Φόρμα αναζήτησης

Δύο συντρέχοντα σενάρια για την τύχη της Κύπρου

Αυτή την περίοδο υπάρχουν δύο σχολές προσέγγισης στο Κυπριακό. Η πρώτη σχολή θεωρεί ότι η όξυνση των τελευταίων δύο χρόνων, που αποτελεί συνέπεια του ναυαγίου των συνομιλιών και της τουρκικής κλιμάκωσης στην Ανατολική Μεσόγειο, δεν μπορεί να συνεχιστεί επ’ άπειρον, οπότε κάποια στιγμή όλες οι πλευρές θα οδηγηθούν γύρω από ένα τραπέζι συνομιλιών για να βρουν λύσεις. Η δεύτερη σχολή θεωρεί ότι τα πράγματα μετά το Κραν Μοντανά έχουν πάρει τον δρόμο τους. Οι δύο πλευρές έχουν σοβαρές διαφορές, δεν εμπιστεύονται η μια την άλλη, οπότε τα όποια νέα τετελεσμένα θα προστεθούν επί των παλαιών και θα οδηγήσουν σε μια διευθέτηση η οποία σταδιακά θα καταστεί λειτουργική και κάποια στιγμή η de facto κατάσταση θα μετεξελιχθεί σε de iure.

Η πρώτη σχολή

Η θεώρηση της πρώτης σχολής εκ των πραγμάτων είναι βραχυπρόθεσμη. Εκτιμά ότι η κρίση στην ΑΟΖ που προκαλεί η Τουρκία και τα μέτρα που επιχειρεί να επιβάλει η Κυπριακή Δημοκρατία μέσω ΕΕ δεν οδηγούν πουθενά. Υπό την έννοια ότι στο αμέσως επόμενο μέλλον κανένας δεν θα έχει σοβαρό όφελος. Η Τουρκία μπορεί μεν να τρυπά στην κυπριακή ΑΟΖ, αλλά δύσκολα θα εκμεταλλευθεί τα αποθέματα που πιθανόν να βρει και την ίδια στιγμή θα συνεχίσει να έχει τριβές με την ΕΕ, μέσω της οποίας διεξάγει τον κύριο όγκο των εμπορικών της συναλλαγών. Η Κυπριακή Δημοκρατία ως μέρος της ΕΕ μαζί με την Ελλάδα, αλλά και κάποιες άλλες χώρες που θα κρύβονται πίσω τους, θα προσπαθούν συνεχώς να μεγιστοποιήσουν το κόστος της Τουρκίας. Παρ’ όλα αυτά, ούτε η ΚΔ θα μπορέσει να αξιοποιήσει το φυσικό αέριο όπως επιθυμεί. Η Τουρκία εν ολίγοις θα στιγματίζεται ως ταραξίας και η Κύπρος θα παραμένει ως ένα μη κανονικό κράτος το οποίο δεν θα μπορέσει να αξιοποιήσει ποτέ τη γεωπολιτική του θέση σε μια περιοχή που βρίθει ευκαιριών. Οπότε η κατάσταση είναι loose-loose.

Αν οι πολιτικές ηγεσίες ενστερνισθούν αυτού του είδους την προσέγγιση, τότε σύμφωνα με τη λογική της αλληλουχία εντός των επόμενων βδομάδων θα πρέπει να υπάρξουν κάποιες εξελίξεις σε ό,τι αφορά την επανέναρξη του διαλόγου στο Κυπριακό, με την κατάσταση να μετατρέπεται σε win-win. Προς αυτή την κατεύθυνση κινήθηκαν:

  1. Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ, ο οποίος στην τελευταία του έκθεση αναφέρει ότι η μόνη διέξοδος στο Κυπριακό είναι ο διάλογος και η λύση.
  2. Η ύπατη εκπρόσωπος Εξωτερικής Πολιτικής της ΕΕ Φεντερίκα Μογκερίνι, η οποία, παρότι καταδίκασε την τουρκική πρακτική στην Ανατολική Μεσόγειο, έστειλε το ισχυρό μήνυμα ότι μόνο μέσω της λύσης θα εξομαλυνθεί η κατάσταση.
  3. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Νίκος Αναστασιάδης, ο οποίος με επιστολές του στον ΟΗΕ δηλώνει έτοιμος να επαναρχίσουν οι συνομιλίες από εκεί που έμειναν στο Κραν Μοντανά.
  4. Ο Τ/Κ ηγέτης Μουσταφά Ακιντζί, ο οποίος σε κάθε περίπτωση δηλώνει ότι θα πρέπει να επαναρχίσουν οι συνομιλίες με συγκεκριμένο καταληκτικό χρονοδιάγραμμα.
  5. Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Τσαβούσογλου, ο οποίος δηλώνει ότι η Τουρκία είναι έτοιμη για οποιαδήποτε λύση επιθυμούν οι Ε/Κ, φτάνει να διασφαλιστούν και τα συμφέροντα της χώρας του στην Ανατολική Μεσόγειο.

Υπό αυτές τις συνθήκες μέσα σε ποιο πλαίσιο μπορεί να επανεκκινήσει ο διάλογος; Αν ισχύει η πρόταση του Προέδρου της Δημοκρατίας ότι αποδέχεται επανέναρξη των συνομιλιών από εκεί που σταμάτησαν στο Κραν Μοντανά, τότε θα βρει συνοδοιπόρο του τον Μουσταφά Ακιντζί. Υπό δύο προϋποθέσεις: Ότι θα τερματιστούν οι γεωτρήσεις στην κυπριακή ΑΟΖ και ότι θα υπάρξει ένα σύντομο χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης της όποιας διαδικασίας συμφωνηθεί. Υπό αυτές τις συνθήκες η αποστολή της κ. Λουτ αρχές Αυγούστου θα διευκολυνθεί αφού οι λεγόμενοι όροι αναφοράς μπορεί να μην είναι και ιδιαίτερα αναγκαίοι. Σύμφωνα με διπλωματική πηγή, θα μπορούσαν να γίνουν δύο κινήσεις:

  • Πρώτον, να συγκληθεί μια διαδικαστική διάσκεψη με συμμετοχή των δύο πλευρών στην Κύπρο, των εγγυητριών δυνάμεων και του ΟΗΕ, η οποία να καθορίσει τα χρονοδιαγράμματα και την ατζέντα των συνομιλιών για να ακολουθήσει λίγο αργότερα μια νέα καταληκτική διάσκεψη για το Κυπριακό.
  • Δεύτερον, να υπάρξει κατευθείαν μια διάσκεψη τύπου Κραν Μοντανά, η οποία να καθορίσει τη διαδικασία, αλλά κυρίως να ξεκαθαρίσει το πλαίσιο Γκουτέρες. Τα έξι σημεία του πλαισίου αυτού στην ουσία αποτελούν το τελικό πάρε-δώσε στο Κυπριακό. Αν υπάρξει μια τελική στρατηγική συμφωνία επί αυτού, τότε θα μπορούσε να τεθεί ένα σαφές χρονοδιάγραμμα σχετικά με το πότε οι δύο πλευρές θα καταλήξουν στις τελικές λεπτομέρειες της συμφωνίας και ακόμα να τεθεί και ημερομηνία για δημοψηφίσματα.

Αν υπάρχει πραγματική πολιτική βούληση μεταξύ όλων των πλευρών, όλες αυτές οι κινήσεις θα μπορούσαν να ολοκληρωθούν περί το τέλος Οκτωβρίου-αρχές Νοεμβρίου, με τα δημοψηφίσματα να ορίζονται αρχές του 2020. Βεβαίως στο πλαίσιο αυτών των επαφών είναι πολύ πιθανό να εγερθούν και διάφορα άλλα θέματα. Για παράδειγμα, η τουρκοκυπριακή πλευρά θέτει το ερώτημα: Τι θα γίνει αν οι Ε/Κ απαντήσουν για δεύτερη φορά «όχι» σε ένα δημοψήφισμα; Ζητούν λοιπόν σε περίπτωση δημοψηφισμάτων να κριθεί και η επόμενη μέρα για τους ίδιους διά της ρήτρας ότι θα ξεκινήσουν διαδικασίες για αναζήτηση άλλης λύσης πέραν της ΔΔΟ, η οποία θα διασφαλίζει ότι δεν θα παραμείνουν και πάλι χωρίς αναγνώριση. Αν βεβαίως η αναγνώριση τ/κ κράτους αποτελεί μια εύλογη τιμωρία των Ε/Κ σε περίπτωση που ξαναπούν «όχι», τι θα πρέπει να γίνει αν οι Τ/Κ βροντοφωνάξουν αυτοί «όχι» αυτή τη φορά; Θα επιβραβευθούν διά της αναγνώρισης κράτους; Επιπλέον η ε/κ πλευρά νομιμοποιείται να θέσει επί τάπητος το καυτό θέμα της υφαλοκρηπίδας. Η λύση του Κυπριακού δεν συνεπάγεται και λύση των όποιων διαφορών μπορεί να έχουμε με την Τουρκία σε ό,τι αφορά την ΑΟΖ. Οπότε μέρος μιας τελικής συμφωνίας είναι ότι η Τουρκία θα πρέπει να συμφωνήσει, σε περίπτωση διαφορών αναφορικά με τον διαχωρισμό της ΑΟΖ, στην προσφυγή σε κάποιο διεθνές διαιτητικό δικαστήριο.

Η δεύτερη σχολή

Η δεύτερη σχολή σκέψης θεωρεί ότι η ΔΔΟ μετά το σχέδιο Ανάν και το πρόσφατο ναυάγιο του Κραν Μοντανά έχει τελειώσει. Δεν υπάρχει διάθεση ούτε στοιχειώδης εμπιστοσύνη μεταξύ των εμπλεκόμενων πλευρών να ξαναμπούν σε μια ουσιαστική διαδικασία για λύση. Η Τουρκία μερικούς μήνες μετά το Κραν Μοντανά μπήκε με τρόπο απόλυτο στην εφαρμογή του plan B. Δημόσια υποστηρίζει ότι η ε/κ πλευρά δεν επιδιώκει λύση ΔΔΟ, αλλά ως μέλος της ΕΕ και όντας αναγνωρισμένη κυβέρνηση στην Κύπρο κινείται μονομερώς παραβιάζοντας τα νόμιμα δικαιώματα των Τ/Κ στην ΑΟΖ και κρατώντας τους ταυτόχρονα σε πολιτική απομόνωση. Την ίδια στιγμή η Τουρκία θεωρεί -με βάση τις δηλώσεις των επιτελών της- ότι η Κυπριακή Δημοκρατία μέσω των τριμερών και άλλων διεθνών σχέσεων προσπαθεί να αποκλείσει την Τουρκία από την πρόσβαση στο φυσικό αέριο και εν γένει να περιορίσει την επιρροή που δικαιούται να έχει στην Ανατολική Μεσόγειο. Με βάση αυτή τη θεώρηση προχωρεί σε νέα τετελεσμένα στη θάλασσα και βεβαίως και στην ξηρά διά συνεχών πολιτογραφήσεων Τούρκων υπηκόων. Η βόρειος Κύπρος πλέον διοικείται από τον αντιπρόεδρο της τουρκικής κυβέρνησης και όχι από την εκλελεγμένη ηγεσία των Τ/Κ.

Η Κυπριακή Δημοκρατία από την άλλη υποστηρίζει ότι η Τουρκία επιδιώκει λύση μέσω της οποίας θα ελέγχει ολόκληρη την Κύπρο, ο δε Πρόεδρος Αναστασιάδης σε ομιλία του ενώπιον των Ηνωμένων Εθνών και αλλού χαρακτηρίζει τους Τουρκοκύπριους δούρειο ίππο της Τουρκίας στην Κύπρο αλλά και εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επί της ουσίας ο Πρόεδρος Αναστασιάδης έχει αποσύρει όλες τις συγκλίσεις διά των οποίων φτάσαμε στο Κραν Μοντανά, συμπεριλαμβανομένης της εκ περιτροπής προεδρίας, η τουρκοκυπριακή πλευρά απέσυρε τον χάρτη του Μοντ Πελεράν, ενώ η τουρκική πλευρά δεν δέχεται ούτε συζήτηση για τερματισμό των εγγυήσεων στην Κύπρο μετά τη λύση.

Από τα πιο πάνω γίνεται αντιληπτό ότι την πρωτοβουλία των κινήσεων, λόγω στρατιωτικής ισχύος και λόγω αδυναμίας επιβολής σοβαρών κυρώσεων εναντίον της, έχει η Τουρκία με τους Τ/κ να τίθενται εντελώς στο περιθώριο. Το ερώτημα είναι πού το πάει. Μια κυνική απάντηση λέει ότι δεν βιάζεται να μάθει τον τελικό προορισμό, αφού ελέγχει και το τιμόνι και την ταχύτητα του σκάφους της Κύπρου. Μέχρι στιγμής έχει καταφέρει να γκριζάρει ολόκληρη την κυπριακή ΑΟΖ, πραγματοποιεί γεωτρήσεις στην κυπριακή ΑΟΖ, ελέγχει απόλυτα το status quo επί του εδάφους της Κυπριακής Δημοκρατίας και ακόμα με ένα ελεγχόμενο επεισόδιο που η ίδια μπορεί να επιλέξει μπορεί να τινάξει στον αέρα και την οικονομία της. Με λίγα λόγια η Κύπρος αυτή τη στιγμή, παρά τη διεθνή της αναγνώριση, είναι όμηρος της Τουρκίας στην Αν. Μεσόγειο και, το χειρότερο, στην προσπάθειά της να απεγκλωβιστεί σταδιακά μετατρέπεται και σε πόρνη της Αν. Μεσογείου αναζητώντας πάτρωνες με την ελπίδα ότι θα την προστατέψουν.

Αν θεωρήσουμε ότι η Τουρκία επιδιώκει να παίξει με τον χρόνο (και όχι με τον χώρο τον οποίο ελέγχει, οπότε δεν χρειάζεται θερμά επεισόδια και άλλα τινά), αυτό που φαίνεται να επιχειρεί σε πρώτο επίπεδο είναι να εμπεδώσει ότι η Κύπρος δεν είναι ένα κανονικό κράτος. Αν το πετύχει -και δεν βρίσκεται μακριά- μπορεί να προχωρήσει σταδιακά σε μια δεύτερη κίνηση, με στόχο την ομαλοποίηση της κατάστασης, προτάσσοντας τα δικαιώματα των Τ/Κ. Ο κ. Τσαβούσογλου πρόσφατα έκανε λόγο για μια λύση τύπου Ταϊβάν, που δεν διαφέρει από λύση δύο κρατών. Δηλαδή το ψευδοκράτος να τύχει μιας πρώτης αναγνώρισης, χωρίς κατ’ ανάγκην εκπροσώπησή του στα Ηνωμένα Έθνη. Να μπορεί ωστόσο να έχει οικονομικές σχέσεις με άλλα κράτη, να έχει αναγνωρισμένα λιμάνια και αεροδρόμια, να μπορεί να συνάπτει σχέσεις, να έχει διεθνείς τηλεφωνικές γραμμές κ.λπ. Η ομαλοποίηση πάντως, λόγω της ένταξης ολόκληρης της Κύπρου στην ΕΕ το 2004, θα μπορούσε να επιτευχθεί και με ένα μοντέλο τύπου Μονακό. Μια χώρα δηλαδή που θα έχει όλα τα πλεονεκτήματα μιας ευρωπαϊκής χώρας με τις 4 βασικές ελευθερίες σε εφαρμογή, αλλά θα βρίσκεται και εκτός Ευρώπης ως εξαρτώμενο κράτος. Το Μονακό κατάφερε μόλις το 1993 να γίνει μέλος του ΟΗΕ, αλλά από το 1861 είναι πάντα εξαρτώμενο από τη Γαλλία. Όπως και το Λίχτενσταϊν εξαρτάται από τη Γερμανία. Ένα βόρειο κράτος στην Κύπρο θα μπορούσε να λειτουργεί αλά καρτ εντός της Ευρώπης και να εξαρτάται για πάντα από την Τουρκία. Αυτό είναι το τέλειο σενάριο για την Άγκυρα σε πρώτη φάση και η Τουρκία σε τέτοια περίπτωση θα μπορούσε να ανοίξει ή και να παραχωρήσει το Βαρώσι, θα μπορούσε να απελευθερώσει τη νεκρή ζώνη ή και να επιστρέψει επιλεκτικά κάποια τμήματα γης ευθυγραμμίζοντας την πράσινη γραμμή για να δελεάσει τους Ε/Κ. Από την άλλη, βέβαια, κανένας δεν μπορεί να αποκλείσει και την προσάρτηση της βορείου Κύπρου κατά το πρότυπο που ακολούθησε η Ρωσία με τη βόρεια Οσετία και αργότερα με την Κριμαία.

Το επικρατέστερο σενάριο

Ποιο από τα δύο σενάρια θα επικρατήσει; Όπως λέχθηκε, το πρώτο σενάριο είναι βραχυπρόθεσμο και το δεύτερο μπορεί να υλοποιηθεί σε βάθος χρόνου. Στο πρώτο σενάριο η Κύπρος μπορεί να έχει λόγο και συμμάχους. Και οι Τ/Κ μπορούν να έχουν λόγο. Στο δεύτερο σταδιακά αφήνεται στις πρωτοβουλίες της Τουρκίας. Οι επόμενοι μήνες θα κρίνουν την τύχη του πρώτου σεναρίου. Αν αυτό δεν καταστεί εφικτό, κάτι το οποίο πιστεύουν και οι περισσότεροι αναλυτές, το δεύτερο σενάριο ήδη συντρέχει.