Φόρμα αναζήτησης

Ερντογάν – Σίσι – Νετανιάχου και Αναστασιάδης

Αν το σχέδιο Μάρσαλ το 1947 βοήθησε την Ευρώπη να αναγεννηθεί από τις στάχτες που προκάλεσε ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος, το Σχέδιο Σουμάν το 1950 ήταν αυτό που έθεσε τις βάσεις της οικονομικής ανάπτυξής της. Θα μπορούσαν κάποια παρόμοια σχέδια να λειτουργήσουν στη λεκάνη της Ανατολικής Μεσογείου δημιουργώντας επίσης μια τεράστια ζώνη ειρήνης και ευημερίας;

Οι Δυτικοευρωπαίοι χρειάστηκαν περίπου δύο αιώνες πολιτικής αντιπαράθεσης, αιματηρών πολέμων και εκατομμυρίων νεκρών για να αντιληφθούν την αξία της ειρηνικής συμβίωσης και της συνεργασίας. Το Σχέδιο Μάρσαλ διά της αμερικανικής οικονομικής βοήθειας έδωσε το απαραίτητο καύσιμο για να ξεκινήσει η ανοικοδόμηση της Ευρώπης. Το Σχέδιο Σουμάν έδωσε το έναυσμα για μια προοδευτική ενοποίηση με πρώτο στάδιο τον οικονομικό τομέα, την κοινή δηλαδή διαχείριση της γαλλογερμανικής παραγωγής άνθρακα και χάλυβα υπό μια ανώτατη αρχή, στο πλαίσιο μάλιστα ενός οργανισμού που θα είναι ανοικτός στη συμμετοχή και άλλων ευρωπαϊκών κρατών. Αυτή η συμφωνία οδήγησε σταδιακά στην ΕΕ που όλοι γνωρίζουμε σήμερα.

Στις δικές μας περιοχές συμβαίνει το εξής οξύμωρο. Όλοι θέλουν να μοιάσουν στους Δυτικοευρωπαίους. Κανένας ωστόσο δεν ενδιαφέρεται να μοιραστεί την πραγματική ευρωπαϊκή εμπειρία. Στην περιοχή μας οι λαοί είναι ανεπίδεκτοι μαθήσεως. Αν οι Ευρωπαίοι χρειάστηκαν δύο αιώνες για να αντιληφθούν τη σημασία της συνεργασίας, στις δικές μας περιοχές η αναταραχή είναι μόνιμη: Από τον 6ο αιώνα μ.Χ. όταν ξεκίνησαν οι αραβικές επιδρομές, ακολούθησαν οι Σταυροφορίες, η διάλυση των αυτοκρατοριών, η αποικιοκρατία, οι εθνικές επαναστάσεις, η συμμετοχή στους Παγκόσμιους Πολέμους και σήμερα οι τοπικοί πόλεμοι με καύσιμο τον θρησκευτικό φανατισμό και τη διεκδίκηση των ενεργειακών πόρων, ο πόλεμος είναι σύμφυτος με τις ζωές μας.

Το σουξέ

Βεβαίως, όπως προαναφέρθηκε, όλοι οι λαοί της περιοχής θέλουν να έχουν καλές σχέσεις ή και να μοιάσουν στους Ευρωπαίους. Βλέπετε, εξάλλου, και το σουξέ που έχει τελευταία η διπλωματία της Κύπρου με αυτές τις τριμερείς και τετραμερείς διασκέψεις, στις οποίες όλοι θέλουν να συμμετέχουν ανεξαρτήτως του αν εμείς ή και αυτοί δεν έχουμε στην κυριολεξία ιδέα για το πού οδηγείται όλη αυτή η πολιτική διαδικασία. Εξάλλου ας μην περιμένουμε από τους υπόλοιπους Μεσανατολίτες να αντιληφθούν, όταν εμείς εδώ στην Κύπρο παρότι μέλος από το 2004 της ΕΕ δεν έχουμε καταλάβει ποσώς πώς λειτουργεί η Ευρωπαϊκή Ένωση.

Διάβαζα πρόσφατα μια ανάλυση Κύπριου δημοσιογράφου ο οποίος με περισπούδαστο ύφος μας έλεγε ότι για να λυθεί το Κυπριακό θα πρέπει στην Κύπρο να υπάρξει ευρωπαϊκή λύση. Και τι εννοούσε με αυτό; Ότι πρέπει να εφαρμοστεί το ευρωπαϊκό κεκτημένο στην Κύπρο, να φύγουν τα στρατεύματα και οι έποικοι και να γίνουν σεβαστά όλα τα διεθνή ψηφίσματα για την Κύπρο. Σε διαφορετική περίπτωση δεν αποδεχόμαστε τίποτε.

Αυτή η τοποθέτηση-ανάλυση αν ζούσαμε σε έναν θαυμαστό κόσμο θα μπορούσε να γίνει άνετα και από ένα παιδί. Ο οποίος στο μαγικό αυτό πλαίσιο θα καλούσε τη μάγισσα με το ραβδάκι και θα τα τακτοποιούσε όλα.

Η στάση των Κυπρίων

Πρόκειται για μια τοποθέτηση η οποία δημιουργεί προβλήματα προς δύο κατευθύνσεις. Η πρώτη αφορά εμάς τους ίδιους και την παροιμιώδη πολιτική μας αφέλεια. Μπήκαμε στην Ευρώπη, την επομένη ακριβώς γίναμε Ευρωπαίοι, οπότε οι Ευρωπαίοι πρέπει να μπουν στα καράβια τους να έρθουν εδώ και να μας λύσουν όλα τα προβλήματά μας. Η δεύτερη αφορά τους Ευρωπαίους οι οποίοι δεν ξέρουν πώς να μας διαχειριστούν, αφού την επομένη της ένταξής μας, αντί να αρχίσουμε να αλλάζουμε προς το καλύτερο, βαφτίσαμε την κυπριακή μας γυφτιά ευρωπαϊκό κεκτημένο, το οποίο μάλιστα θέλουμε να επιβάλουμε και στους υπόλοιπους. Τα κάναμε μαντάρα στην οικονομία, μας βοηθούν, αλλά στη συνέχεια τους βρίζουμε ότι μας κατέστρεψαν. Μας λένε ότι στην πολιτική, στη δικαιοσύνη, στην ασφάλεια χρειαζόμαστε κανόνες δεοντολογίας και κυρίως αλληλεγγύη με τις Βρυξέλλες, αλλά εμείς μετατρέπουμε τη Νομική μας Υπηρεσία σε ρωσικό μαγαζί και το κράτος μας σε πρατήριο πώλησης ευρωπαϊκών υπηκοοτήτων. Μας ζητούν διαφάνεια στον τραπεζικό τομέα, αλλά εμείς ακόμα βρίσκουμε τρόπους να ξεπλένουμε μαύρο χρήμα.

Η πραγματική Ευρώπη

Η Δυτική Ευρώπη έχει βεβαίως ένα πλεονέκτημα. Πέρα από πολέμους και αιματοκυλίσματα, πέρασε και από την Αναγέννηση και τον Διαφωτισμό. Έζησε επαναστάσεις που άλλαξαν τον κόσμο, ωρίμασε ταξικά μέσα από τη Βιομηχανική Επανάσταση, βίωσε την πολιτική των άκρων, ανακάλυψε τον ορθολογισμό και κυρίως δημιούργησε ένα δικό της πολιτικό κεκτημένο στηριγμένο στη διάθεση για συμβιβασμό και στη λογική του win-win.

 

  • Προηγήθηκαν βέβαια οι σκληρές συμφωνίες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Η Γερμανία έχασε τη Σουδητία που πήρε η Τσεχοσλοβακία, έχασε την Πρωσία που δόθηκε στην Πολωνία, έχασε την Αλσατία και τη Λωρραίνη που πήρε η Γαλλία. Έχασε την Ανατολική Γερμανία που τέθηκε κάτω από τον έλεγχο των Σοβιετικών. Η Γερμανία τότε είχε δύο επιλογές. Είτε να αρχίσει να ετοιμάζεται για έναν Γ’ Παγκόσμιο είτε να αλλάξει πολιτική νόρμα. Επέλεξε το δεύτερο έχοντας επικεφαλής έναν τεράστιο πολιτικό όπως ο Κόνραντ Αντενάουερ ο οποίος σκέφτηκε διαφορετικά.
  • Το μαγικό Σχέδιο Σουμάν στη συνέχεια ήρθε, απρόσμενα και σχεδόν μεγαλόψυχα, να ενώσει τις βιομηχανίες άνθρακα και χάλυβα της Γερμανίας και της Γαλλίας, που ήταν βιομηχανίες πολέμου, καθιστώντας τες βιομηχανίες ειρήνης. Σύμφωνα με τον Γάλλο υπουργό Εξωτερικών, «η συσπείρωση των ευρωπαϊκών κρατών απαιτεί να εξαλειφθεί η προαιώνια αντίθεση μεταξύ Γαλλίας και Γερμανίας […]. Η από κοινού διαχείριση της παραγωγής άνθρακα και χάλυβα θα εξασφαλίσει άμεσα την εγκατάσταση κοινών βάσεων οικονομικής ανάπτυξης, πρώτου σταδίου της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας, και θα αλλάξει τη μοίρα περιοχών, οι οποίες από μακρού προορίζονται για την κατασκευή πολεμικών όπλων, υπήρξαν δε και τα πιο σταθερά θύματα των τελευταίων […]. Η αλληλεγγύη που θα δημιουργηθεί στην παραγωγή θα καταδείξει ότι κάθε πόλεμος μεταξύ Γαλλίας και Γερμανίας καθίσταται όχι μόνον αδιανόητος, αλλά και υλικά αδύνατος».
  • Πάνω σε αυτό τον σχεδιασμό οικοδομήθηκε στην πορεία ο γαλλογερμανικός άξονας, ο οποίος αποτέλεσε τη ραχοκοκκαλιά της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Με τη Γερμανία να ανακάμπτει πάντα μέσα από συμβιβασμούς και ορθολογισμό. Καλύτερος μαθητής του Αντενάουερ αποδείχθηκε ο Χέλμουτ Κολ, ο οποίος κατάφερε να επανενώσει τη Γερμανία μερικές δεκαετίες μετά. Αποδεχόμενος το τεράστιο κόστος της επανένωσης. Αποδεχόμενος να πληρώσει την αποχώρηση των Σοβιετικών στρατευμάτων από την Ανατολική Γερμανία και, ακόμα, να επιβαρυνθεί με τα έξοδα μεταφοράς, μετεγκατάστασης και επιμόρφωσης των Ρώσων στρατιωτών. Πού οδήγησε αυτός ο συμβιβασμός; Ας ρωτηθεί σήμερα η διάδοχος του Χέλμουτ Κολ, η κ. Άνγκελα Μέρκελ, η αδιαμφισβήτητη πρώτη κυρία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Στην περιοχή μας ποιος;

Αν ρωτηθούν η κυρία Μέρκελ, ο κ. Μακρόν και άλλοι ηγέτες της Ανατολικής Ευρώπης που εισήλθαν στην ΕΕ, ακόμα αν ρωτηθούν ο κ. Τσίπρας και ο κ. Ζάεφ της Βόρειας Μακεδονίας τι είναι το κοινοτικό κεκτημένο, ίσως να μην απαντήσουν τόσο στερεότυπα και στατικά όσο απαντούμε εμείς εδώ στην Κύπρο και τη γύρω περιοχή. Κοινοτικό κεκτημένο είναι η συνεχής προσπάθεια να μάθεις από την Ιστορία σου για να βελτιώσεις τη ζωή σου στο παρόν. Οικοδομώντας το μέλλον μέσα από συμβιβασμούς σε μια διαλεκτική σχέση με τις πραγματικότητες που υπάρχουν ώστε να βγουν όλοι κερδισμένοι αν είναι δυνατόν. Εν ολίγοις, κοινοτικό κεκτημένο είναι ό,τι έχει αποκτήσει σε πολιτική συμπεριφορά και πρακτική η Ευρώπη μέσα από αυτή τη διεργασία, είτε αυτό είναι νόμοι, είτε ντιρεκτίβες, είτε απέχθεια στους παράλληλους μονολόγους και την επίδειξη στρατιωτικής ισχύος. Κατανοεί, άραγε, αυτή τη λογική ο Ταγίπ Ερντογάν ο οποίος προσπαθεί να τρομοκρατήσει την Ανατολική Μεσόγειο διά της «Γαλάζιας του Πατρίδας»; Μπορεί να σκεφτεί με αυτό τον τρόπο ο δικτάτορας της Αιγύπτου Σίσι; Έχει διάθεση ο Νετανιάχου να αλλάξει τη χώρα του σε μια περιοχή ειρήνης λύνοντας το Παλαιστινιακό; Μπορεί ο Νίκος Αναστασιάδης να σκεφτεί κάτι περισσότερο από τον φόβο που του παραλύει κάθε σκέψη κάθε φορά που προσπαθεί να μπει σε μια διαδικασία λύσης στο Κυπριακό;

Το φυσικό αέριο στην περιοχή μας θα μπορούσε να ήταν ο άνθρακας και ο χάλυβας στην Ευρώπη την περίοδο του 1950. Σε αυτή την εποχή ζούμε εμείς σήμερα, πολιτικά, κοινωνικά, πολιτισμικά. Δυστυχώς. Οπότε αυτό που χρειαζόμαστε δεν είναι τσιτάτα για ψηφίσματα, νόμους και αρχές, στις οποίες δεν πιστέψαμε ποτέ, για τις οποίες δεν εργαστήκαμε ποτέ, από τις οποίες δεν προέκυψε καμιά πολιτική ζύμωση και εμπειρία, ούτως ώστε να μπορέσουμε να διαχειριστούμε την πολυπλοκότητα των προβλημάτων μας. Οπότε αναζητούμε τον Σουμάν της Λεβαντίνης και εν γένει της Μέσης Ανατολής. Έχω όμως την εντύπωση ότι αυτός ο ηγέτης δεν έχει ακόμα γεννηθεί. Δεν υπάρχουν στην περιοχή μας πολιτικές διεργασίες και κουλτούρα για να βγαίνουν τέτοιοι ηγέτες. Οπότε στην καλύτερη περίπτωση οι κύριοι Ερντογάν, Σίσι, Νετανιάχου και Αναστασιάδης, στο πλαίσιο της πολιτικής μας μυθολογίας, μπορούν να παίζουν τον ρόλο των μάγων, πωλώντας στους λαούς τους φύκια για μεταξωτές κορδέλες, χρυσό και λιβάνι. Αναμένοντας να ανατείλει το άστρο της Βηθλεέμ. Ανακυκλώνοντας έτσι τις ζωές μας δίκην φαρσοκωμωδίας.