ανταγωνισμού κράτους-Εκκλησίας στην Αγγλία, ο Μπέκετ τρελάθηκε από την πραγματική εξουσία που πήρε τώρα στα χέρια του. Αυτονομήθηκε, αρνήθηκε να συνεργαστεί με τον πρώην «κολλητό» του, και επιδίωξε την αντιστροφή των ρόλων μέσα από τη νέα δική του εξουσία: Η Εκκλησία να επιβληθεί στο κράτος και στον βασιλιά.

Ο Τόμας Μπέκετ ανακηρύχθηκε άγιος και μάρτυρας από την Εκκλησία. Από τους ιστορικούς ανακηρύχθηκε σε ένα από τα καλύτερα παραδείγματα του πόσο μπορεί να τρελάνει τον άνθρωπο η εξουσία, ή έστω η προοπτική κατάκτησής της. Και ακόμη χειρότερα η πιθανότητα απώλειάς της.

Η Ευρώπη

Μια σειρά από παράγοντες, όπως η διεύρυνση της απόστασης ανάμεσα στο τι κάνουν τα κόμματα και στο «τι με απασχολεί τώρα ως πολίτη» οδηγούν κάποιους Ευρωπαίους πολίτες στην ερωτοτροπία με ακροδεξιές έως φασιστικές ιδέες. Είπαμε, η Ιστορία δεν επαναλαμβάνεται, αλλά κάποιες φόρμουλες συμπεριφορών και στάσεων ναι: Ακριβώς σε μιαν ανάλογη περίοδο, τη δεκαετία του 1930, όταν η αστική δημοκρατία περνούσε κρίση γιατί δεν έδινε απαντήσεις στην καθημερινότητα των πολιτών, τα δύο τρίτα της Ευρώπης διοικούνταν από φασιστικά ή ναζιστικά καθεστώτα. Συνήθως, με τις ευλογίες και την ψήφο του λαού.

Σήμερα, όμως, υπάρχει ένα φαινόμενο που δεν υπήρχε τότε στον ίδιο βαθμό: Η διάχυση. Σε μερικές ευρωπαϊκές χώρες, προκειμένου να μην χάνουν ψήφους προς την Ακροδεξιά και τον φασισμό-ναζισμό, τα κόμματα του αστικού δημοκρατικού τόξου εμβολιάζουν τον εαυτό τους με ισχυρές δόσεις ενέσιμου εθνικισμού-φασισμού. Σε κοινωνίες με αρκετά ισχυρή προσήλωση στα ανθρώπινα δικαιώματα και στις φιλελεύθερες αρχές του Διαφωτισμού, το αποτέλεσμα είναι είτε η απόρριψη, είτε η προσωρινή μόνο επιτυχία αυτού του μοντέλου. Ο εμβολιασμός των συντηρητικών στη Βρετανία από τον εθνικισμό οδήγησε πολύ γρήγορα τη χώρα στο χάος και το κλίμα αντιστρέφεται, το πείραμα Λεπέν στη Γαλλία είναι σε φάση αποστείρωσης, στη Σουηδία τα πράγματα είναι ανάλογα, ακόμη και στην Αυστρία ο γάμος αποδείχτηκε αδιέξοδος πολύ σύντομα. Από την άλλη, το πρόβλημα φαίνεται να έχει σχετική διάρκεια σε χώρες με σαφώς ασθενέστερο βάθος δημοκρατίας και ενστερνισμού του ευρωπαϊκού ανθρωπισμού (π.χ. η Ουγγαρία). Ανάμεσα σ’ αυτές τις χώρες, δυστυχώς, άρχισε να φιγουράρει με φιλοδοξίες και η «Κύπρος μας»…

Η πρώτη νομιμοποίηση

Το φθινόπωρο του 2015 σχηματοποιήθηκαν καθαρά στο πολιτικό σκηνικό της Κύπρου δύο μεγάλες ομάδες αντιπαράθεσης: Τα κόμματα που υποστήριζαν τη διαδικασία συνομιλιών για λύση ΔΔΟ, και τα κόμματα που διαφωνούσαν έντονα με αυτήν. Τα κόμματα της δεύτερης ομάδας (ΔΗΚΟ, ΕΔΕΚ, Συμμαχία, Οικολόγοι, Αλληλεγγύη), προκειμένου να αποτρέψουν τη λύση, υιοθέτησαν σχεδόν όλες τις τακτικές, πρακτικές και τη ρητορική των ακροδεξιών κομμάτων: Επένδυση στον φόβο και στην ανασφάλεια, ρητορική του χάους, διχαστικό κλίμα, εμμονή στην επίσημη αφήγηση και ενίσχυσή της, μασονικού τύπου δικτύωση στα ΜΜΕ και στην κοινωνία. Αυτή ήταν η πρώτη «επίσημη» νομιμοποίηση του ιδεολογικού περιεχομένου και της ρητορικής ακροδεξιών εθνικιστικών σχηματισμών όπως το ΕΛΑΜ. Και ήταν η πρώτη ήττα των κομμάτων του δημοκρατικού τόξου. Γιατί, τόσο σήμερα όσο και κατά τη δεκαετία του 1930, η μάχη ανάμεσα στον εθνικισμό-φασισμό και στη δημοκρατία-ανθρωπισμό κρίνεται στο πόσο τα κόμματα του δημοκρατικού τόξου συνασπίζονται κατά της Ακροδεξιάς, πόσο έντονα χαράζουν τη γραμμή που χωρίζει τα ίδια από τον φασισμό. Αυτό το πρώτο τεστ ήταν αποτυχημένο για την κυπριακή πολιτική ζωή. Πολλά κόμματα είδαν όχι ως αντίπαλο αλλά ως συνεργάτη το ΕΛΑΜ. Ακόμη και ως δεξαμενή άντλησης ψήφων.

Έτσι ξεκίνησε μια διαδικασία «ηθικής νομιμοποίησης» των παραλογισμών της εθνικιστικής Ακροδεξιάς. Η κοινωνία πήρε το μήνυμα πως δεν είναι καθόλου κακό να θαυμάζεις τον Χίτλερ και τις μεθόδους του.

Η δεύτερη νομιμοποίηση

Η άδοξη κατάρρευση των συνομιλιών στο Κραν Μοντανά ηρέμησε αρκετά τα πράγματα στα κόμματα της πρώτης «ηθικής νομιμοποίησης» του εθνικισμού. Οφείλουμε να το αναγνωρίσουμε ότι από το ΔΗΚΟ μέχρι την κυρία Θεοχάρους (που στο μεταξύ έγινε ΔΗΚΟ!), μείωσαν σε μεγάλο βαθμό την εφαρμογή πρακτικών και τη ρητορική της Ακροδεξιάς. Αυτό είναι βέβαια πολύ ευχάριστο, αλλά δυστυχώς συνδέεται με κάτι δυσάρεστο: Από τη στιγμή που η καθημερινή πολιτική συμπεριφορά του Προέδρου πείθει εδώ και δύο χρόνια ότι δεν θα επιτρέψει επανάληψη των συνομιλιών, ο δικός τους συναγερμός δεν έχει λόγο ύπαρξης, τουλάχιστον επί του παρόντος.

Χωρίς προοπτική συνομιλιών, και κυρίως μετά την πρώτη «ηθική νομιμοποίηση» της εθνικιστικής Ακροδεξιάς από τα κόμματα του ενδιάμεσου, ο ΔΗΣΥ βρέθηκε μπροστά στο τεράστιο δίλημμα: Με ποιον εαυτό του να συμπορευτεί; Ο Τόμας Μπέκετ έχει ήδη «τρελαθεί» από το μεθύσι της εξουσίας. Τι κάνουμε; Λέμε την αλήθεια, ή τον ανακηρύσσουμε άγιο;

Είτε ελέω δημοσκόπων και εκλογολόγων, είτε για να μην τους κάνει μια χαψιά το φάντασμα του Μπέκετ, οι συνοδικοί αποφάσισαν να τον ανακηρύξουν άγιο. Και ως φυσική συνέπεια προέκυψε το γαϊτανάκι: Αφού είναι άγιος, η εκλογική ανάγκη επιβάλλει να αναθεματίσουμε τους πολιτικούς αντιπάλους ως εχθρούς της πατρίδας, να ενστερνιστούμε τη ρητορική του μίσους απέναντι στους αλλόδοξους, να ξυπνήσουμε όλα τα φαντάσματα του φόβου…

Με άλλα λόγια, να επιδιώξουν να κερδίσουν ψήφους από την Ακροδεξιά, πείθοντας ότι έχουν μετατραπεί σε ασφαλέστερη «εκδοχή» της. Ο ΔΗΣΥ δεν είναι ακροδεξιό κόμμα. Αυτή η επαναλαμβανόμενη τακτική του, όμως, συνιστά μια δεύτερη «ηθική νομιμοποίηση» της ακροδεξιάς πολιτικής και ρητορικής.

Πάμε για τρίτη νομιμοποίηση;

Όλα δείχνουν ότι η μεγάλη ζημιά έχει ήδη γίνει. Η ίδια η προεκλογική περίοδος διασφαλίζει ότι και μετεκλογικά το ΕΛΑΜ δεν θα είναι καθόλου απομονωμένο. Με βάθρο τις δύο «νομιμοποιήσεις» που προηγήθηκαν, όλα τα κόμματα του δημοκρατικού τόξου, με εξαίρεση το ΑΚΕΛ, δεν θα έχουν από αύριο κανένα πρόβλημα (α) να συνεχίσουν να υιοθετούν στοιχεία της λογικής και της πρακτικής της Ακροδεξιάς, (β) να συνεργάζονται μαζί της εναλλάξ.

Η μόνη περίπτωση να ανασχεθούν οι τάσεις υιοθέτησης στοιχείων της Ακροδεξιάς και της σιωπηρής συνεργασίας μαζί της είναι η ίδια η κοινωνία να δώσει σήμερα το ανάλογο μήνυμα. Ναι, τα ποσοστά του ΕΛΑΜ πρέπει να μειωθούν, ναι είναι ήττα της κοινωνίας η εκπροσώπηση της κυπριακής Ακροδεξιάς στο Ευρωκοινοβούλιο. Για το μέλλον της Κύπρου και της κυπριακής πολιτείας όμως, το πιο σημαντικό από όλα είναι η κοινωνία να απαξιώσει, εκτός από το ΕΛΑΜ, και τα άλλα δύο: Και τον εμβολιασμό δημοκρατικών κομμάτων από τη λογική του ΕΛΑΜ, και την υπόγεια συνεργασία μαζί του. Διαφορετικά, θα πάμε για άλλη μια «ηθική νομιμοποίηση» της Ακροδεξιάς στην Κύπρο. Την τρίτη και οριστικότερη.

Καλάθι

  • Πρέπει να το αναγνωρίσουμε στον Πρόεδρο. Πολύ ανθρώπινη και ειλικρινής η συμπεριφορά του έξω από το νοσοκομείο, όπου επισκέφτηκε τον Δημήτρη Χριστόφια. Σχεδόν ταυτίστηκε. Μακάρι να ήταν περισσότερες αυτές οι στιγμές.
  • Βλέπουμε τους πολιτικούς ως μαγνητόφωνα ή ρομπότ. Τις τελευταίες μέρες όμως αποδείχτηκε πως δεν είναι. Ο Αβέρωφ έξω από τα νερά του, ξυπνά συναισθήματα συμπόνιας για το πόσο υποφέρει. Ο Άντρος ασυνήθιστα άνετος, λες και αισθάνεται πως για πρώτη φορά τού βγαίνει το παιγνίδι. Ο Νικόλας μυαλωμένος προεκλογικά, αλλά πολύ-πολύ κουρασμένος στην τελική ευθεία – σχεδόν παραιτημένος.
  • Διαλέγουμε με βάση αυτό που μας αρέσει, αυτό που μας «μιλά» μέσα μας. Συχνά όμως την πατάμε, επειδή υποτιμούμε το «πώς». Παράδειγμα: Αγόρασα ένα αυτοκίνητο που μου άρεσε, με πολύ καλές διεθνείς κριτικές. Υποτίμησα όμως το ποιος το πουλά και το ποιος θα το συντηρεί. Αποτέλεσμα: Μετά από 7 χρόνια ταλαιπωρία, είμαι τώρα χωρίς αυτοκίνητο. Γιατί το χειρότερο πανευρωπαϊκά συνεργείο αυτοκινήτων φρόντισε να το διαλύσει. Κυριολεκτικά! [Κάθε ομοιότητα του αυτοκινητικού μου παθήματος με τα παθήματα στα μεγάλα ζητήματα ΔΕΝ είναι τυχαία.