Φόρμα αναζήτησης

Δύο μικρά παιδιά σε ένα μπαούλο: Artin και Clementine

caramel_cy@yahoo.com

Τηλ.: 99 966518

 

Το 1921, καθώς συνεχιζόταν η γενοκτονία στην Ανατολία, ο Kaspar Haroutounian και η σύζυγός του Vertin πήγαιναν κατά μήκος της ακτής στην περιοχή Άδανα-Μερσίνας, με μια μικρή ψαρόβαρκα που είχε κλέψει ο πρώτος. Έβαλαν μέσα στη βάρκα ένα μπαούλο και μέσα στο μπαούλο ήταν κρυμμένα τα δύο μικρά τους παιδιά. Ο ένας ήταν ο Artin που ήταν τότε περίπου ενός χρόνου και η άλλη ήταν η Clementine που πρέπει να ήταν περίπου δύο. Ο Kaspar κωπηλατούσε προς τα ανοιχτά και προσπαθούσε να φτάσει σε ένα γαλλικό πλοίο μαζί με το πολύτιμο μπαούλο που περιείχε το υπέροχο φορτίο του: τα παιδιά του. Το πλοίο κατευθυνόταν προς τη Λάρνακα. Αυτό έγινε πριν από περίπου 99 χρόνια – πριν από έναν ολόκληρο αιώνα πάτησαν το πόδι τους στο νησί μας: ο Kaspar, η Vertin, ο Artin και η Clementine. Για λίγο χρονικό διάστημα ο Kaspar και η οικογένειά του έμειναν στη Λάρνακα αλλά μετά μετακόμισαν στη Λευκωσία. Από τότε συνέχισαν τη ζωή τους στη Λευκωσία αντί στη Μερσίνα.

Η ζωή στο νησί

Τόσο ο Kaspar όσο και η Vertin ήταν από τη Μερσίνα. Ο Kaspar ήταν μηχανοδηγός. Και στην Κύπρο, ξεκίνησε την εγκατάσταση μικρών κινητήρων για άντληση νερού από πηγάδια, δημιουργώντας μηχανισμούς για «τουλούμπα» και αργότερα εργοδοτήθηκε σε ένα μέρος που ονομαζόταν «Yarda» κοντά στα γραφεία των Δημοσίων Έργων στη Λευκωσία που ανήκαν στο κράτος. Στην «Yarda» υπήρχαν διαφορετικά εργαστήρια για διαφορετικά είδη έργων για την κυβέρνηση που αφορούσαν τα ύδατα ή τα οδικά έργα. Ο Kaspar άρχισε να εργάζεται εκεί. Η μικρή του κόρη Clementine που είχε φύγει λαθραία από την Ανατολία μέσα σε ένα μπαούλο μαζί με τον αδελφό της Artin, μεγάλωσε. Η Clementine έγινε ράφταινα, όπως γίνονταν συνήθως τα κορίτσια που φοιτούσαν στο Μελκονιάν. Η Clementine παντρεύτηκε έναν Αρμένιο αστυνομικό που ονομαζόταν Yervant Torosian και άλλαξαν πολλά σπίτια, αφού ζούσαν στο ενοίκιο. Τελικά, αγόρασαν γη για να κτίσουν το σπίτι τους στην περιοχή Koshklοuchiftlik στη Λευκωσία. Βρισκόταν στην οδό Djengiz Topel, εκεί όπου έζησαν μέχρι την έναρξη των διακοινοτικών συγκρούσεων το 1963, όταν αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν το σπίτι τους και να γίνουν ξανά πρόσφυγες.

Το αρτοποιείο

Η αγαπητή μας φίλη Koharig Paroian Avraam θυμάται την κυρία Clementine ως ράφταινα και τη θυμάται από τον καιρό που ζούσε στην οδό Zahra. Εκείνο τον καιρό η οδός Zahra, η οδός Βικτωρίας και οι γύρω περιοχές ήταν η περιοχή όπου ζούσαν οι Αρμένιοι Κύπριοι. Η κυρία Clementine κατοίκησε και στην οδό Zahra και στην οδό Βικτωρίας και συνέχιζε να ράβει φορέματα. Την πιο δραματική εμπειρία την έζησε στο σπίτι της στην οδό Djengiz Topel στην περιοχή Koshklοuchiftlik στη Λευκωσία. Απέναντι από το σπίτι της ήταν το αρτοποιείο της οικογένειας Κουρτουμπέλλη, όπου η πεθερά του αρτοποιού και κάποιοι εργάτες του αρτοποιείου σκοτώθηκαν από ένοπλους Τουρκοκύπριους που επιτέθηκαν στο αρτοποιείο. Ανάμεσα στους μάρτυρες που είδαν το περιστατικό ήταν η σύζυγος του Huseyin Mehmet Djon, του ιδιοκτήτη του καφεκοπτείου «Con Kahveleri». Το όνομά της ήταν Ελένη, αλλά αναγκάστηκε να το αλλάξει σε Suzan, όπως επίσης και τη θρησκεία της, έτσι ώστε να μπορέσει εκείνο τον καιρό να παντρευτεί τον Huseyin Bey. Και αυτή είχε επίσης δει τους δολοφόνους στο αρτοποιείο και τη νύχτα τούς κτύπησαν την πόρτα και κάποιοι ένοπλοι Τουρκοκύπριοι την πήραν από το σπίτι της και είναι ακόμα «αγνοούμενη».

Οι μαρτυρίες

Είχα ερευνήσει την ιστορία του αρτοποιείου και είχα γράψει για αυτό πολλές φορές σε αυτές τις σελίδες και η Ελένη-Suzan είναι ακόμα «αγνοούμενη» από το 1963. Ψάχνουμε ακόμα για τον τόπο ταφής της. Υπήρχαν φήμες ότι η Ελένη-Suzan είχε σκοτωθεί και προσπάθησαν να την κάψουν στο αρτοποιείο αλλά δεν τα κατάφεραν και τελικά την είχαν θάψει εκείνες τις μέρες στο νεκροταφείο των Κήπων του Tekke στη Λευκωσία.

Ένα άλλο άτομο που ήταν μάρτυρας σε εκείνες τις δολοφονίες ήταν ο πατέρας της Clementine, Kaspar Haroutounian. Είχε «ξεμείνει» σε αυτό το σπίτι της Clementine στο βόρειο μέρος της Λευκωσίας, ενώ η γυναίκα του είχε «ξεμείνει» στο νότιο μέρος της Λευκωσίας και δεν μπορούσαν να επικοινωνήσουν. Ενώ έμενε σε αυτό το σπίτι στο Koshklouchiftlik, με κάποιο τρόπο έγινε μάρτυρας αυτών των δολοφονιών. Την επόμενη μέρα, ένοπλοι Τουρκοκύπριοι ήρθαν και χτύπησαν την πόρτα τους και τους είπαν να μην πάνε στο αρτοποιείο για να πάρουν ψωμί! Έτσι ο κύριος Kaspar άρχισε να φωνάζει σε έναν από αυτούς που χτύπησαν την πόρτα του στα τουρκικά: «Ντροπή σου! Σκότωσες εκείνον τον άντρα!». Και ο Kaspar συνέχισε να φωνάζει και να οργίζεται για τις δολοφονίες. Τους είπε επίσης ότι του είχαν λείψει τα τσιγάρα και είχε κολλήσει εδώ. Οι ένοπλοι Τουρκοκύπριοι που πήγαν στο σπίτι είπαν στην κυρία Clementine να πάει στο Sarayonu (στο κέντρο της πόλης) για να αγοράσει ψωμί.

Σύμφωνα με ένα από τα εγγόνια του κυρίου Kaspar, την επόμενη μέρα βρήκαν δύο πακέτα τσιγάρα Craven A έξω από την πόρτα τους. Πιθανόν ένας από τους Τουρκοκύπριους που είχαν έρθει στην πόρτα τους, ακούγοντάς τον να παραπονιέται ότι του τελείωσαν τα τσιγάρα, τον λυπήθηκε και του άφησε δύο πακέτα. Ο εγγονός του κυρίου Kaspar, Artun Haroutounian, μου λέει «Έχω την εντύπωση ότι αυτοί που άφησαν τα τσιγάρα για τον παππού μου μπορεί να ήταν τα ίδια άτομα που είχαν έρθει και χτύπησαν την πόρτα και τους είπαν να μην πάνε στο αρτοποιείο για ψωμί. Από τις ιστορίες που μου έλεγαν, η εντύπωσή μου είναι ότι τα άτομα που χτύπησαν την πόρτα ήταν τα ίδια άτομα που είχαν ανοίξει το εργοστάσιο τσιγάρων Διανέλλος που ήταν πολύ κοντά στο σπίτι αυτό. Και το συμπέρασμα προκύπτει από τις συνομιλίες που είχαμε στην οικογένεια».

Την επόμενη μέρα, τρεις Αρμένιες Κύπριες συναντήθηκαν στο Koshklouchiftlik για να πάνε στο Sarayonu και να ψάξουν για ψωμί. Μία από αυτές ήταν η κυρία Clementine.

Ο Ραούφ Ντενκτάς και μια λιμνούλα με λουλούδια

Σχετικά με εκείνες τις μέρες, ο Arto λέει:

«Τις τελευταίες μέρες του 1963, η θεία μου Clementine και ο παππούς μου Kaspar είχαν εγκλωβιστεί στο σπίτι τους στο Gengiz sokak στο Koshklouchiftlik. Ο σύζυγός της Yervant, ο θείος μου, ήταν στη νότια πλευρά του Λήδρα Πάλας και δεν μπορούσε να επικοινωνήσει με τη θεία μου και τον παππού μου Kaspar. Την επόμενη μέρα τρεις Αρμένισσες, μία από αυτές η θεία μου, συναντήθηκαν και πήγαν με τα πόδια στο Sarayonu για ψωμί. Εκεί τους συνάντησε ένας άντρας που ήταν ντυμένος με στρατιωτικά, και τους πήρε σε μια κλειστή σκοτεινή αποθήκη, και η θεία μου λέει ότι οι τρεις γυναίκες φοβήθηκαν να μπουν μέσα σε ένα τέτοιο μέρος. Όταν μπήκαν είδαν πολλά ψωμιά, ο στρατιώτης τους έδωσε από ένα καρβέλι, και μια από τις γυναίκες ρώτησε τον στρατιώτη αν είχε τη φιλανθρωπία στην καρδιά του να της δώσει ένα δεύτερο καρβέλι ψωμί επειδή η γυναίκα αυτή είχε φιλοξενούμενους που κατέφυγαν στο σπίτι της, και της έδωσε και ένα δεύτερο καρβέλι ψωμί. Στην επιστροφή ένα αυτοκίνητο τύπου «τζιπ» τις προσπέρασε και σταμάτησε μπροστά από τις τρεις γυναίκες και τις ρώτησαν ποιες ήταν και γιατί και πότε, πού κ.λπ. Η θεία μου εξήγησε στον άντρα μέσα στο τζιπ ότι είχαν έρθει για ψωμί και όλες μιλούσαν τουρκικά και ότι όλες τους ήταν Αρμένισσες. Ο άντρας στη θέση του συνοδηγού στο μπροστινό μέρος γύρισε πίσω για να δει τις γυναίκες και είπε σε μια από αυτές ‘Σε ξέρω από κάπου’.

Η απάντησή της ήταν ‘Φυσικά και με ξέρεις, ήμουν συμμαθήτρια της γυναίκας σου Aydin στην Αμερικανική Ακαδημία’.

Ο άντρας στη θέση του συνοδηγού ήταν ο Ραούφ Ντενκτάς και τις πήρε στα σπίτια τους.»

Σύμφωνα με τον Arto, ο παππούς του είχε βιώσει τραύματα στη ζωή του και φοβόταν πολύ τη βία. Μου στέλνει επίσης κάποιες φωτογραφίες, παλιές φωτογραφίες από την οικογένειά του και μια από εκείνες τις φωτογραφίες δείχνει την Clementine μπροστά από μια δεξαμενή νερού με λουλούδια στην κορυφή.

Ο Arto λέει «Ακόμα και αν είναι μία στο εκατομμύριο, θέλω ακόμα να ρωτήσω τη γνώμη σου. Η φωτογραφία αυτή τραβήχτηκε το 1928 και δείχνει τη θεία μου Clementine. Η φωτογραφία τραβήχτηκε σε ένα σπίτι στην περιοχή Arabahmet, πιστεύω κάπου στην οδό Beligh Pasha. Η φωτογραφία αυτή είναι 92 χρονών. Κοίτα τη λιμνούλα πίσω της. Ίσως να μπορείς να μας βοηθήσεις να βρούμε πού τραβήχτηκε η φωτογραφία αυτή. Μην νομίσεις ότι είμαι ανόητος και το ζητώ αυτό, αφού μετά τη διάνοιξη των οδοφραγμάτων, περπάτησα σε αυτόν τον δρόμο πολλές φορές και πολύ λίγα πράγματα έχουν αλλάξει. Ιδιαίτερα η παλιά αρχιτεκτονική δεν έχει αλλάξει».

Η κυρία Clementine πέθανε το 1995. Κατά τη διάρκεια της περιόδου της ΕΟΚΑ, ήταν η ράφταινα της κυρίας Harding, όπως μου λέει ο Arto.

Ο Arto και η αδελφή του έχουν ακόμα το μπαούλο μέσα στο οποίο ο Artin και η Clementine ήταν κρυμμένοι ενώ προσπαθούσαν να διαφύγουν από τη γενοκτονία στην περιοχή Άδανα-Μερσίνα. Μου στέλνει επίσης φωτογραφίες αυτού του μπαούλου.

Στο μπαούλο αυτό είχε και κάποια έγγραφα γραμμένα σε οθωμανικά τουρκικά, αλλά δεν ξέρουν τι είναι αφού είναι αδύνατο για αυτούς να τα διαβάσουν. Ίσως όταν ανοίξουν ξανά τα οδοφράγματα θα συναντηθούμε και ο Arto θα μου δείξει αυτά τα έγγραφα. Και θα έχω την ευκαιρία να δω το μπαούλο μέσα στο οποίο ο Artin και η Clementine ήταν κρυμμένοι και μεταφέρθηκαν λαθραία με μια ψαρόβαρκα για να μπουν σε ένα γαλλικό πλοίο για να έρθουν και να ζήσουν στην Κύπρο.

Θέλω να ευχαριστήσω τον Arto, γιο του Artin και εγγονό του κυρίου Kaspar που μοιράστηκε την ιστορία του μαζί μου.

Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.