Φόρμα αναζήτησης

Η Κύπρος έχει ανάγκη από μια «δημιουργική καταστροφή»

Του Γιώργου Διονυσίου

Οι οικονομολόγοι γνωρίζουν πολύ καλά τον όρο «δημιουργική καταστροφή», ο οποίος επινοήθηκε από τον διάσημο Αυστριακό οικονομολόγο Γιόζεφ Σουμπέτερ (1883-1950). Την προσδιορίζει ως το αποτέλεσμα της τεχνολογικής προόδου, όταν οι παλιές τεχνολογίες σταδιακά αντικαθίστανται από τις νέες, γιατί αυτές είναι πιο παραγωγικές. Τον όρο αυτό υιοθέτησαν, διεύρυναν και τεκμηρίωσαν στον χρόνο οι δύο Αμερικανοί συγγραφείς του βιβλίου «Γιατί αποτυγχάνουν τα έθνη», ο οικονομολόγος Ντάρον Ατζέμογλου (καθηγητής στο MIT) και ο πολιτικός επιστήμων και οικονομολόγος Τζέιμς Α. Ρόμπινσον (καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Harvard). Στο έργο τους αυτό εξετάζουν διεξοδικά και εξαντλητικά τα αίτια της φτώχειας, της υπανάπτυξης και της ανισότητας στον κόσμο, αλλά και της ευημερίας και της προόδου των εθνών, από την προϊστορία μέχρι τις μέρες μας. Διαπιστώνουν, λοιπόν, ότι κάθε άλμα της ανθρωπότητας προς την οικονομική πρόοδο συνδέεται με μια δημιουργική καταστροφή, στην οποία οι παλιές τεχνολογίες αντικαθίστανται από τις νέες, το παλιό δηλαδή αντικαθίσταται από το καινούργιο. Προσθέτουν ότι η διαδικασία αυτή έχει νικητές και ηττημένους, καθώς δε η δημιουργική καταστροφή δεν έχει μόνο οικονομικές συνέπειες αλλά και πολιτικές, οι ηττημένοι είναι οι παραδοσιακές πολιτικές και οικονομικές ελίτ. Ένα παράδειγμα μόνο. Τη Βιομηχανική Επανάσταση πολέμησαν η αριστοκρατική τάξη και οι παλιές πολιτικές ελίτ, διότι η νέα κατάσταση ανέδειξε την εργατική τάξη αλλά και μια νέα τάξη εμπόρων, που αντικατέστησε το μονοπωλιακό εμπόριο, που βασιζόταν σε προνόμια από τους μονάρχες.

Η δημιουργική καταστροφή, όμως, δεν επιβάλλεται ούτε επικρατεί από τη μια μέρα στην άλλη. Πρόκειται για οικονομικό και κοινωνικό φαινόμενο, το οποίο εξελίσσεται και σε πολιτικό, που εμφανίζεται στην πορεία του χρόνου, ως φυσιολογική εξέλιξη αργών και μικρών μεταβολών, οι οποίες γεννιούνται στο κοινωνικό σώμα, μέχρι τη στιγμή που αυτές μεγεθύνονται και διεκδικούν νομιμοποίηση μέσα από τους θεσμούς. Συνεπώς για να επέλθει και να επικρατήσει η δημιουργική καταστροφή απαιτείται η ωρίμανση των συνθηκών, αλλά και η οργανωμένη παρέμβαση των συνειδητοποιημένων πολιτών. Εννοείται ότι παντού και πάντα στην ιστορία οι κρατούσες οικονομικές και πολιτικές ελίτ αντιστάθηκαν στην πρόοδο, γιατί αυτό σήμαινε πολύ απλά ότι προστάτευαν τα επενδυμένα τους συμφέροντα.

Θεωρώ ότι στη σημερινή κοινωνία της μισής Κύπρου συντρέχουν οι συνθήκες για να επικρατήσει μια δημιουργική καταστροφή, η οποία ήδη έχει γεννηθεί. Ενόσω το νέο δεν έχει ακόμα γεννηθεί ή δεν έχει ωριμάσει, το παλιό θεωρείται περίπου φυσιολογικό, η δε αμφισβήτησή του είναι αμελητέα έως και ανύπαρκτη. Τέτοια ήταν η κατάσταση στη γένεση της Κυπριακής Δημοκρατίας, όταν οι νοοτροπίες της εποχής και οι φορείς τους έγιναν εξουσία. Πρέπει όμως να τονίσουμε ότι οι ελίτ τού τότε είχαν πλήρη συνείδηση των συμφερόντων τους, σε αντίθεση με το νέο, που ουσιαστικά ήταν ανύπαρκτο ή στα σπάργανα. Τέσσερις σημαντικοί σταθμοί στη σύγχρονη ιστορία μας ανέδειξαν σταδιακά νέες νοοτροπίες στην κυπριακή κοινωνία, οι οποίες αμφισβητούν δυναμικά την κρατούσα τάξη πραγμάτων, τόσο στην οικονομία όσο και στην πολιτική. Ο πρώτος σταθμός είναι η ολοφάνερα προμελετημένη ληστεία στο χρηματιστήριο, υπό τα αδιάφορα βλέμματα του πολιτικού προσωπικού. Ο δεύτερος είναι οι συνθήκες που οδήγησαν στην απόρριψη του σχεδίου Ανάν, με όλους τους πολιτικούς τριγμούς που προκάλεσε. Ο τρίτος είναι η οικονομική καταστροφή του 2013 και ο τέταρτος η αποτυχία του πολιτικού κατεστημένου να διαχειριστεί ορθολογικά και με όραμα μια κομβική στιγμή στο Κυπριακό. Οι σταθμοί αυτοί απελευθέρωσαν μια πρωτόγνωρη για τα κυπριακά δεδομένα κοινωνική και πολιτική κριτική, η οποία εκπορεύεται από το πλέον συνειδητοποιημένο κομμάτι της κοινωνίας. Όποια και να είναι η κομματική ή πολιτική τοποθέτηση του καθενός, η συντριπτική πλειοψηφία της σημερινής κοινωνίας έχει συνειδητοποιήσει πια ότι πάμε σταθερά από αποτυχία σε αποτυχία. Κομματικά κατεστημένα, ξεπερασμένες από τη ζωή νοοτροπίες, στατική θεώρηση του Κυπριακού, οργανωτικές δομές και πρακτικές που απέτυχαν, γιατί αδυνατούν να ανταποκριθούν στις νέες συνθήκες και απαιτήσεις που προκύπτουν ως αποτέλεσμα εξελίξεων όχι μόνο στην τεχνολογία, αλλά και στην κοινωνία και στην πολιτική. Το χειρότερο δε είναι ότι το σημερινό κατεστημένο αδυνατεί να οραματιστεί και να προτείνει εναλλακτικές πορείες, γιατί αποδεδειγμένα γνοιάζεται πρώτιστα για τα συμφέροντά του, τα οποία εξυπηρετούνται μόνο όταν σκέφτεται μέσα στο κουτί, όχι έξω από αυτό. Γι’ αυτό και πεισματικά αντιστέκεται.

Συμπερασματικά θεωρώ ότι οι συνθήκες είναι ώριμες για να επιτευχθεί στην Κύπρο μια σωτήρια δημιουργική καταστροφή. Απαιτείται, όμως, οργάνωση και αποφασιστική ώθηση από τους ποικίλους φορείς του νέου. Εδώ βρίσκεται η μεγάλη ευθύνη της κοινωνίας των πολιτών. Γιατί σήμερα υπάρχουν πολλοί που έχουν επιστημονικά τεκμηριωμένες θέσεις και μπορούν να ωθήσουν την κοινωνία ένα βήμα μπροστά, να τη βγάλουν από τον βούρκο και το τέλμα. Πανεπιστημιακοί νυν και πρώην, πολιτικοί νυν και πρώην, ενεργοί πολίτες, δημοσιογράφοι και φωτισμένοι εκπαιδευτικοί, όσοι σκέφτονται δημιουργικά μια νέα πορεία με εποικοδομητικό ρεαλισμό, επιβάλλεται να οργανωθούν τώρα.

george.dionyssiou@gmail.com

Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.