Φόρμα αναζήτησης

Ελεύθερα πολιορκημένοι

 «Όσοι θυσιάζουν στοιχειώδεις ελευθερίες για λίγη ασφάλεια, δεν αξίζουν ούτε ελευθερία ούτε ασφάλεια»

 Βενιαμίν Φραγκλίνος

 

Τις τελευταίες δέκα μέρες, ο κορωνοϊός και τα μέτρα προφύλαξης που έχουν ληφθεί έγιναν αφορμή για να μετρήσουμε αντοχές. Ατομικές και συλλογικές. Η κατάσταση και οι συγκρίσεις με άλλες χώρες δεν άφησαν περιθώρια για θεωρητικές συζητήσεις. Έθεσαν στην μπάντα επιχειρήματα και κριτική. Τα όποια μέτρα θα πρέπει να υπάγονται στη λογική, έγραψα, και έσπευσαν να με επαναφέρουν σε τάξη. Όπως έκαναν οι θρησκόληπτοι όταν έγραψα ότι η Εκκλησία θα πρέπει να υπάγεται στους νόμους του κράτους. Ο κόσμος σε τέτοιες στιγμές μπορεί και χωρίς ανθρώπινα δικαιώματα, ήταν το γενικότερο μήνυμα. Πόσο επικίνδυνο όμως είναι κάτι τέτοιο;

Λαμβάνοντας υπόψη τον έκτακτο χαρακτήρα των μέτρων και τη φύση της απειλής, στην πλειοψηφία τους, τα μέτρα που έλαβε η κυβέρνηση -αν και ακραία- ήταν ορθολογικά και απαραίτητα. Σε κάποιες περιπτώσεις, μάλιστα, ίσως να μπορούσαν να είναι και πιο ακραία. Η κυβέρνηση, αφού ξεπέρασε γρήγορα κάποιες παλινδρομήσεις (που έκλεισαν σχολεία και άφησαν ανοικτούς ναούς) κινήθηκε έγκαιρα. Κράτησε σε διαχειρίσιμα επίπεδα τη διασπορά του ιού η οποία, όπως έδειξαν οι περιπτώσεις της Ιταλίας και της Ισπανίας, χωρίς ακραία μέτρα δεν θα περιοριζόταν. Το κράτος όφειλε να αναλάβει τα ηνία. Να ελέγξει, να καθοδηγήσει, να επιβάλει. Καλώς το έκανε, έπρεπε να το κάνει. Την ίδια στιγμή, αυτά τα έσχατα μέτρα -όπως χαρακτηρίστηκαν- μαζί με την ετοιμότητα της κυβέρνησης ανέδειξαν και τις τεράστιες δυνατότητες και τα μέσα που διαθέτει το κράτος για να ελέγξει την κοινωνία και πόσο ευάλωτη παραμένει η κοινωνία σε αυτούς τους ελέγχους.

Δεδομένα προέχει η ασφάλεια των πολιτών. Κυρίαρχο σήμερα είναι να μην καταρρεύσει το σύστημα υγείας. Κάποιος θα μπορούσε να ισχυριστεί και ότι αυτά τα μέτρα πρακτικά ελάχιστα επηρεάζουν τον τρόπο ζωής ενός συνετού και υπεύθυνου πολίτη. Ακόμα κι έτσι όμως, μπορεί κάποιος να μην ενοχλείται από αυτά τα μέτρα, ως εικόνα έστω, ή ιδέα; Να μην αισθάνεται περίεργα με το γεγονός ότι πρέπει να στέλνει SMS για να πάρει έγκριση από το κράτος ώστε να βγει από το σπίτι του; Να μην ενοχλείται βλέποντας τον Πρόεδρο με εκείνο το πατριαρχικό ύφος να προειδοποιεί την κοινωνία με πλήρη απαγόρευση των μετακινήσεων, εφόσον μερίδα πολιτών δεν πειθαρχήσει στα μέτρα; Να ακούει ειδικούς (και μη) να υποστηρίζουν ότι θα πρέπει να ακολουθήσουμε το παράδειγμα της Κίνας, και να μην νιώθει άβολα; Ο στρατός να βρίσκεται στους δρόμους, να διενεργεί ελέγχους, και αυτό να αντιμετωπίζεται ως κάτι φυσιολογικό; Όχι μόνο να ανέχεται δικτατορικά διατάγματα, αλλά να τα δέχεται δίχως καμιά επιφύλαξη; Αυτή όλη η συγκέντρωση εξουσιών στα χέρια του κράτους να μην ενεργοποιεί ή έστω να ενοχλεί τα (δημοκρατικά) αντανακλαστικά μας; Να μην δημιουργεί μια ανησυχία, κάποιο προβληματισμό;

Προφανώς το ένστικτο της αυτοσυντήρησης για μία ακόμα φορά θέτει ως πρώτιστο την επιβίωση. Μπροστά σ’ αυτήν, οι πολίτες είναι έτοιμοι να κατατάξουν ανθρώπινα δικαιώματα ως δευτερεύοντα. Στρέφονται προς το κράτος. Κάποιος όμως δεν μπορεί παρά να μένει άναυδος από την ευκολία με την οποία ο μέσος άνθρωπος έχει προσαρμοστεί σε αυτά τα νέα ημι-δικτατορικά μέτρα. Από αυτή την παντελή αδιαφορία με την οποία αντιμετωπίζει τη λήψη τέτοιων περιοριστικών μέτρων. Με το πόσο αποστασιοποιημένα βιώνει την απώλεια μικρών και μεγάλων ελευθεριών. Βλέποντας πολίτες, αντί να απαιτούν από το κράτος να διασφαλίσει την εφαρμογή των μέτρων που το ίδιο καθόρισε (ή να τα αυξήσει εφόσον στην πορεία έκρινε ότι δεν ήταν αρκετά), μέσω συλλογής υπογραφών, να ζητούν να αναστείλει καθολικά ελευθερίες, να βάλει στο περιθώριο προσωπικά δεδομένα. Να απαλλάσσουν το κράτος από την ευθύνη να εξηγεί ή να λογοδοτεί.

Ζούμε πρωτόγνωρες συνθήκες. Τα μέτρα που πήρε το κράτος είναι αποδεκτά αφού ως σκοπό έχουν να προστατέψουν τη χώρα από μια πραγματική απειλή. Το γεγονός, όμως, ότι οι τεράστιες εξουσίες που σήμερα συγκεντρώνει το κράτος φαντάζουν δικαιολογημένες, δεν παύει να σημαίνει ότι είναι και επικίνδυνες. Τα κίνητρα μπορεί σήμερα να είναι ορθά. Ο έλεγχος των πολιτών και η παρακολούθησή τους γίνεται ώστε να προληφθούν ενέργειες που θα μπορούσαν να θέσουν σε κίνδυνο την υγεία άλλων. Η χρήση της τεχνολογίας και η παρέμβασή της στην ιδιωτικότητα των ανθρώπων, όμως, δημιουργούν προϋποθέσεις ώστε αυτά να αποτελέσουν ανεξέλεγκτα εργαλεία στα χέρια κρατικών υπηρεσιών στο μέλλον. Άλλωστε, αν κάτι διδάσκει η Ιστορία είναι πως όταν οι εξουσίες των κυβερνήσεων μεγιστοποιούνται για «καλό σκοπό» είναι απολύτως βέβαιο ότι κάποια στιγμή θα χρησιμοποιηθούν και για κακό σκοπό. Κυρίως σε κοινωνίες τόσο ευάλωτες μπροστά στον φόβο και την εργαλειοποίησή του.

Όταν η πανδημία δοκιμάζει σε τέτοιο βαθμό τις κοινωνίες, το δίλημμα ανάμεσα στην ελευθερία και την ασφάλεια παύει να υφίσταται, έγραψε ένας φίλος. Όπως πριν με την τρομοκρατία, μεγάλο κομμάτι της κοινωνίας τείνει σήμερα να καταστήσει το πρώτο πολυτέλεια. Το πρόβλημα είναι πως μαζί με το δίλημμα παύει να υφίσταται και η ασφάλεια. Από τη στιγμή που η κοινωνία επιλέγει το δεύτερο, αυτομάτως χάνει και τα δύο.

 

* antopoly@cytanet.com.cy

 

Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.