Φόρμα αναζήτησης

Ο Φουκουγιάμα και το Κυπριακό



Η φιλελεύθερη δυτική δημοκρατία βάλλεται από παντού και δεν ξέρουμε πόσο θα αντέξει, τουλάχιστον όπως τη γνωρίζουμε, δηλώνει ο γνωστός ιστορικός Φράνσις Φουκουγιάμα, τον οποίο την περασμένη Πέμπτη φιλοξένησε το κλαμπ Phoenix στη Λευκωσία και είχαμε την ευκαιρία να τον ακούσουμε. Σημασία βεβαίως έχουν και οι πραγματικοί ηγέτες, οι οποίοι πλέον είναι σπάνιο είδος.

Διερευνώντας τον όρο ταυτότητα στην ψυχοσύνθεση των πολιτών στο πλαίσιο μιας παγκοσμιοποιημένης πλέον κοινότητας, υποστήριξε ότι επηρεάζεται και διαμορφώνεται από τρεις παράγοντες. Την πολιτική, την οικονομία και τον πολιτισμό. Συνθέτοντας και τα τρία, προχώρησε σε μια σειρά παραδοχών.

  • Στις δυτικές ανεπτυγμένες κοινωνίες η μεσαία τάξη συρρικνώνεται, ενώ σε κάποιες ραγδαία αναπτυσσόμενες χώρες η μεσαία τάξη διευρύνεται. Αυτό αποτελεί μια παγκόσμια αντίφαση.
  • Στις δυτικές κοινωνίες η μεσαία αυτή τάξη εκπροσωπείτο κατά κύριο λόγο από φιλελεύθερα κόμματα (χρησιμοποίησε τον όρο liberal που στις ΗΠΑ παραπέμπει στους Δημοκρατικούς και σε κόμματα και κινήσεις με σοσιαλιστικές και αριστερές ιδέες και προσεγγίσεις). Λόγω της οικονομικής κρίσης, όμως, τα τελευταία χρόνια οι αριστεροί, οι μικροαστοί και οι μεσοαστοί εγκαταλείπουν τα κόμματά τους και προσχωρούν στις τάξεις εθνικιστικών, σχεδόν ρατσιστικών, κομμάτων. Για παράδειγμα στη Γαλλία και τη Γερμανία οι Σοσιαλιστές συρρικνώθηκαν και ενισχύθηκαν ακραία κόμματα. Στην Ουγγαρία ανεδείχθη ο ακροδεξιός Ορμπάν, στη Βρετανία ο Φάρατζ και οι Συντηρητικοί κατάφεραν να διαλύσουν τους Εργατικούς επιβάλλοντας το Brexit. Στις ΗΠΑ ο Τραμπ κατάφερε να κερδίσει την παρακμάζουσα μεσαία τάξη με ακραίες τοποθετήσεις και να αναδειχθεί Πρόεδρος. Εκτός από την ταυτότητα που δημιουργεί η οικονομική δυσπραγία των ανθρώπων, κρύβεται και μια άλλη. Η εθνική ταυτότητα, η οποία σύμφωνα με τα άτομα αυτά απειλείται από τους πρόσφυγες, τους μετανάστες οι οποίοι, εκτός από τα δικά τους θρησκευτικά ήθη και έθιμα τα οποία μεταφέρουν στους χώρους υποδοχής, λειτουργούν και ανταγωνιστικά ως φθηνό εργατικό προσωπικό.
  • Σε αναπτυσσόμενες χώρες της Ασίας, όπως η Κίνα αλλά και η Ινδία, η μεσαία τάξη διευρύνεται. Η δημοκρατία σε αυτές τις χώρες είναι πολύ φτωχή, οι ιδεολογίες χρησιμοποιούνται κυρίως ως συγκάλυψη, αλλά οι ηγεσίες δείχνουν να έχουν καταπληκτική αίσθηση στο τι θέλουν οι πολίτες τους: Μια πεφωτισμένη δεσποτεία εξασφαλίζει στις μάζες δουλειά, καλύτερους μισθούς, ένα σπίτι, διακοπές. Αυτές οι ελίτ που κυβερνούν για πόσο θα αντέξουν χωρίς δημοκρατία; Η δημοκρατία δεν αποτελεί άμεση ανάγκη των φτωχών, αλλά των εύπορων που αποκτούν λόγω της οικονομικής τους κατάστασης αυτοπεποίθηση. Βεβαίως υπάρχει και το παράδειγμα της Σιγκαπούρης: Πολύ υψηλό βιοτικό επίπεδο, χαμηλοί δείκτες δημοκρατίας.

Για την Κύπρο

Σύντομη αναφορά έκανε ο Φράνσις Φουκουγιάμα και στην Κύπρο ξεκινώντας από τη διεθνή της εικόνα που κωδικοποιείται μέσα από τις πολιτογραφήσεις και το ξέπλυμα. Στην χώρα μας πάντως, με όρους ταυτότητας, η κατάσταση αποκρυπτογραφείται  κυρίως μέσα από ένα πολιτικό και πολιτισμικό φίλτρο και όχι τόσο οικονομικό. Μέρος της ταυτότητας κάποιων λαών είναι η αναζήτηση της αξιοπρέπειάς τους. Για να το κατανοήσουμε αυτό πρέπει να ανατρέξουμε στις απαρχές του εθνικισμού και στην κατάλυση των μεγάλων αυτοκρατοριών του 19ου αιώνα, στις επαναστάσεις και τη δημιουργία των πρώτων εθνών-κρατών. Τα εθνικά κινήματα στην Ευρώπη αυτή την εποχή είχαν και τα θετικά τους στοιχεία αφού διεκδικούσαν έδαφος για να καταλύσουν αυταρχικές αυτοκρατορίες. Στον 20ό αιώνα, βέβαια, τα εθνικά έγιναν εθνικιστικά για να οδηγήσουν σε δύο Παγκόσμιους Πολέμους, με κάποιους να υπερθεματίζουν την ανωτερότητα του έθνους τους επί των άλλων.

Εν ολίγοις το πρόβλημα στην Κύπρο, πέρα από τις εξωτερικές παρεμβολές, προκύπτει και γιατί κάποιοι θέλουν να ζουν ως περήφανοι και αξιοπρεπείς Έλληνες και κάποιοι ως περήφανοι και αξιοπρεπείς Τούρκοι. Κάτι παρόμοιο διεκδίκησαν ΚΑΙ ΟΙ Βρετανοί με το Brexit. Η εμμονή σε αυτήν την προσέγγιση δημιουργεί και τα απαραίτητα αφηγήματα μέσω της εκπαίδευσης και κυρίως της διδασκαλίας της Ιστορίας. Η οποία κατά την άποψή μου στη χώρα μας κληρονομεί στις δύο κοινότητες το παρελθόν, χωρίς να επενδύει καθόλου στο μέλλον.

Πώς θα μπορούσε να ξεπεραστεί αυτό το πρόβλημα στην Κύπρο αλλά και σε άλλες χώρες, όπως π.χ. το Ισραήλ (Παλαιστινιακό) ή ακόμα και το Καταλανικό στην Ισπανία;

Ο Φράνσις Φουκουγιάμα πιστεύει ότι όσο κάποιες κοινωνίες παραμένουν προσκολλημένες σε στερεότυπα (θρησκεία, ιστορικά αφηγήματα κ.λπ.) δεν μπορούν να ξεφύγουν, με κίνδυνο οι διαφορετικές αυτές ταυτότητες των ανθρώπων να τους οδηγούν σε σύγκρουση.

Θα πρέπει να εξευρεθεί ένας κοινά αποδεκτός τόπος συνεννόησης. Οι θρησκευτικές και άλλες πολιτισμικές διαφορές των ανθρώπων σε πολυπολιτισμικές κοινωνίες (τις οποίες πλέον δεν μπορούμε να αποφύγουμε λόγω μετανάστευσης) είναι σεβαστές αλλά πρέπει να μένουν στα σπίτια των ανθρώπων. Στους δρόμους πρέπει να κυκλοφορούν οι κοινά αποδεκτές αξίες, όπως η κοινή αγάπη για τη χώρα διαμονής όλων, ο σεβασμός στο Σύνταγμα και τους νόμους, η αλληλεγγύη μεταξύ των ανθρώπων και κυρίως η αποδοχή της διαφορετικότητας.

Αν δεν γίνει απολύτως κατανοητό αυτό που λέει ο Φουκουγιάμα, κατά την άποψή μου πολύ σύντομα ο πλανήτης θα ξεκινήσει να κτίζει από την αρχή Σινικά Τείχη διαχωρισμού. Ξεκίνησαν οι Εβραίοι στη Λωρίδα της Γάζας, ακολούθησε ο Τραμπ στα σύνορα με το Μεξικό, προχωρεί ακάθεκτος ο Ορμπάν περικυκλώνοντας με συρματοπλέγματα τα σύνορα της Ουγγαρίας. Εν τοιαύτη περιπτώσει στην Κύπρο το συρματόπλεγμα της πράσινης γραμμής ίσως γίνει η μεταμοντέρνα εκδοχή και σύμβολο των τειχών που οι άνθρωποι κτίζουν στα μυαλά τους.

Ο Νέλσον Μαντέλα

Οι απλοί άνθρωποι μπορούν ευκολότερα να κάνουν αυτού του είδους τις υπερβάσεις όταν υπάρχουν σοβαροί ηγέτες. Στη σημερινή εποχή το είδος αυτό σταδιακά εξαλείφεται. Αν δεχτούμε βέβαια ότι ένας ηγέτης είναι παράγωγο μιας κοινωνίας, τότε μπορούμε να κατανοήσουμε αυτή την έλλειψη. Οι πιο συντηρητικές κοινωνίες αναγκαστικά γεννούν τέτοιας ποιότητας ηγέτες. Οι κοινωνίες των άκρων παράγουν ακραίους πολιτικούς. Οι οποίοι για να επιβιώσουν ακολουθούν τον λαό και χειροκροτούν τις αδυναμίες και τις φοβίες του.

Ο Φουκουγιάμα μίλησε για την ανάγκη χαρισματικών ηγετών και στάθηκε στην περίπτωση του Νέλσον Μαντέλα, δίνοντας ένα απλό παράδειγμα:

Όταν εξελέγη Πρόεδρος της Νοτίου Αφρικής κύριο μέλημά του ήταν να ενώσει μαύρους και λευκούς. Τους οποίους βέβαια χώριζαν τεράστιες φυλετικές διαφορές και οικονομικές ανισότητες. Επέλεξε να προσεγγίσει το πρόβλημα μέσα από τον αθλητισμό. Οι μαύροι λάτρευαν το ποδόσφαιρο και οι λευκοί το ράγκμπι. Συνέπεσαν τότε οι Παγκόσμιοι Αγώνες Ράγκμπι στη Νότιο Αφρική, οπότε ξεκίνησε μια υπερπροσπάθεια να μετατρέψει την εθνική ομάδα ράγκμπι των λευκών σε εθνική ομάδα μαύρων και λευκών. Δεν ήταν εύκολο και κατηγορήθηκε πολύ από τους μαύρους ότι προσχωρούσε στις τάξεις των λευκών. Από την άλλη, υποχρέωσε την ομάδα ράγκμπι να επισκέπτεται τις φτωχογειτονιές των μαύρων και να κάνει προπόνηση με τα μικρά παιδιά. Σε κάθε αγώνα της ομάδας ράγκμπι της Νοτίου Αφρικής ήταν στο γήπεδο και πανηγύριζε τις νίκες της. Όταν κατέκτησε τον τίτλο η Νότιος Αφρική, στο κατάμεστο στάδιο μαύροι και λευκοί έψαλλαν μαζί τον νέο εθνικό ύμνο της χώρας. Εκείνη ίσως τη μέρα γεννήθηκε ένα κράτος με λιγότερα προβλήματα.

Ηγέτες όπως ο Μαντέλα που γκρεμίζουν ατρόμητοι τα τείχη θα μείνουν για πάντα στην Ιστορία. Αυτούς που κτίζουν τείχη θα γραφούν στα κατάστιχα της ιστορίας της βίας και της μνησικακίας.

 

Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.