Φόρμα αναζήτησης

Ο «αόρατος» άλλος

Έχουν περάσει 100 χρόνια από τη δολοφονία του αρχιδούκα Φερδινάνδου στο Σεράγεβο, που αποτέλεσε το έναυσμα του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, και τα σχολικά εγχειρίδια των χωρών της Κεντρικής Ευρώπης και των Βαλκανίων περιέχουν ακόμη τις πιο διαφορετικές εκδοχές για το γεγονός. Ανάλογα με το εθνικό αφήγημα κάθε χώρας. Όμως, τα τελευταία 20 χρόνια, οι περισσότεροι δάσκαλοι σε όλες αυτές τις χώρες δίνουν στους νέους όλες τις οπτικές του γεγονότος. Πρόκειται για μια σιωπηλή επανάσταση. Οι ιστορικοί στα σχολεία της Ευρώπης σπρώχνουν τις νέες γενιές να ξεπεράσουν τη στενοκεφαλιά του εθνικού αφηγήματος. Να βγάζουν από τη σκιά τον «αόρατο» άλλο, την άλλη πτυχή, την άλλη σκοπιά και εκδοχή.

Ο ανακριτής Λέο Πφέφερ, που ανέλαβε τότε την έρευνα για τις συνθήκες θανάτου του Φραγκίσκου Φερδινάνδου, με έντιμη και αδέκαστη δουλειά ανακάλυψε πως υπήρχαν πολλά κενά και αρκετά ανεξήγητα πράγματα στην αλληλουχία των γεγονότων. Κάποια από αυτά άφηναν ανοιχτό το ενδεχόμενο το χέρι των δολοφόνων να διευκόλυναν κύκλοι της εξουσίας στην ίδια την Αυστρία. Άνθρωποι που επιθυμούσαν τον πόλεμο με τη Σερβία. Κι όμως, η εξουσία στην Αυστρία συμπεριφέρθηκε τότε στον Πφέφερ σαν να ήταν αόρατος. Η έρευνά του μπήκε στο αρχείο, και ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος ξεκίνησε. Έναν αιώνα μετά, οι περισσότεροι δάσκαλοι τον επικαλούνται για να δείξουν στους νέους πως η πραγματικότητα δεν είναι καθόλου απλή. Είναι πολύπλευρη και πολύπλοκη.

Το ζήτημα όμως είναι ο οποιοσδήποτε «άλλος» να μην είναι «αόρατος» – αλλά να είναι ορατός και υπολογίσιμος – την κρίσιμη στιγμή των αποφάσεων. Και όχι έναν αιώνα μετά…

Ο επίσημος και ο ανεπίσημος ρατσισμός

Ο αυθεντικός και επίσημος ρατσισμός δεν είναι απλώς μια ακραία συμπεριφορά. Ο ακραίος άνθρωπος σιχαίνεται το διαφορετικό, αλλά ονειρεύεται να το υποχρεώσει να αλλάξει και να προσαρμοστεί σε αυτό που ο ίδιος θεωρεί σωστό. Αντίθετα, ο ρατσιστής θεωρεί ότι το διαφορετικό είναι στατικό και αναλλοίωτο, μη εντάξιμο, άρα η μόνη λύση είναι η καταστροφή του.

Σε χώρες τις οποίες οι αρχές του Διαφωτισμού δεν άγγιξαν καθόλου, αυτός ο αυθεντικός ρατσισμός οδηγεί σε πολέμους, σφαγές και γενοκτονίες. Χώρες όμως οι οποίες υποχρεώθηκαν να μπουν έστω και αργοπορημένα στα τελευταία βαγόνια του Διαφωτισμού δεν μπορούν να εκδηλώνουν έμπρακτα τον αυθεντικό ρατσισμό. Γι’ αυτό και οι κοινωνίες τους υιοθετούν συνήθως ανεπίσημες εκδοχές του. Η πιο συνηθισμένη είναι η εξής: «Θεωρώ το διαφορετικό, τον ‘άλλο’ αναλλοίωτο και στατικά κακό, αλλά επειδή δεν μπορώ να το εξοντώσω, προτιμώ να μην το βλέπω».

Με αυτόν τον τρόπο, το διαφορετικό εξακολουθεί να είναι «εξωφρενικό» ή «προδοτικό», αλλά επειδή δεν μπορώ να το εξοντώσω προτιμώ να το εξορίσω από τον χάρτη της σκέψης μου. Γιατί είναι βασανιστικό να θέλεις να εξοντώσεις όσους ανθρώπους και πράγματα δεν χωράνε στο αφήγημά σου, και να μην μπορείς.

Το πρόβλημα είναι ότι με αυτόν τον τρόπο μαζεύονται σταδιακά πολλοί «άλλοι» τους οποίους δεν θέλεις να βλέπεις. Με αποτέλεσμα στο τέλος να εθίζεσαι στην επιλεκτική τύφλωση. Και να ζεις σε έναν κόσμο που δεν υπάρχει.

 Η άδεια γειτονιά

Επειδή δεν είμαστε και πολύ καλοί επιβάτες στο τρένο του Διαφωτισμού και του Ορθολογισμού – για την ακρίβεια κρεμόμαστε από τα κάγκελα του τελευταίου βαγονιού – σχετικά εύκολα διαγράφουμε από το πλάνο μας πολλούς και διάφορους ενοχλητικούς «άλλους»:

  • Όταν ο Πρόεδρός μας πετά αγωνιστικές κορώνες στο φεστιβάλ του αβοκάτο, δείχνουμε πλήρη κατανόηση. Πρέπει να πιάσει τον παλμό της κοινωνίας, κι αν πει και καμιά λαϊκιστική κουβέντα παραπάνω, είναι δικαιολογημένος. Όταν ο Ερντογάν πετά εθνικιστικές κορώνες σε δικά του φεστιβάλ, τότε είναι «προκλητικός, απειλητικός και επιθετικός». Μπορεί και να είναι, αλλά το θέμα είναι πως εμείς τον βλέπουμε έτσι για έναν συγκεκριμένο λόγο: Επειδή για εμάς ο τουρκικός λαός, οι άνθρωποι, η τουρκική κοινωνία, είναι «αόρατοι». Δεν υπάρχουν. Έχουμε μπροστά μας μόνο έναν άμορφο πολτό που ονομάζεται «Τούρκοι».
  • Όταν ο Ακιντζί διαφωνεί δημόσια με τον Ερντογάν και τον Τσαβούσογλου – φανταστείτε να το έκανε αυτό το δικός μας Πρόεδρος – και όταν τους επιβάλλει να μην βγάλουν από το πλάνο τη ΔΔΟ, για εμάς δεν υπάρχει. Είναι απλώς μια μαριονέτα της Άγκυρας. Απλούστατα επειδή δεν θέλουμε να υπάρχουν Τουρκοκύπριοι. Θέλουμε να υπάρχουν μόνο Τούρκοι.
  • Όταν οι Βρυξέλλες δείχνουν με κάθε διπλωματικό τρόπο ότι σε πολλούς τομείς είμαστε σκανδαλωδώς ασυνεπείς και πειρατικά συμπεριφερόμενοι, η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν υπάρχει. Γιατί για εμάς η ΕΕ δεν είναι οικογένειά μας. Υπάρχει μόνο ένας τόπος που λέγεται Ευρώπη, και που είναι ορατή μόνο όταν μας εξασφαλίζει χαρτζιλίκι με χρυσά διαβατήρια, όταν μας δίνει «χαρτζιλίκι» με μέτρα κατά της Τουρκίας. Και όταν έχει φτηνά καταστήματα στις πρωτεύουσές της για να ψωνίζουμε στις διακοπές μας.
  • Δεν υπάρχει ούτε ο ΟΗΕ, ούτε τα ψηφίσματά του, ούτε ο γ.γ. με τις εκθέσεις του, που μας κατσαδιάζουν τα τελευταία χρόνια. Υπάρχει μόνο το μισού αιώνα ψήφισμα 3212 της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ που ζητά αποχώρηση όλων των ξένων στρατευμάτων από την Κύπρο. Ούτε άλλα προβλήματα στον πλανήτη υπάρχουν, γι’ αυτό και η στάση μας και η ψήφος μας στην ΕΕ και στον ΟΗΕ είναι καθαρά πειρατική, για όλα τα θέματα. Ανάλογα με το πουγκί μας. Από την Υεμένη μέχρι την κλιματική αλλαγή. Σε λίγο δεν θα υπάρχει ούτε ο Χόκιγκ, ούτε το ίδιο το Σύμπαν. Ρωτήστε και τον Αρχιεπίσκοπο…

«Εγώ πιστεύκω ότι…»

Επειδή ακριβώς δεν βλέπουμε κανένα γύρω μας, παρά μόνο όταν και όσο ταιριάζει με το παραμορφωτικό αφήγημά μας, πολύ εύκολα καταλήγουμε σε «εύκολες» απαντήσεις για το κάθε τι. Είμαστε ο λαός με τις πιο απλές λύσεις και απαντήσεις για όλα. Από τον Πρόεδρος που ονειρεύεται τη διολίσθηση στα «δύο κράτη», μέχρι τον πανεπιστημιακό που προτείνει να κλείσουμε τα «σύνορα» με τα κατεχόμενα.  Από τον Ονησιφόρου που βρήκε όλες τις λύσεις για το εκπαιδευτικό ζήτημα, μέχρι τον γείτονά μου που βρήκε τη λύση για ένα δίκαιο φορολογικό σύστημα – την ώρα που απίθωνε τα σκουπίδια του στην αλάνα της γειτονιάς.

Το πρόβλημα είναι ότι όταν μαζεύονται πολλοί «αόρατοι άλλοι» και αόρατα άλλα πράγματα γύρω μας, τότε κάποια στιγμή το αφήγημα ξηλώνεται. Και μαζί του οι εύκολες απαντήσεις. Γι’ αυτό και σήμερα η καθημερινότητα μάς δείχνει όλο και πιο συχνά ότι αρμενίζουμε στραβά, σε όλα τα θέματα. Όλα φωνάζουν ότι υπάρχουν, σε πείσμα της εμμονής μας να τα διαγράφουμε.

Είτε θα αρχίσουμε να παίρνουμε στα σοβαρά τον Λέον Πφέφερ, είτε θα γίνουμε ιστορικό παράδειγμα ανοησίας, για τους δασκάλους, σε εκατό χρόνια.

Καλάθι

  • Το γεγονός της εβδομάδας ήταν ο εορτασμός των 70χρονων της Κίνας στη Λευκωσία. Με έπεισε γι’ αυτό εκλεκτός συνάδελφος: (α) «Γιατί ο Κινέζος τραγουδιστής διάλεξε να πει στα κυπριακά ειδικά το τραγούδι ‘Ριάλια, ριάλια τζιαι πού ΄ντα»; Απάντηση: «Επειδή ακριβώς μπροστά του καθόταν ο Πρόεδρος – εν είδες το ύφος του; Έθελεν να σηκωθεί να φύει». (β) «Ήταν τζιαι ο Γιαννάκης στη δεξίωση. Ποιος τον αθθυμήθηκεν;». Απάντηση: «Μια ζωήν έκαμνεν τον Κινέζον, εν να μεν τον εκαλιούσαν;». Δεν περιγράφω άλλο…
  • Η Λουτ μίλησε για χριστουγεννιάτικο δέντρο, που βαρυφορτώθηκε από τα στολίδια, στη διαδικασία για τους όρους αναφοράς. Γι’ αυτό και κολλήσαμε. Παρόλη τη μυστικότητα, το νέο αποκαλύφτηκε τελικά: Το «στολίδι» που έγειρε το δέντρο ήταν η επίμονη άρνησή μας στα συμφωνημένα για την πολιτική ισότητα. Αυτό για όσους έχουν μείνει στο παμπάλαιο επεισόδιο πως μας ενδιαφέρουν πρωτίστως η ασφάλεια και οι εγγυήσεις…
  • Ο ΔΗΣΥ τελευταία κινείται στο τρίγωνο μεταξύ αφωνίας, αρρυθμίας, και αστοχίας. Ναι, και το ΑΚΕΛ τραυλίζει λίγο με το Κυπριακό – άντε να εξηγήσεις στον κόσμο πως, πέρα από την τουρκική αδιαλλαξία, υπάρχει και η βολική αξιοποίησή της. Όμως η κυβερνητική κατάσταση στα εσωτερικά θέματα φαίνεται πως κάνει τον ΔΗΣΥ να χάνει εντελώς τον βηματισμό του. Η κατάσταση σώζεται μόνο και μόνο επειδή οι «ενδιάμεσοι» είναι τελείως χαμένοι στο διάστημα.