Φόρμα αναζήτησης

Ήξεραν οι Βρετανοί το κρησφύγετο του Γρίβα;

Του Ερμή Τσιατίνη

Έχουν περάσει 60 χρόνια από το τέλος του αγώνα της ΕΟΚΑ.

Οι ημέρες που ακολούθησαν την υπογραφή των Συμφωνιών Ζυρίχης-Λονδίνου τη 19η Φεβρουαρίου 1959 ήταν ημέρες αγωνίας για τους Ελληνοκυπρίους. Σχεδόν όλοι είχαν κάποιον συγγενή ή φίλο στα κρατητήρια ή στα βουνά. Ήλπιζαν σε ειρηνικές μέρες.

Ο Μακάριος επέστρεψε στην Κύπρο την 1η Μαρτίου και όλοι περίμεναν τον αρχηγό της ΕΟΚΑ να επικροτήσει τη συμφωνία Ζυρίχης-Λονδίνου. Οι ημέρες περνούσαν χωρίς ο Γρίβας να εκδηλώνει τη θέση του.

Γράφει στο βιβλίο του «ΕΟΚΑ Η σκοτεινή όψη» (σελ. 287) ο Μακάριος Δρουσιώτης: «Στο μεταξύ, για όσο διάστημα κρατούσαν οι διαβουλεύσεις, οι ξένοι ανταποκριτές στην Κύπρο αναζητούσαν με επιμονή πληροφορίες για τον Γρίβα. Μια πρόσφατη φωτογραφία ή έστω μια μικρή δήλωση από τον αρχηγό της ΕΟΚΑ θα αποτελούσε παγκόσμια δημοσιογραφική επιτυχία…». Μεταξύ των μελών της ΕΟΚΑ και του λαού υπήρχαν ψίθυροι ότι ο Διγενής δεν ήταν ευχαριστημένος με το αποτέλεσμα και θα συνέχιζε τον αγώνα.

Την 9η Μαρτίου ο Διγενής κυκλοφόρησε φυλλάδιο με το οποίο τερμάτιζε τον ένοπλο αγώνα.

Ο Γρίβας το φθινόπωρο του 1961 προέβαλε διάφορους λόγους περί εξαπατήσεώς του στην απόφαση και συγκατάθεσή του να σταματήσει τον αγώνα. Όλα αυτά συνέπεσαν με κάθοδό του στην πολιτική σκηνή της Ελλάδος.

Το φυλλάδιό του προς τον κυπριακό λαό και η Γενική Διαταγή για τερματισμό του αγώνα με τίτλο “Προς τους Αγωνιστάς της ΕΟΚΑ” (και τα δύο 9 Μαρτίου) αποδεικνύουν ότι ο Γρίβας δεν ήταν μεν ικανοποιημένος από τις Συμφωνίες αλλά έφθασε στην απόφασή του με αρκετές γνώσεις του περιεχομένου των Συμφωνιών.

Στο φυλλάδιο έγραφε: “Το κατ’ εμέ, είναι προτιμοτέρα η λύσις αυτή έστω και εάν δεν είναι εκείνη που αναμέναμεν και η οποία θα ικανοποιεί τους πόθους μας, παρά ο εθνικός διχασμός, γιατί σ’ έναν τέτοιο διχασμόν ΘΑ ΤΑ ΧΑΣΩΜΕΝ ΟΛΑ…”. (Ο Μακάριος ζήτησε από τον Γρίβα και αφαίρεσε μερικές άλλες εκφράσεις όπως “Η Κύπρος είναι πολύ μικρά εις έκτασιν διά να επιτελέσω μόνος έργον μεγαλύτερον εναντίον μιας πανισχύρου αυτοκρατορίας”).

Στη Γενική Διαταγή προς τα μέλη της ΕΟΚΑ μίλησε πολύ καθαρότερα και περιέγραψε “Ομολογουμένως, από της ημέρας της αναγγελίας της Συμφωνίας της Ζυρίχης μέχρι σήμερον διήλθον στιγμάς αγωνίας και ανεμέτρησα τας ευθύνας μου απέναντι υμών, απέναντι της Κύπρου, απέναντι του Πανελληνίου, εάν έπρεπε να δεχθώμεν μίαν συμφωνίαν, η οποία δεν ικανοποιούσεν εις το ακέραιον τους πόθους μας, ή εάν έπρεπε να την απορρίψω και να συνεχίσω τον αγώνα…”. Και συνεχίζει για τον αγώνα:

“Α) Δεν θα είχε την ομόθυμον υποστήριξιν ολοκλήρου του Έθνους και του Κυπριακού Λαού, εφ’ όσον η συμφωνία επεκυρώθη υπό της Ελληνικής Κυβερνήσεως και του Εθνάρχου.

Β) Θα ΕΔΙΧΑΖΕ την Κύπρον και ίσως και ολόκληρον τον Ελληνικόν Λαόν, με καταστρεπτικά αποτελέσματα…”.
Συνεπώς οι λόγοι που ο Γρίβας –σύμφωνα με τον ίδιο– δέχθηκε τις Συμφωνίες ήταν η αναγνώριση της πραγματικότητας. Χρόνια μετά, όμως, ήλθαν στο προσκήνιο μαρτυρίες που έφεραν μιαν άλλη εκδοχή.

Οι Άγγλοι ήξεραν;

Υπήρξε –και υπάρχει– η εκδοχή ότι ο Γρίβας δέχθηκε πιέσεις για τερματισμό του αγώνα επειδή οι Άγγλοι ήταν κοντά στην ανακάλυψη του κρησφυγέτου του.
Η άλλη εκδοχή είναι ότι οι Άγγλοι δεν τον συνέλαβαν για να μην χαλάσει το κλίμα που θα επέτρεπε την αποδοχή των Συμφωνιών.

Επί του θέματος υπάρχουν μερικά “παραδεκτά γεγονότα”. Τα περιγράφει με ακριβείς μαρτυρίες στο βιβλίο του «ΕΟΚΑ Η σκοτεινή όψη» (1998) ο Μακάριος Δρουσιώτης. Στη σελίδα 260 γράφει: “Οι Άγγλοι φαίνεται πως τελικά γνώριζαν το μέρος που κρυβόταν ο Γρίβας στη Λεμεσό. Αποφάσισαν, μάλιστα, να αφήσουν την πληροφορία να διαρρεύσει, προφανώς για να τον εκβιάσουν να αποδεχθεί τις Συμφωνίες”. Η μαρτυρία που παραθέτει ο Μ.Δ. για το ότι οι Άγγλοι γνώριζαν –ή μάλλον πίστευαν ότι γνώριζαν– το κρησφύγετο του Διγενή είναι επιβεβαιωμένη από πολλούς.

«Στη διάρκεια γεύματος που παρατέθηκε προς τιμήν του Κ. Καραμανλή (16/2/1959) στο Λονδίνο ο πρωθυπουργός Χάρολντ Μακμίλαν άφησε να διαρρεύσει προς τον Αβέρωφ (υπουργό Εξωτερικών) η πληροφορία ότι οι αγγλικές μυστικές υπηρεσίες είχαν εντοπίσει το κρησφύγετο του Γρίβα». Συνεχίζει στη σελίδα 261 ο Μ.Δ. με τον εξής

διάλογο:
Μακμίλαν: “Τι θα λέγατε αν συλλαμβάναμε τον Γρίβα;”
Αβέρωφ: “Τον Γρίβα να συλλάβετε, πότε;”
Μακμίλαν: “Να, απόψε π.χ.”

Ο Μακμίλαν έφερε κοντά τον Σερ Χιου Φουτ και του είπε ότι ο Έλλην υπουργός δεν πιστεύει ότι το κρησφύγετο του Γρίβα είχε επισημανθή. Ο Φουτ για να επιβεβαιώσει ερώτησε τον Αβέρωφ: “Τι σας λέει ένα αγρόκτημα έξω από τη Λεμεσό, με μια κρυψώνα κάτω από την καταπακτή;”.

Σύμφωνα με τις μαρτυρίες του παρευρισκόμενου διπλωμάτη Δημήτριου Μπίτσιου ο Αβέρωφ πήγε στην πρεσβεία της Ελλάδος και τηλεγράφησε στη Λευκωσία να ειδοποιηθεί ο Διγενής.

Την ημέρα της υπογραφής των Συμφωνιών (19/2/59) ο πρόξενος Άριστος Φρυδάς ειδοποιούσε τον Γρίβα για τα διαμειφθέντα.

Ο Τάσσος Παπαδόπουλος ανέφερε στον Μ.Δ. ότι ο Αβέρωφ του διηγήθηκε τι του είπε ο Μακμίλαν.

Αυτά από το βιβλίο του Μ. Δρουσιώτη.

Αλλά και ο Σπύρος Παπαγεωργίου –στενός συνεργάτης του Γρίβα μέχρι τον θάνατό του– γράφει (“Από την Ζυρίχην εις τον Αττίλα, τόμος Α’) ότι σε συνέντευξή του ο Αβέρωφ του είχε πει ότι είχε “θετικά στοιχεία” ότι Άγγλοι ήξεραν το κρησφύγετο του Γρίβα “γύρω στις 10-15 Φεβρουαρίου 1959 και η περιοχή παρηκολουθείτο”.
Γράφει ακόμη ο Σ.Π.: “μαρτυρίαι και εξ άλλων πηγών οδηγούν εις το συμπέρασμα ότι κατά τέλος του Αγώνος οι Άγγλοι είχον κατορθώσει –άγνωστον πώς– να τεθούν επί τα ίχνη του Διγενή και του βοηθού του…”.

Πέραν των ανωτέρω διάφορα αποδεσμευθέντα έγγραφα του Βρετανικού Αρχείου επιβεβαιώνουν τις πληροφορίες τις οποίες ο Σερ Χιου Φουτ μετέδιδε στο Λονδίνο.

Συνεπώς καμία αμφιβολία για το ότι οι Άγγλοι ήταν βέβαιοι για τις πληροφορίες τους.

Ποιος όμως ήταν ο υπεύθυνος που κατάφερε να πλησιάσει στη σύλληψη του Γρίβα;

Επιχείρηση “Sunshine” και ο “Spy Catcher” Peter Wright

Το 1986-1987 η βρετανική κυβέρνηση βρέθηκε σε δύσκολη θέση όταν ένα πρώην μέλος της MI5, o Peter Wright, αποφάσισε να δημοσιεύσει τα απομνημονεύματά του.
Η πρωθυπουργός Margaret Thatcher απαγόρευσε την έκδοση του βιβλίου.

Ο Πίτερ Ράιτ κατέφυγε σε δικαστήρια στην Αυστραλία και η έκδοση του βιβλίου του “Spy Catcher, The Candid Autobiography of a Senior Intelligence Officer” (1987) τον έκανε πλούσιο. Το βιβλίο παρέμεινε παράνομο στη Βρετανία για πολλά χρόνια, αλλά μεταφράσθηκε σε διάφορες γλώσσες και έτυχε παγκόσμιας αναγνώρισης.

Στις 390 σελίδες του βιβλίου του ο P.W. περιγράφει –μεταξύ άλλων– τις προσπάθειές του το 1956 να έλθει στην Κύπρο και να συλλάβει τον Γρίβα. Πίστευε ότι οι 40.000 στρατιώτες στην Κύπρο δεν μπορούσαν να επιτύχουν. Πίστευε ότι εάν ο ίδιος είχε πρόσβαση στις πληροφορίες που υπήρχαν στα ανακριτικά γραφεία “I would locate Grivas accurately by tracing his communications in the same way I planned our attacks against the Russians” (!).

O Peter Wright μιλά για τις προσπάθειές του να έλθει στην Κύπρο.

Ο υπεύθυνος για το Γραφείο Αποικιών Bill Magan του έστειλε διάφορα έγγραφα προς μελέτη.

Είχε συναντήσεις με τον Sir Gerald Templar, ο οποίος ήταν ο “αρχηγός” στην εκστρατεία εναντίον των ανταρτών στη Μαλαισία.

Σύμφωνα με τον Peter Wright το Γραφείο Αποικιών αρνήθηκε τις υπηρεσίες του διότι ο ίδιος ήταν μέλος της MI5 που ήταν μόνο για την εσωτερική ασφάλεια της χώρας.
Το 1958 –σύμφωνα με τον Peter Wright– οι δυνάμεις ασφαλείας περικύκλωσαν τον Γρίβα στα βουνά της Πάφου αλλά τους ξέφυγε (!).

Περιγράφει πώς ο Σερ Χιου Φουτ δέχθηκε τότε να καλέσει την MI5 και ο ίδιος ανέλαβε την επιχείρηση. Η επιχείρηση πήρε το όνομα “Sunshine” και ο συγγραφέας τη χαρακτηρίζει “assassination operation”. Έφθασε στην Κύπρο στις 17/1/59.

Ο Πίτερ Ράιτ ήταν, γράφει, πολύ προσεκτικός διότι το Special Branch είχε αλωθεί από ανθρώπους της ΕΟΚΑ.

Συνεργάτης του ήταν ο Bill Magan και ο Colonel Philip Kirby Green (γνωστός στην ΕΟΚΑ ως υπεύθυνος του Ανιχνευτικού Σώματος Λευκωσίας και σκληρός ανακριτής).
Ο Ράιτ περιγράφει πως, με παρακολουθήσεις “γυναικών ταχυδρόμων” της ΕΟΚΑ, ήταν βέβαιος ότι ο Γρίβας ήταν στην περιοχή Λεμεσού. Μάλιστα εθεάθη (!) σε Παλόδεια και Γεράσα (!). Κατά τον P.W. ο Γρίβας είχε αρχηγεία (headquarters) στα δυο χωριά.

Ο Peter Wright έφερε στην Κύπρο τον John Wyke, τον καλύτερο “technical operator” της MI6, ο οποίος είχε τοποθετήσει τα κατασκοπευτικά μηχανήματα μέσα στο Τείχος του Βερολίνου.

O Peter Wright, ο Kirby Green και ο Magan έκαναν εφόδους στις περιοχές Παλόδεια και Γεράσα και σε καμπαναριό στη Γεράσα βρήκαν μια aerial που χρησιμοποιούσε ο Γρίβας για επικοινωνίες (!). Από τις εφόδους αυτές ο Ράιτ έβγαλε, λέγει ο ίδιος, το συμπέρασμα ότι τα δυο χωριά Γεράσα και Παλόδεια ήταν “το κέντρο των επιχειρήσεων” του Γρίβα.

Στο τέλος του Φεβρουαρίου, γράφει ο P.W., συνάντησε, μαζί με τον Magan, τον Σερ Χιου Φουτ ο οποίος τους είπε να σταματήσουν διότι η επιχείρηση “Sunshine” δεν ήταν πλέον αναγκαία…

Το συμπέρασμα των ανωτέρω δεν μπορεί να είναι άλλο από το ότι οι Άγγλοι ΝΟΜΙΖΑΝ ότι ήξεραν πού ήταν ο Γρίβας. Στην καλύτερη των περιπτώσεων έπαιζαν ένα παιγνίδι προσπαθώντας να εξαναγκάσουν τον Γρίβα να δεχθεί τις Συμφωνίες.

Εν κατακλείδι, ο Γρίβας έμενε στο γνωστό κρησφύγετό του –μέσα στη Λεμεσό– από τα τέλη Ιουνίου 1956. Δεν βγήκε έξω από το σπίτι μέχρι την 8η Φεβρουαρίου 1959 όταν πήγε στη Λευκωσία. Πώς ήταν να τον συλλάβουν οι Άγγλοι στα μέσα Φεβρουαρίου;

Υ.Γ. Για την ιστορία να αναφερθώ και στο ότι –σύμφωνα με τους ισχυρισμούς του Peter Wright– οι μυστικές υπηρεσίες της Αμερικής ζήτησαν τη γνώμη του για μέθοδο εκτέλεσης του Φιντέλ Κάστρο… ένεκα των γνώσεων και των επιτυχιών του στην επιχείρηση “Sunshine”.