Φόρμα αναζήτησης

Ο μακρύς και δύσκολος αγώνας για τη χωματερή της Επηχούς…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Τηλ.: 99 966518

 

Ο μακρύς και δύσκολος αγώνας που δώσαμε για την εκσκαφή της πρώην χωματερής της Επηχούς (Abohor) έχει επιτέλους τελειώσει. Τα οστά των πέντε «αγνοούμενων» Ελληνοκυπρίων που βρέθηκαν εκεί έχουν ταυτοποιηθεί από την Κυπριακή Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων με αναλύσεις DNA και επιστρέφονται στους συγγενείς τους για ταφή.

Τρεις από τους πέντε αυτής της ομάδας, των οποίων τα οστά βρέθηκαν, βρίσκονταν στο σπίτι της Φρόσως Δήμου στη Βώνη όταν κάποιοι Τουρκοκύπριοι από το Beykeuy και την Επηχώ πήγαν εκεί και συνέλαβαν 45 Ελληνοκύπριους. Έχουν βρεθεί τα οστά των 35 από εκείνη την ομάδα «αγνοουμένων» και χρειάζεται να βρούμε 10 ακόμα «αγνοούμενους» από εκείνη την ομάδα.

Οι πέντε «αγνοούμενοι» Ελληνοκύπριοι, των οποίων τα οστά βρέθηκαν στην πρώην χωματερή, βρέθηκαν εκεί χάρη στην ανθρωπιστική βοήθεια των αναγνωστών μας που επέμεναν ότι εκεί είχαν θαφτεί κάποιοι «αγνοούμενοι» Ελληνοκύπριοι.

Ένας από εκείνους τους τρεις «αγνοούμενους» Ελληνοκύπριους ήταν ο Χαράλαμπος Αντώνη Αντωνίου. Γεννήθηκε το 1951 στον Κάμπο και το 1974 ήταν έφεδρος στρατιώτης. Ο γιος του Αβραάμ ήταν τότε μόλις τεσσάρων μηνών.

Ο Λάμπρος Δημήτριου Δημητρίου ήταν ένας άλλος από τους πέντε και είχε γεννηθεί το 1918 στη Βώνη. Ήταν παντρεμένος και ήταν πολίτης.

Το τρίτο άτομο που πήραν από το σπίτι της Φρόσως Δήμου σε αυτή την ομάδα των πέντε «αγνοουμένων» ήταν ο Παναγιώτης Ανδρέα Μαγιάς. Είχε γεννηθεί το 1954 στην Κυθρέα και ήταν ελεύθερος. Και αυτόν τον πήραν από το σπίτι της Φρόσως Δήμου και «εξαφανίστηκε» με την ομάδα των 45.

Ένας άλλος από εκείνους που βρέθηκαν στη χωματερή ήταν ο Θεόδωρος Μιχαήλ Τσομαλλούρης. Είχε γεννηθεί το 1954 στο Φρέναρος και επίσης ήταν έφεδρος στρατιώτης το 1974, τοποθετημένος στην περιοχή Αγίου Παύλου στη Λευκωσία.

Ο πέμπτος «αγνοούμενος» από την ομάδα αυτή ήταν ο Γιάγκος Μιχαήλ Κυριακίδης που είναι επίσης γνωστός ως Ιωάννης Μιχαήλ Γιάγκου. Γεννήθηκε στο Τσέρι στις 30 Ιανουαρίου 1948. Η μητέρα του ήταν η Ελένη Πατσαλίδου και ο πατέρας του ο Μιχάλης Κυριακίδης. Είχε σπουδάσει Μαθηματικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και με την επιστροφή του στην Κύπρο ξεκίνησε να εργάζεται στη Στατιστική Υπηρεσία. Είχε παντρευτεί στις 21 Απριλίου 1974 και έγινε «αγνοούμενος» στις 14 Αυγούστου 1974 ενώ υπηρετούσε στρατιώτης. Ήταν και αυτός στο σπίτι της Φρόσως Δήμου στη Βώνη και τον είχαν πάρει με την ομάδα των Ελληνοκυπρίων από εκεί για να τον σκοτώσουν. Τα οστά του βρέθηκαν στην πρώην χωματερή της Επηχούς και τάφηκε δίπλα από την αδελφή και τον αδελφό του στις 30 Μαρτίου 2019 στο Τσέρι. Και οι δύο γονείς του έχουν πεθάνει.

Άρχισα να γράφω για αυτή τη χωματερή πριν από ακριβώς 12 χρόνια, το 2007, ότι τα μέρη αυτά έπρεπε να σκαφτούν από την Κυπριακή Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων.

Αυτή η αποκαλούμενη «χωματερή» ήταν μια τεράστια ανοιχτή κοιλότητα από όπου οι Βρετανοί είχαν πάρει χώμα για να κατασκευάσουν έναν δρόμο και είχε παραμείνει ανοικτή. Πριν από το 1974, κάποιοι Τουρκοκύπριοι στρατιώτες χρησιμοποίησαν αυτή την τεράστια κοιλότητα σαν πεδίο βολής αφού ήταν έξω από το χωριό και οι σφαίρες δεν θα διέφευγαν. Μετά το 1974, όταν κάποιοι Ελληνοκύπριοι «αγνοούμενοι» είχαν θαφτεί εκεί, σιγά σιγά το μέρος αυτό έγινε χωματερή και όλοι έριχναν εκεί πράγματα. Μπάζα από οικοδομές, μπουκάλια, νεκρά ζώα, τα πάντα. Σε κάποια στιγμή οι τοπικές αρχές περιέφραξαν τον χώρο για να σταματήσει ο κόσμος να ρίχνει πράγματα.

To 2007 οι αναγνώστες μας επέμεναν ότι ήξεραν ότι κάποιοι «αγνοούμενοι» Ελληνοκύπριοι είχαν θαφτεί εκεί. Είχα γράψει για αυτό πολλές φορές και πήρα τους λειτουργούς της ΔΕΑ εκεί πολλές φορές. Είχα ακόμα και αυτόπτη μάρτυρα που είδε με τα μάτια του τα σώματα όταν θάβονταν εκεί.

Όμως τα πράγματα δεν προχωρούσαν και η ΔΕΑ δεν είχε αποφασίσει να σκάψει, έτσι συνεχίσαμε να το υπενθυμίζουμε. Κάθε φορά που πηγαίναμε με τους λειτουργούς της ΔΕΑ στην Αμμόχωστο ή την Καρπασία ή τη Σίντα ή τη Λύση, καθ’ οδόν ζητούσα να περάσουμε από την Επηχώ έτσι ώστε να δούμε τη χωματερή. Πήγαμε με τον Καλλή και τον Okan Oktay και τον Murat Soysal για να δούμε τη χωματερή και καλούσα τους χωριανούς να έρθουν και να δείξουν την πιθανή περιοχή όπου είχαν θαφτεί. Έτσι τώρα, όποτε ψάχνω για φωτογραφίες στα αρχεία μου για την Αμμόχωστο ή τη Σίντα ή την Καρπασία, πάντοτε υπάρχουν και ορισμένες φωτογραφίες από αυτή τη χωματερή από διάφορες χρονολογίες – είχαμε πάει τόσες πολλές φορές. Και ήταν καλό που παρακολουθούσα τι συνέβαινε σε αυτή τη χωματερή, αφού στο τέλος κατάφερα να πείσω τη ΔΕΑ να κάνουν επείγουσες εκσκαφές εδώ.

Αυτό που συνέβη ήταν ότι σε κάποια φάση, ο μουχτάρης της Επηχούς αποφάσισε να μετατρέψει το μέρος αυτό σε πάρκο για τους χωριανούς και μαζί με την οργάνωση νεολαίας του CTP (Ρεπουμπλικανικού Τουρκικού Κόμματος), καθάρισαν την περιοχή και φύτεψαν δέντρα – εκατοντάδες φυτά. Όταν ένα βράδυ ενώ ετοίμαζα τις σελίδες μου στην εφημερίδα YeniDuzen, είδα φωτογραφίες και την είδηση, με τον μουχτάρη μαζί με τους νέους να ποζάρουν με πινακίδες στην πρώην χωματερή στην Επηχώ και να ανακοινώνουν ότι θα τη μετέτρεπαν σε πάρκο, τρελάθηκα!

Τηλεφώνησα στον μουχτάρη, τηλεφώνησα στον ηγέτη της Νεολαίας του CTP, τηλεφώνησα στους Τουρκοκύπριους και τους Ελληνοκύπριους λειτουργούς της ΔΕΑ, τηλεφώνησα σε μέλη της τοπικής αυτοδιοίκησης, συμπεριλαμβανομένης και της τοπικής αυτοδιοίκησης της Κυθρέας. Κάθισα και έγραψα e-mail στα μέλη της Κυπριακής Διερευνητικής Επιτροπής Αγνοουμένων, ότι αυτός ο πιθανός τόπος ταφής καταστρεφόταν και ότι χρειαζόταν να σκάψουν εδώ ΕΠΕΙΓΟΝΤΩΣ! Διαφορετικά τα μικρά φυτά θα μεγάλωναν και γίνονταν μεγάλα δέντρα και θα ήταν πιο δύσκολο το σκάψιμο και επίσης οι ρίζες των δέντρων θα τραβούσαν το ασβέστιο από τα οστά, και έτσι τα οστά των «αγνοούμενων» Ελληνοκυπρίων θα καταστρέφονταν. Ήμουν οργισμένη! Και φυσικά, οι τοπικές αρχές ήταν πολύ, πολύ θυμωμένες μαζί μου! Είχαν μόλις αρχίσει ένα πολύ ωραίο έργο και τους χαλούσα το πρόγραμμά τους! Πώς τολμούσα!

Ο τότε μουχτάρης απευθύνθηκε σε μένα με πολύ σκληρά λόγια αλλά δεν άλλαζα γνώμη.

«Όμως γνωρίζατε ότι υπήρχαν ‘αγνοούμενοι’ θαμμένοι εκεί. Είσαστε από την περιοχή και πρέπει να το είχατε ακούσει.»

Κάποια μέλη των τοπικών αρχών της περιοχής ήταν πολύ θυμωμένοι μαζί μου και μου το είπαν. Τους είπα αυτά που είπα και στον μουχτάρη:

«Ξέρατε ότι αυτός είναι ένας πιθανός τόπος ταφής, γιατί δώσατε τη συγκατάθεσή σας να δημιουργηθεί πάρκο από πάνω τους;!».

Τελικά, συμφωνήσαμε με τις τοπικές αρχές να συναντηθούμε στη χωματερή. Πήρα εκεί τους λειτουργούς της ΔΕΑ και ήρθαν και ερευνήσαμε μαζί και είδαμε τι θα μπορούσε να γίνει.

Έτσι πήγαμε επειγόντως μαζί με τους λειτουργούς της ΔΕΑ στον πιθανό τόπο ταφής που θα μετατρεπόταν σε πάρκο για να συναντήσουμε τις τοπικές αρχές.

Συναντηθήκαμε και οι λειτουργοί της ΔΕΑ τους διαβεβαίωσαν ότι θα τους αποζημίωναν για τα δέντρα ή θα τους αγόραζαν καινούργια φυτά όταν τελείωναν οι εκσκαφές έτσι ώστε να έφτιαχναν το πάρκο τους. Ίσως τώρα να μπορώ να αναπνέω πιο εύκολα και να χαλαρώσω αφού θα ξεκινήσει μια διαδικασία εκσκαφών εδώ – τελικά, μετά από τόσα χρόνια.

Η ΔΕΑ ξεκίνησε τις εκσκαφές και μετά σταμάτησε αφού ανάμεσα στα σκουπίδια υπήρχε αμίαντος από οικοδομές και αυτό θα επηρέαζε την υγεία της ομάδας εκσκαφών της ΔΕΑ.

Και τώρα τι;

Και πάλι περιμένουμε αποτελέσματα. Η ΔΕΑ έπρεπε να βρει τρόπο για να σκάψει εδώ χωρίς να βλάψει την υγεία των αρχαιολόγων. Και η ΔΕΑ όντως βρήκε λύση, αλλά και πάλι αυτό πήρε πολύ χρόνο. Η ΔΕΑ βρήκε μια εταιρεία που εκπαίδευσε τους αρχαιολόγους για το πώς να σκάψουν και η ΔΕΑ πήρε ειδικά ρούχα για την ομάδα εκσκαφών για να φορούν ενώ σκάβουν.

Στο τέλος η ΔΕΑ κατάφερε να βρει τα οστά πέντε «αγνοούμενων» Ελληνοκυπρίων.

Ο τότε μουχτάρης ηρέμησε, όπως επίσης και οι τοπικές αρχές, αλλά υποπτεύομαι ότι ακόμα δεν με συγχώρησαν που σταμάτησα το έργο τους για δημιουργία πάρκου εκεί. Σιγά σιγά θα ξεχάσουν και θα με «συγχωρέσουν» που τους δυσκόλεψα.

Και μετά από 12 χρόνια αγώνα για αυτόν τον πιθανό τόπο ταφής, τελικά οι πέντε «αγνοούμενοι» Ελληνοκύπριοι θα επιστρέψουν στους συγγενείς τους σε μικρά φέρετρα για να ταφούν.

Θέλω να ευχαριστήσω τους αναγνώστες μου από την Επηχώ που επέμεναν, και έδειξαν, και μας βοήθησαν. Με τις σπλαχνικές καρδιές και την επιμονή τους, τα καταφέραμε.

Συλλυπητήρια στους συγγενείς των «αγνοούμενων» Ελληνοκυπρίων των οποίων τα οστά βρέθηκαν εδώ. Ας αναπαυθούν τώρα εν ειρήνη και είμαι χαρούμενη που με κάποιο τρόπο καταφέραμε να σταματήσουμε την καταστροφή αυτού του τόπου ταφής και σιγουρευτήκαμε ότι θα γίνονταν εδώ εκσκαφές ακόμα και αν αυτό χρειάστηκε πολλά, πολλά χρόνια αγώνα.

Ποτέ δεν γνώρισε τον πατέρα του

Συνάντησα τον Αβραάμ, γιο του Χαράλαμπου Αντώνη Αντωνίου, και καθίσαμε μια βροχερή μέρα σε ένα μικρό εστιατόριο στην οδό Λήδρας στη Λευκωσία, μαζί και με τον σύζυγό μου, και μας είπε την ιστορία του πατέρα του. Ο Αβραάμ έθαψε τα οστά του πατέρα του την Κυριακή 3 Μαρτίου 2019 στον Κάμπο – ποτέ δεν γνώρισε τον πατέρα του αφού ήταν μόλις 4 μηνών το 1974 όταν ο πατέρας του έγινε «αγνοούμενος». Ο Αβραάμ εργάζεται ως πυροσβέστης τώρα και έρχεται κάποιες φορές στη Λευκωσία και έτσι είμαι σίγουρη ότι θα συναντηθούμε ξανά και θα μιλήσουμε. Δεν κατάφερα να πάω στην κηδεία του Χαράλαμπου Αντώνη Αντωνίου στον Κάμπο, αφού εκείνη τη μέρα εργαζόμουν στην εφημερίδα YeniDuzen, αλλά θα επισκεφτώ τον Κάμπο το καλοκαίρι και θα βάλω λίγα λουλούδια στον τάφο του. Δεν του άξιζε να σκοτωθεί έτσι, ήταν αιχμάλωτος πολέμου έτσι έπρεπε να του συμπεριφερθούν ως αιχμάλωτο πολέμου, όχι σαν θήραμα. Συλλυπητήρια στον γιο του Αβραάμ και την οικογένειά του και ας αναπαυθεί εν ειρήνη τώρα. Μακάρι όλοι οι άνθρωποί μας, Τουρκοκύπριοι και Ελληνοκύπριοι, που σκοτώθηκαν με παρόμοιο τρόπο, να αναπαυθούν εν ειρήνη και θα συνεχίσουμε τον αγώνα μας έτσι ώστε να μην ξανασυμβούν στο μέλλον τέτοιες δολοφονίες στην πατρίδα μας την Κύπρο.