Φόρμα αναζήτησης

Η εξ αποστάσεως εκπαίδευση στη σχολική πραγματικότητα: αναγκαιότητα της εποχής μας

Οδηγίες και προτάσεις για καλύτερα αποτελέσματα

Δρ. Χρυστάλλα Νεοφύτου

Στο φόντο των σημερινών εξελίξεων όλοι οι άνθρωποι ήρθαν να αναθεωρήσουν τη χρήση των νέων τεχνολογικών εργαλείων σε όλες πλέον τις δραστηριότητες της καθημερινότητας τους. Αυτό που έχει γραφεί κάποιες δεκαετίες προηγουμένως φαίνεται να παίρνει σήμερα σάρκα και οστά: η χρήση των ηλεκτρονικών υπολογιστών και γενικότερα των (νέων) τεχνολογικών μέσων επικοινωνίας και του διαδικτύου διευρύνεται σε όλους ανεξαιρέτως τους τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας, συμπεριλαμβανομένου και αυτού της εκπαίδευσης, της σχολικής εκπαίδευσης κάθε βαθμίδας.

Καθημερινά, μαθητές και γονείς κατακλύζονται από πληροφορίες και μηνύματα από εκπαιδευτικούς που σε μια αγωνιώδη προσπάθεια να ανταπεξέλθουν και να προσαρμοστούν στα νέα δεδομένα της -αναγκαστικής- εφαρμογής της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης καλούνται να αναθεωρήσουν πρακτικές και μεθόδους διδασκαλίας που ακολουθούσαν μέχρι σήμερα στο σχολικό περιβάλλον. Ο φυσικός χώρος και χρόνος διεξαγωγής της διδασκαλίας πρέπει τώρα να μεταφερθεί σε ένα νέο ψηφιακό κόσμο, ο οποίος απαιτεί πρωτίστως αλλαγή αντιλήψεων και καλλιέργεια και υιοθέτηση μιας ‘νέας’ κουλτούρας, αυτής της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης και της ηλεκτρονικής μάθησης.

Αρχικά, θα πρέπει να γίνει σαφής η διάκριση των δύο όρων, οι οποίοι πολύ συχνά χρησιμοποιούνται ως όροι συνώνυμοι, κάτι όμως που δεν ευσταθεί. Η εξ αποστάσεως εκπαίδευση (distance learning) αναφέρεται στην υποβοηθούμενη με διάφορα μέσα επικοινωνίας τεχνολογικά και μη, όπως το ραδιόφωνο, το ταχυδρομείο -συμβατικό και ηλεκτρονικό- ο ηλεκτρονικός υπολογιστής, το Διαδίκτυο κ.λπ. εκπαίδευση. Βασικό χαρακτηριστικό της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης είναι ότι η διαπροσωπική επαφή εκπαιδευτή και εκπαιδευόμενου είναι από μικρή έως και καθόλου. Αυτό δε σημαίνει ότι οι παραδοσιακές συμβάσεις διεξαγωγής ενός προγράμματος, ενός σχολικού μαθήματος ως μέρος της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης, δεν προϋποθέτει την τακτική -πολλές φορές καθημερινή- επικοινωνία, σύγχρονη και ασύγχρονη, εκπαιδευτικού και μαθητή, όπως άλλωστε στο σχολικό περιβάλλον. Πρέπει να σημειωθεί ότι το εβδομαδιαίο ωρολόγιο πρόγραμμα του σχολείου δε μπορεί να υλοποιηθεί ούτε και να τηρηθεί σε ένα ψηφιακό περιβάλλον. Αυτό σημαίνει ότι στον προγραμματισμό των εξ αποστάσεως μαθημάτων πρέπει να ληφθεί υπόψη και να συνυπολογιστεί επίσης στο διδακτικό χρόνο του εκπαιδευτικού ο χρόνος που χρειάζεται να διαμοιράσει ή και να κοινοποιήσει με τα διαθέσιμα μέσα επικοινωνίας στους μαθητές το περιεχόμενο και το υλικό του μαθήματός του. Από την άλλη, ο όρος ηλεκτρονική μάθηση (e-learning) αναφέρεται στη μαθησιακή διαδικασία που υλοποιείται εξ ολοκλήρου σε ένα διαδικτυακό περιβάλλον, όπου δηλαδή η τεχνολογία του Διαδικτύου χρησιμοποιείται ώστε να επιτευχθεί η επικοινωνία μεταξύ του εκπαιδευτή και των εκπαιδευόμενων  και ειδικότερα για να αλληλεπιδράσουν οι μαθητές με το περιεχόμενο, τους συμμαθητές και τους δασκάλους τους. Συνοπτικά οι όροι εξ αποστάσεως εκπαίδευση και ηλεκτρονική μάθηση μπορούν να διακριθούν ως εξής: ο μεν πρώτος αφορά στη μέθοδο παρακολούθησης ενός προγράμματος σπουδών ή ενός σχολικού μαθήματος ακόμα και όταν η φυσική παρουσία και η διαπροσωπική επαφή εκπαιδευτικού και μαθητή δεν είναι εφικτή, και ο δε δεύτερος σε ένα μαθησιακό στυλ που φέρνει στο προσκήνιο την προστιθέμενη αξία της εξατομικευμένης διδασκαλίας. Δεν είναι άλλωστε καινούργια διαπίστωση ότι οι μαθητές χαρακτηρίζονται από διάφορους μαθησιακούς τύπους, προσλαμβάνουν διαφορετικού τύπου πληροφορίες με διαφορετικούς τρόπους αντίδρασης σε διαφορετικά ερεθίσματα. Οι ευέλικτες δηλωμένες προτιμήσεις, δηλαδή τα διάφορα μαθησιακά στυλ, αναδεικνύονται και υπηρετούνται στη διδακτική πράξη με τη χρήση των διαφόρων τεχνολογικών μέσων στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση και ηλεκτρονική μάθηση.

Πώς όμως θα σχεδιαστεί και θα υλοποιηθεί επιτυχώς ένα εξ αποστάσεως ή και ηλεκτρονικό μάθημα είναι το εύλογο ερώτημα που εγείρεται και απασχολεί τον σημερινό εκπαιδευτικό που έχει εμπειρία μόνο στη συμβατική διδασκαλία. Αρχικά, θα πρέπει να γίνει αντιληπτό ότι ένα εξ αποστάσεως ηλεκτρονικό μάθημα δεν υστερεί ποιότητας από ένα συμβατικό μάθημα, από ένα μάθημα δηλαδή που υλοποιείται στο φυσικό περιβάλλον μιας σχολικής τάξης. Η διδασκαλία στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση είναι και πρέπει να είναι ισοδύναμη με τη διδασκαλία στη συμβατική εκπαίδευση. Ο εκπαιδευτικός χωρίς να κάνει εκπτώσεις στο περιεχόμενο του μαθήματός του και γενικότερα στην ποιότητα της διδασκαλίας του πρέπει να γεφυρώσει το χάσμα που μπορεί να δημιουργείται από τη μικρή ή και καθόλου διαπροσωπική επαφή με τους μαθητές αξιοποιώντας όποια διαθέσιμα μέσα επικοινωνίας έχει.

Ποια βήματα πρέπει να ακολουθήσει ο εκπαιδευτικός ώστε να έχει βέλτιστα αποτελέσματα στην εφαρμογή της εξ αποστάσεως εκπαίδευση στο μάθημά του; Ακολούθως παρατίθενται πέντε βασικά σημεία που πρέπει να ληφθούν υπόψη στο σχεδιασμό και στην υλοποίηση ενός εξ αποστάσεως μαθήματος από τον εκπαιδευτικό κάθε βαθμίδας.

  1. Επιλογή εργαλείου

Η επιλογή των τεχνολογικών εργαλείων για ένα μάθημα πρέπει να είναι κατάλληλη για τους επιδιωκόμενους μαθησιακούς στόχους και το περιεχόμενο του συγκεκριμένου μαθήματος. Δεδομένου των επιδιωκόμενων μαθησιακών αποτελεσμάτων που έχετε καθορίσει από την αρχή κάθε (διαδικτυακού) μαθήματος θα πρέπει να επιλέξετε το εργαλείο που θα βοηθήσει στην αποτελεσματική διδασκαλία σας και το οποίο είναι διαθέσιμο στους μαθητές σας. Η επιλογή των τεχνολογιών για την υλοποίηση του διαδικτυακού μαθήματος θα πρέπει να ικανοποιεί τα μαθησιακά αποτελέσματα και το περιεχόμενο του γνωστικού αντικείμενου. Επίσης, θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τα ειδικότερα χαρακτηριστικά και τις συνθήκες του περιβάλλοντος πρόσβασης του μαθητή στο συγκεκριμένο τεχνολογικό μέσο. Ως εκ τούτου, η δυνατότητα της σύγχρονης και ασύγχρονης επικοινωνίας και πρόσβασης στο μαθησιακό υλικό θα πρέπει να αξιοποιείται από τον εκπαιδευτικό ώστε η εξ αποστάσεως εκπαίδευση να είναι αποτελεσματική.

  1. Διάρκεια διαδικτυακού μαθήματος

Η διάρκεια του διαδικτυακού μαθήματος δε μπορεί να υπερβαίνει τον διδακτικό χρόνο του μαθήματος (μία διδακτική περίοδος) που είχε όταν λάμβανε χώρα στο φυσικό περιβάλλον μιας σχολικής αίθουσας. Το εβδομαδιαίο ωρολόγιο πρόγραμμα του σχολείου δε μπορεί να τηρηθεί αυτούσια σε ένα ψηφιακό (εικονικό) περιβάλλον, καθώς πρέπει να ληφθούν υπόψη παράγοντες που αφορούν στο διαμοιρασμό, στην κοινοποίηση, εν ολίγοις στην παράδοση και στη λήψη του περιεχομένου του μαθήματος από τη μεριά του μαθητή αλλά και του εκπαιδευτικού. Το μάθημα μπορεί να χωριστεί σε μικρές ενότητες, έτσι ώστε ο χρόνος που ο μαθητής να ασχολείται με το περιεχόμενο της διδασκαλίας -όταν το διαδικτυακό μάθημα είναι σε εξέλιξη- να μην είναι περισσότερος από το καθορισμένο χρονικό διάστημα. Αυτό μπορεί να γίνει με τη χρήση διαδραστικών στοιχείων (παιχνίδια ή κουίζ) που ενεργοποιούν τους μαθητές τοποθετώντας τους στο επίκεντρο της διδασκαλίας.

  1. Δραστηριότητες εξ αποστάσεως εκμάθησης

Οι δραστηριότητες εξ αποστάσεως εκμάθησης πρέπει να σχεδιάζονται για να ταιριάζουν στο συγκεκριμένο πλαίσιο για μάθηση. Το υλικό (ασκήσεις, εργασίες, δραστηριότητες, κ.λπ.) που διαμοιράζεται ψηφιακά στους μαθητές θα πρέπει να συνοδεύεται από σαφείς οδηγίες και περιγραφές των στόχων και των αναμενόμενων μαθησιακών αποτελεσμάτων. Καθώς η διαπροσωπική επικοινωνία είναι μικρή ή καθόλου στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση ο εκπαιδευτικός θα πρέπει να γνωστοποιεί εξ αρχής και με σαφήνεια στους μαθητές τι, πώς και πότε αναμένεται να ετοιμάσει και να παραδώσει κάτι.

  1. Ίσες ευκαιρίες

Σε ένα διαδικτυακό μάθημα, όπως και στη συμβατική διδασκαλία, όλοι οι μαθητές θα πρέπει να έχουν ίσες ευκαιρίες εμπλοκής και συμμετοχής στο μάθημα. Σε ένα ηλεκτρονικό μάθημα, όταν χρησιμοποιείται μια πλατφόρμα ψηφιακής μάθησης, ο εκπαιδευτικός έχει τον ρόλο του μεσολαβητή της μάθησης και του συντονιστή (moderator) της όλης διαδικασίας, γεγονός που δίνει τη δυνατότητα στον εκπαιδευτικό να ελέγχει τη ροή του μαθήματος και γενικότερα της διδασκαλίας, καθώς ο εκπαιδευτικός μπορεί να δώσει όταν κρίνει σκόπιμο και αναγκαίο κάποια προνόμια (privileges) στους μαθητές όπως είναι η ενεργοποίηση του μικροφώνου, της κάμερας, κ.λπ.

  1. Ασύγχρονη επικοινωνία

Η επικοινωνία μεταξύ εκπαιδευτικού και μαθητή, συμπεριλαμβανομένου του διαμοιρασμού υλικού, εργασιών, ασκήσεων κ.λπ., μπορεί -και πρέπει- να γίνεται και μετά το πέρας του διαδικτυακού μαθήματος. Άλλωστε η ασύγχρονη επικοινωνία είναι μια από τις βασικές δυνατότητες του διαδικτύου και των νέων τεχνολογικών μέσων, την οποία οι εκπαιδευτικοί καλούνται να αξιοποιούν προκειμένου να παρέχουν μια αποτελεσματική εξ αποστάσεως εκπαίδευση. Η καταγραφή του διαδικτυακού μαθήματος και η διάθεσή του σε μορφή βίντεο στους μαθητές μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά στις περιπτώσεις που κάποιοι μαθητές δε μπορούν να συμμετέχουν στο προγραμματισμένο διαδικτυακό μάθημα π.χ. λόγω κάποιων τεχνικών προβλημάτων. Επίσης, μπορεί να βοηθήσει στην καλύτερη παράδοση και κατανόηση του περιεχομένου του μαθήματος, αφού ο μαθητής θα μπορεί στο δικό του ρυθμό, χώρο και χρόνο να παρακολουθήσει το μάθημα ξανά και ξανά, ενισχύοντας με αυτόν τρόπο την εξατομικευμένη διδασκαλία. Ακόμη, το διαδικτυακό μάθημα μπορεί να υλοποιηθεί ασύγχρονα από τους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι μπορούν να ετοιμάσουν και να υλοποιήσουν το σχέδιο μαθήματος τους και έπειτα να το διαθέσουν στους μαθητές σε μορφή βίντεο.

Οι στόχοι και το περιεχόμενο της εκπαίδευσης δεν αλλάζουν. Αυτό που έχει αλλάξει είναι η μέθοδος και ο τρόπος παράδοσης.

Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.