Φόρμα αναζήτησης

Η μάχη των ελεφάντων και η Κύπρος

Το νομοσχέδιο που κατατέθηκε στο αμερικανικό Κογκρέσο από τους γερουσιαστές των Δημοκρατικών Μπομπ Μενέντεζ και των Ρεπουμπλικανών Μάρκο Ρούμπιο τη βδομάδα που πέρασε με θέμα «την προώθηση της ασφάλειας και της ενεργειακής συνεργασίας στην Ανατολική Μεσόγειο μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών, της Ελλάδας, της Κύπρου και του Ισραήλ», χαιρετίστηκε κυρίως από τις ενδιαφερόμενες χώρες στην περιοχή.

Παρουσιάστηκε ως μια σημαντική εξέλιξη, αφού σύμφωνα με πολιτικούς και αναλυτές στοχεύει στην αναβάθμιση της εταιρικής σχέση των ΗΠΑ στην Ανατολική Μεσόγειο και κυρίως αποτελεί μια κίνηση που αναδεικνύει το ανανεωμένο αμερικανικό ενδιαφέρον για την περιοχή. Η Ανατολική Μεσόγειος αποτελεί για τις ΗΠΑ περιοχή υψηλής προτεραιότητας και η τριμερής συνεργασία Ελλάδας, Κυπριακής Δημοκρατίας και Ισραήλ συνιστά όχημα προώθησης μιας νέας γεωπολιτικής προσέγγισης, η οποία έρχεται να πληρώσει το κενό που δημιουργήθηκε μετά την εξάρθρωση της συνεργασίας Τελ Αβίβ –Άγκυρας που λειτουργούσε ως ένας άξονας συνεργασίας για τον έλεγχο της Ανατολικής Μεσογείου σε συνεργασία με τις ΗΠΑ.

Στόχος

Στην πραγματικότητα το νομοσχέδιο αυτό που κατατέθηκε μεν αλλά δεν έχει εγκριθεί, ούτε ως εκ τούτου αποτελεί επίσημη πολιτική του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, επιχειρεί να επαναπροσδιορίσει την αμερικανική εξωτερική πολιτική στην Ανατολική Μεσόγειο λαμβάνοντας υπόψη κάποια νέα, προφανώς αρνητικά για τα συμφέροντα των ΗΠΑ δεδομένα, όπως:

  • Τη σημαντική γεωπολιτική επέλαση της Ρωσίας στην περιοχή τα τελευταία 20 χρόνια, η οποία επιχειρεί και εν πολλοίς έχει πετύχει την διπλωματική και οικονομική αναβάθμιση των σχέσεών της με την Τουρκία, Κύπρο, Ελλάδα, Ισραήλ και Αίγυπτο.
  • Τη μόνιμη στάθμευση πλέον της Ρωσίας στη Συρία, όπου έχει κυρίαρχο λόγο με ταυτόχρονη αναβάθμιση του ναυστάθμου της στην Ταρτούς της Συρίας. Στον ναύσταθμο αυτό έχει μεταφερθεί πρόσφατα και μεγάλο μέρος του ρωσικού στόλου της Μαύρης Θάλασσας.
  • Στη γεωπολιτική σύμπλευση Ρωσίας-Τουρκίας –Ιράν στην περιοχή της Μέσης Ανατολής, η οποία αν αποκτήσει συνεκτικότητα και σταθερότητα θα είναι σε θέση σύντομα να έχει καθοριστικό ρόλο στις εξελίξεις στην περιοχή.
  • Στην επαμφοτερίζουσα στάση της Τουρκίας η οποία φαίνεται να συμπλέει με τη Ρωσία στο Συριακό, αλλά και να προσδένεται σταδιακά στο άρμα της ρωσικής επιρροής μέσω της εξάρτησής της από το φυσικό αέριο της Gasprom, την κατασκευή πυρηνικού σταθμού στο Άκουγιου, αλλά και την αγορά οπλικών συστημάτων, όπως το πυραυλικό σύστημα S-400.
  • Στον έλεγχο μεγάλου μέρους των ΜΜΕ σε Ελλάδα-Κύπρο και Ισραήλ τα οποία χρηματοδοτούνται από τα ρωσικά κονδύλια προπαγάνδας.

Μέτρα

Οι δύο γερουσιαστές, οι οποίοι θεωρούνται ως γενικά φίλοι της Κύπρου, με τον κ. Μενέντεζ να έρχεται την ερχόμενη Τρίτη για επαφές και διακοπές, εισηγούνται μια σειρά μέτρων τα οποία σε ό,τι αφορά τη χώρα μας εξειδικεύονται ως εξής:

  • Πρώτον, άρση του εμπάργκο στην πώληση όπλων στην Κύπρο.
  • Διασύνδεση της ασφάλειας Ελλάδας και Κυπριακής Δημοκρατίας με τα συμφέροντα των ΗΠΑ.
  • Παροχή βοήθειας μέσω του προγράμματος «Διεθνούς Στρατιωτικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης» ύψους 2 εκατ. δολαρίων προς την Κύπρο.
  • Δημιουργία αμερικανικού ενεργειακού κέντρου για την Ανατολική Μεσόγειο με σκοπό τη διευκόλυνση της ενεργειακής συνεργασίας ανάμεσα στις χώρες της τριμερούς.
  • Υποβολή καταλόγου με όλες τις τουρκικές παραβιάσεις στην ΑΟΖ της Κύπρου από την Τουρκία.
  • Ενίσχυση των χωρών της τριμερούς για την κατασκευή του EastMed για μεταφορά φυσικού αερίου στην Ευρώπη, η οποία πρέπει να απεξαρτηθεί από το ρωσικό φυσικό αέριο.

Το μήνυμα

Όπως σημειώνεται σε πρόσφατη ανάλυση του Keith Johnson στο περιοδικό «Foreign Policy», η αμερικανική εξωτερική πολιτική μοιάζει με ένα τεράστιο αεροπλανοφόρο το οποίο λόγω εκτοπίσματος χρειάζεται χρόνο να κάνει ολοκληρωτική στροφή. Η κατάθεση του νομοσχεδίου στην Επιτροπή Εξωτερικών του Κογκρέσου από τους κυρίους Μενέντεζ και Ρούμπιο στέλνουν το μήνυμα ότι ξεκινούν οι μανούβρες για αλλαγή πλεύσης των Ηνωμένων Πολιτειών απέναντι στην Τουρκία. Προς το παρόν αυτό είναι το μήνυμα, με ένα ερώτημα να αιωρείται: Πώς θα απαντήσει η Τουρκία; Σε περίπτωση που η Τουρκία επιμένει να κινείται αντιπαραθετικά προς τις ΗΠΑ, τότε αυτές θα υποχρεωθούν να κτίσουν νέους πυλώνες συνεργασίας στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου. Αυτοί δε οι πυλώνες είναι κατά κύριο λόγο η Ελλάδα και η Κύπρος σε συνεργασία με το Ισραήλ το οποίο είναι σταθερά προσδεδεμένο στην αμερικανική εξωτερική πολιτική.

Η Κύπρος εν ολίγοις, μπαίνει στον αλγόριθμο της γεωπολιτικής στην περιοχή πλέον και λόγω γεωγραφικής θέσης, κάτι που δεν υφίστατο την περασμένη δεκαετία. Γεωγραφική θέση είχε πάντοτε, την οποία ωστόσο δεν μπορούσε να εξαργυρώσει, αφού, γεωστρατηγικά ομιλούντες, στο νότιο μέρος της χώρας επιχειρούσαν/ούν πάντα οι Βρετανοί διά των Βάσεων και στον βορρά η Τουρκία. Ο κλονισμός της εμπιστοσύνης προς την Τουρκία, αλλά κυρίως η ρευστότητα στις απέναντι ακτές της Συρίας και του Λιβάνου, επιτρέπουν στην εικόνα, πέρα από τις ΗΠΑ, σταδιακά να μπαίνει και η Γαλλία, αλλά και η Ευρωπαϊκή Ένωση διά της Pesco με την κατασκευή ναυστάθμου στο Βασιλικό και της αξιοποίησης του στρατιωτικού αεροδρομίου «Ανδρέας Παπανδρέου» στην Πάφο.

Το δίλημμα

Αν μπορούσε η Κύπρος πραγματικά να επιλέξει τη μοίρα της, στ’ αλήθεια, τι θα προτιμούσε; Να μετατραπεί σε ένα πεδίο βολής και μια απέραντη βάση, μέρος μιας γεωστρατηγικής αντιπαράθεσης στην περιοχή, ή να αποτελέσει τον καλό γείτονα σε όλους; Λόγω της ένταξής της στην Ευρωπαϊκή Ένωση, και κυρίως λόγω της ανακάλυψης κοιτασμάτων φυσικού αερίου στην ΑΟΖ της, θα μπορούσε άνετα να ακολουθήσει τον δεύτερο δρόμο, με το αζημίωτο. Τον δρόμο της ειρήνης και της συνεργασίας μεταξύ όλων των λαών της περιοχής.

Δεν μπορεί να το κάνει βεβαίως λόγω της μη λύσης του Κυπριακού. Της λείπει ο αναγκαίος κρίκος για να μετεξελιχθεί σε έναν καλό εταίρο και έντιμο διαμεσολαβητή στην περιοχή της. Οπότε, αισθάνεται υποχρεωμένη να κινείται σε όλα τα επίπεδα. Αναγκαστικά, λόγω του ότι και η Τουρκία δεν μπορεί να διαγνώσει τα πραγματικά πλεονεκτήματα που θα αποκομίσει από μια σωστή λύση του Κυπριακού, η Κύπρος οδηγείται και καθίσταται σταδιακά μέρος του προβλήματος. Ως μικρή χώρα όμως θα είναι πάντοτε ο αδύναμος κρίκος αυτής της αλυσίδας. Κάθε φορά που αλλάζουν τα δεδομένα και οι ισορροπίες θα βρίσκεται εντός ή εκτός του παιχνιδιού, όπως ένα ποντίκι το οποίο κινείται στον χώρο που παλεύουν οι ελέφαντες. Θα κινδυνεύει, δηλαδή, ανά πάσα στιγμή να τσαλαπατηθεί.

Η φιλοσοφία Ρούμπιο- Μενέντεζ

Όποιος διαβάσει το 19σέλιδο νομοσχέδιο Μενέντεζ –Ρούμπιο θα διαπιστώσει ότι διαπνέεται από μια παλιομοδίτικη ψυχροπολεμική λογική για την Κύπρο που βρίσκει ακόμα λογική και στην αξιοποίηση του φυσικού αερίου. Πρόκειται για τη γνωστή λογική με την οποία εμφορούνται το ελληνικό και το εβραϊκό λόμπι στην Ουάσινγκτον. Στο πλαίσιο αυτής της λογικής, η Ρωσία είναι ο κακός της παρέας. Η Τουρκία ταυτίζεται σταδιακά με τη Ρωσία, οπότε Κύπρος –Ελλάδα και Ισραήλ οφείλουν να συνεργαστούν στον τομέα του φυσικού αερίου για την κατασκευή του EastMed. Ο αγωγός αυτός θα βοηθήσει την Ευρώπη  να απεξαρτηθεί από το ρωσικό φυσικό αέριο και τη γεωπολιτική της επιρροή.

Όπως παρατηρεί σε συνέντευξή του στο «Foreign Policy» ο ερευνητής στο Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Μελετών στην Ουάσινγκτον Νίκος Τσάφος, «αυτό που έχουμε μάθει μέχρι στιγμής είναι ότι όλα τα αποθέματα φυσικού αερίου που έχουν βρεθεί στην Ανατολική Μεσόγειο χρησιμοποιούνται για τις ανάγκες της τοπικής αγοράς». Η διαπίστωση αυτή είναι απολύτως ορθή. Το Ισραήλ έχει κηρύξει το κοίτασμα Ταμάρ ως στρατηγικό για τη χώρα, καθώς και το μεγαλύτερο μέρος του Λεβιάθαν. Τα περισσεύματα του ισραηλινού φυσικού αερίου θα πάνε, με βάση υφιστάμενες συμφωνίες, στην Ιορδανία και στα τερματικά της Αιγύπτου, ίσως και σε κάποιο μελλοντικό τερματικό στην Κύπρο. Τα αποθέματα της Αιγύπτου πάνε όλα για εσωτερική κατανάλωση και για τα τερματικά στο Ιτκούκ και στην Νταμιέτα. Η Κύπρος έχει συμφωνήσει να πωλήσει το κοίτασμα Αφροδίτη στην Αίγυπτο, ενώ σε ό,τι αφορά το κοίτασμα που βρήκε στην τοποθεσία Γλαύκος επιχειρεί σε συνεργασία με το Ισραήλ και την ExxonMobil να το μεταφέρει στο Βασιλικό για κατασκευή του δικού της τερματικού LNG.

Ακόμα κι αν βρεθούν νέα κοιτάσματα, είναι αμφίβολο αν μπορούν να διοχετευθούν σε έναν αγωγό τύπου EastMed, σημειώνει ο Νίκος Τσάφος, διότι «ένας τέτοιος αγωγός, πέραν των κατασκευαστικών του δυσκολιών, είναι τρομακτικά αντιοικονομικός».