Φόρμα αναζήτησης

«Ο πόλεμος Γαλλίας και Τουρκίας στην Αν. Μεσόγειο και Αφρική» του Γιώργου Διονυσίου



Σε πρόσφατη δήλωσή του ο Πρόεδρος της Γαλλίας Εμμανουέλ Μακρόν, μετά τη συνάντηση που είχε με τον Πρόεδρο Αναστασιάδη στο Παρίσι στις 23 Ιουλίου, ανέφερε ότι δεν πρέπει να αφεθεί ο έλεγχος της Ανατολικής Μεσογείου στην Τουρκία. Η δήλωση αυτή έχει μεγάλο στρατηγικό βάθος, γιατί γνωρίζει ο Γάλλος Πρόεδρος ότι όποιος ελέγχει τους θαλάσσιους δρόμους της Ανατολικής Μεσογείου ασκεί αποφασιστικό έλεγχο στην ευρύτερη περιοχή (ασιατική ενδοχώρα, Μέση Ανατολή, Βόρειο Αφρική).

Λίγες μέρες αργότερα, στις 19 Αυγούστου, ο Ερντογάν δήλωσε ότι «οι κινήσεις της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο είναι πολύ στρατηγικές για να θυσιαστούν για εφήμερες πολιτικές». Η δήλωση αυτή του Ερντογάν εκφράζει με τον σαφέστερο τρόπο τις βραχυπρόθεσμες, αλλά και τις μακροπρόθεσμες, επιδιώξεις της Τουρκίας. Πρόκειται για εκείνο που έγραψε ο πρώην πρωθυπουργός της Τουρκίας Αχμέτ Νταβούτογλου για τη σημασία της Ανατολικής Μεσογείου στο βιβλίο του «Το στρατηγικό βάθος», και φυσικά και της Κύπρου, αφού την παρομοιάζει με αβύθιστο αεροπλανοφόρο. Αναφερόμενος στην Κύπρο, αλλά και ευρύτερα στην Ανατολική Μεσόγειο, σημειώνει ότι βρίσκεται μαζί με την Κρήτη στον άξονα όπου τέμνονται οι υδάτινες αρτηρίες που συνδέουν Ευρώπη, Ασία, Αφρική και Μέση Ανατολή. Όποιος δε ελέγχει στρατιωτικά την Κύπρο, ελέγχει και την ευρύτερη περιοχή του Περσικού Κόλπου και της Κασπίας, μαζί με τις υδάτινες αρτηρίες του Άντεν και του Ορμούζ που συνδέουν Ευρώπη, Ασία και Αφρική. Στη συνέχεια τονίζει τη σημασία της Κύπρου για την ασφάλεια της Τουρκίας και προσθέτει ότι «καμία παγκόσμια και περιφερειακή δύναμη που κάνει στρατηγικούς υπολογισμούς στη Μέση Ανατολή, στην Ανατολική Μεσόγειο, στο Αιγαίο, στη διώρυγα του Σουέζ, στην Ερυθρά Θάλασσα και στον Περσικό Κόλπο δεν μπορεί να παραμελήσει την Κύπρο». Καταλήγει δε τονίζοντας τη σημασία της Ανατολικής Μεσογείου για την Τουρκία, αν αυτή θέλει να ακολουθήσει μια «επιθετική πολιτική θάλασσας». Αυτήν ακριβώς την επιθετική πολιτική θάλασσας είναι που ασκεί σήμερα η Τουρκία με τις πράξεις της αλλά και με τη ρητορική της για «γαλάζια πατρίδα» στο Αιγαίο, το Λιβυκό Πέλαγος και την Ανατολική Μεσόγειο. Το πρόβλημα για την ίδια είναι ότι δεν παίζει μόνη σε όλον αυτό τον χώρο, γιατί ήδη συγκρούεται και σύντομα θα συγκρουστεί με πολυποίκιλα συμφέροντα, γαλλικά, αμερικανικά, ευρωπαїκά, αλλά και αραβικά.

Δεν είναι  πρόσκαιρη

Η δυναμική, λοιπόν, παρουσία της Γαλλίας, τόσο στρατιωτικά όσο και διπλωματικά σε όλο αυτό το σκηνικό σήμερα, μόνο τυχαία και πρόσκαιρη δεν είναι. Σήμερα η Γαλλία διαδραματίζει ηγετικό ρόλο στην Ευρωπαϊκή Ένωση μαζί με τη Γερμανία, στη συγκεκριμένη δε περίπτωση έχει το πλεονέκτημα να προτάξει στρατιωτική ισχύ, κάτι που δεν μπορεί να πράξει η Γερμανία. Είναι η μόνη χώρα μέλος της ΕΕ που είναι μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ μετά το Brexit, είναι ταυτόχρονα μεσογειακή και βορειοευρωπαϊκή και είναι η μόνη ευρωπαϊκή πυρηνική δύναμη, πάλι μετά το Brexit. Είναι επίσης η ισχυρότερη δύναμη σε συμβατικά όπλα. Επιπλέον, πάντοτε θεωρούσε τις πρώην αποικίες της στο Βόρειο Αφρική (Τυνησία, Μαρόκο, Αλγερία), στην Υποσαχάρια Αφρική (Μαυριτανία, Σενεγάλη, Μπουρκίνα Φάσο, Μάλι, Νίγηρας, Τσαντ) και στη Μέση Ανατολή (Λίβανος, Συρία) ως σφαίρες επιρροής της.

Οι λόγοι της αντιπαράθεσης με την Τουρκία είναι πολλοί. Η Γαλλία έχει τεράστια συμφέροντα σε όλο τον γεωγραφικό χώρο, χερσαίο και θαλάσσιο, τον οποίο η Τουρκία φιλοδοξεί να αποσπάσει από τη σφαίρα επιρροής της Γαλλίας και να τον εντάξει στη δική της, ως περιφερειακή δύναμη που επιδιώκει να γίνει. Μια σημαντική παράμετρος που προκαλεί επίσης ανησυχία στη Γαλλία, είναι το γεγονός ότι στην Τουρκία κυβερνά στην ουσία το πολιτικό ισλάμ. Προέκταση τούτου είναι η πολιτιστική διπλωματία που εφαρμόζει η Τουρκία στη Βόρειο Αφρική αλλά και στις χώρες της Υποσαχάριας Αφρικής, με την προσπάθειά της να ωθήσει τον πληθυσμό στο φανατικό ισλάμ μέσα από δίκτυο σχολείων που διαθέτει και με το χτίσιμο τζαμιών. Αν σκεφτούμε ότι ο πληθυσμός της Υποσαχάριας Αφρικής διπλασιάστηκε από τη δεκαετία του 1990, αντιλαμβανόμαστε ποιες θα είναι οι επιπτώσεις αν αυξηθούν κατακόρυφα και οι μεταναστευτικές ροές προς την Ευρώπη, και μάλιστα υπό τον έλεγχο της Τουρκίας. Οι υπηρεσίες ασφαλείας του Μαρόκου και της Τυνησίας το επισημαίνουν, με την προσθήκη ότι απώτερος στόχος είναι ο έλεγχος από την Τουρκία του διαρκώς αυξανόμενου πληθυσμού, ενδεχομένως μέσα από μεταναστευτικές ροές προς την Ευρώπη, πολλαπλάσια μεγαλύτερες από αυτές που είδαμε στην κρίση του 2015. Αυτό θα συνιστούσε διαρκή εκβιασμό και ομηρία για την Ευρώπη. Εξάλλου, η Γαλλία διέβλεψε από νωρίς τις επεκτατικές φιλοδοξίες της Τουρκίας και πάντοτε προέβαλλε προσκόμματα στην ενταξιακή της πορεία εντός της ΕΕ.

Πέραν των πιο πάνω, από το 2000 η Γαλλία έθεσε σε εφαρμογή ένα φιλόδοξο πρόγραμμα για να επανακτήσει την επιρροή που είχε στην Αφρική και τη Μέση Ανατολή, όπου είχε αποικίες παλαιότερα. Αυτό τη φέρνει σε κατευθείαν σύγκρουση με την Τουρκία, η οποία τα τελευταία χρόνια εφαρμόζει ένα μεθοδικό πρόγραμμα διείσδυσης στη Μαύρη Ήπειρο, για υλοποίηση των αυτοκρατορικών επιδιώξεων του Ταγίπ Ερντογάν. Η διείσδυση αυτή είναι πολύπλευρη, οικονομική, ανθρωπιστική, πολιτιστική και φυσικά στρατιωτική. Τελευταίο παράδειγμα η πρόσφατη περιοδεία του Τσαβούσογλου στη Δυτική Αφρική. Στη δημοκρατία του Νίγηρα, που συνορεύει με τη Λιβύη, συζήτησε και στρατιωτικά θέματα. Είναι φανερό ότι η Τουρκία αναζητεί στηρίγματα για την πολιτική της στη Λιβύη, αλλά και πιθανή προμήθεια ουρανίου για το πυρηνικό της πρόγραμμα, αφού η χώρα αυτή είναι εξαγωγέας του πολύτιμου αυτού υλικού.

Όχι μόνο για Λιβύη

Η αφρικανική πολιτική της Τουρκίας δεν ξεκίνησε με αφορμή την περιπέτειά της στη Λιβύη. Η έναρξή της τοποθετείται το 1998. Έκτοτε έχει επιτύχει πολλά σε ολόκληρη την ήπειρο. Αύξησε τις πρεσβείες της από 12 σε 48 σε σύνολο 54 χωρών. Ο όγκος του εμπορίου διπλασιάστηκε από το 2002 που ανέλαβε την εξουσία το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης στην Τουρκία και έφτασε τα 21 δις ή και περισσότερο, με φιλοδοξία να αγγίξει τα 50 δις. Οι επενδύσεις ξεπερνούν τα 6,2 δις. Σήμερα στην Αφρική ανθούν οι τουρκικές κατασκευαστικές εταιρείες και η εξοπλιστική της βιομηχανία προμηθεύει στις αφρικανικές χώρες τα τουρκικά όπλα. Η αναστήλωση οθωμανικών μνημείων στη Βόρειο Αφρική συνδέει τον κόσμο με τα όνειρα του Ερντογάν, οι υποτροφίες σε φοιτητές θεμελιώνουν μακροπρόθεσμη επιρροή, οι δε Turkish Airlines καλύπτουν όλη την ήπειρο. Διαθέτει στρατιωτική βάση στη Σομαλία και διεξάγει έρευνες για υδρογονάνθρακες στα ανοικτά της χώρας. Στη Λιβύη θα ιδρύσει δύο αεροπορικές βάσεις και μία ναυτική στην πόλη Μισράτα, αν ηττηθεί ο στρατηγός Χαφτάρ.

Στη Γαλλία παρακολουθούν με μεγάλη προσοχή τη δραστηριότητα αυτή της Τουρκίας, γιατί θεωρούν, και όχι άδικα, ότι αυτή αντιπροσωπεύει σοβαρό κίνδυνο για τις τεράστιες επενδύσεις της σε ολόκληρη την ήπειρο. Η Γαλλία έχει συναλλαγές και επενδύσεις παντού, Βόρειο Αφρική, Υποσαχάρια Αφρική ή άλλως Σαχέλ. Εκτός, όμως, από τον τουρκικό κίνδυνο, οι Γάλλοι ήδη αντιμετωπίζουν τον κινεζικό ανταγωνισμό, εδώ δε συμπίπτουν τα συμφέροντά τους με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Συγκεκριμένα, το γαλλικό Συμβούλιο Επενδυτών, με 180 εταιρείες μέλη, έχει 10.000 επιχειρήσεις στην Αφρική. Οι εξαγωγές της στην Αφρική σε προϊόντα και υπηρεσίες ανέρχονται στα 5,6 δις ευρώ (της Γερμανίας σε 8,3 δις). Στον στρατιωτικό τομέα διαθέτει βάσεις στην Κεντροαφρικανική Δημοκρατία, στο Καμερούν, στο Τσαντ, στη Σενεγάλη. Η δε Αίγυπτος είναι ο μεγαλύτερος αγοραστής γαλλικών όπλων. Η Γαλλία έχει ιδιαίτερο λόγο να εξοπλίζει την Αίγυπτο, αφού η Τουρκία στηρίζει φανερά τους φονταμενταλιστές Αδελφούς Μουσουλμάνους. Ενδεχόμενη δε επικράτησή τους θα σημαίνει κατευθείαν απειλή για τα γαλλικά συμφέροντα στη Βόρειο και Υποσαχάρια Αφρική. Σημειώνουμε ότι ήδη στην Υποσαχάρια Αφρική δρουν ισλαμιστικές οργανώσεις, τις οποίες πολεμά η Γαλλία σε συμμαχία με τις χώρες της περιοχής.

Πέραν από την ανάγκη προάσπισης των στενά εθνικών της συμφερόντων, η δυναμική της παρουσία συναρτάται με την αδυναμία της ΕΕ να χαράξει και να ασκήσει ολοκληρωμένη στρατηγική στην Ανατολική Μεσόγειο. Τούτο αφήνει μεγάλο κενό που φιλοδοξεί να καλύψει η Γαλλία, δεδομένου ότι η Αμερική ενσυνείδητα μειώνει την παρουσία της, αφού επικεντρώνει το ενδιαφέρον της στην Ασία για να συγκρατήσει την αυξανόμενη απειλή από την Κίνα. Γι΄ αυτό ο Μακρόν μιλά για την ανάγκη η ΕΕ να δει τις πραγματικότητες και να αναλάβει τις ευθύνες της, αφού πέραν των άλλων, η επεκτατική πολιτική Ερντογάν αντιβαίνει τα ευρωπαϊκά συμφέροντα και είναι παράγοντας αποσταθεροποίησης της Ευρώπης (κίνδυνος υπονόμευσης του υπερεθνικού και υπερθρησκευτικού χαρακτήρα της ΕΕ, διάδοση ισλαμικού φονταμενταλισμού και συνεπώς απειλή για τους δημοκρατικούς θεσμούς, κίνδυνος για τη θεμελιώδη ευρωπαϊκή αρχή της διαβούλευσης και της συναίνεσης για την επίλυση διαφορών, απειλή για τις τεράστιες επενδύσεις και συναλλαγές της ΕΕ με ολόκληρη την Αφρική, κίνδυνος νέων μεταναστευτικών ροών από τη Βόρειο Αφρική με Τούρκους διακινητές, κατά το πρότυπο της προσφυγικής κρίσης το 2015). Προφανώς ο Μακρόν πιέζει με τη δυναμική του στάση την ΕΕ να χαράξει ολοκληρωμένη στρατηγική για τη Μέση Ανατολή και την Ανατολική Μεσόγειο, η απουσία της οποίας απειλεί την κυριαρχία μελών της. Φαίνεται ότι η πολιτική αυτή αποδίδει, αφού τον τελευταίο καιρό οι εκπρόσωποι της ΕΕ ολοένα και συχνότερα δηλώνουν ότι θα προστατεύσουν την κυριαρχία Κύπρου και Ελλάδας και προειδοποιούν επίσημα με σοβαρές κυρώσεις. Αν δεν το πράξουν, οι συνέπειες είναι προφανείς.

Πραγματικά διανύουμε μια κρίσιμη περίοδο για την ευρύτερη περιοχή μας, η έκβαση δε των αντιπαραθέσεων θα καθορίσει και τις νέες γεωπολιτικές ισορροπίες. Η δυναμική στάση της Γαλλίας εισάγει αποφασιστικά την έννοια της κυριαρχίας των κρατών μελών στην πολιτική ρητορική των οργάνων της ΕΕ. Αυτό έχει μεγάλη σημασία, γιατί εκτός των άλλων, η Γαλλία δοκιμάζει την επιρροή της εντός της ΕΕ μετά την αποχώρηση της Βρετανίας. Είναι δε πολύ πιθανό η κρίση αυτή να σηματοδοτήσει και την περαιτέρω ωρίμανσή της και τη μετάβασή της από την ψυχολογία μιας μεγάλης οικονομικής δύναμης σε εκείνη μιας ισχυρής πολιτικής οντότητας.

george.dionyssiou@gmail.com

Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.