Φόρμα αναζήτησης

Δειλοί στον πόνο, μωρά στο μίσος

Η όποια συζήτηση γύρω από τα εγκλήματα της μιας κοινότητας πάνω στην άλλη, καταλήγει είτε στην απόφανση ότι η άλλη κοινότητα διέπραξε περισσότερα είτε στην αναζήτηση αυτής που ξεκίνησε πρώτη τη βία. Στις ίδιες επιλογές καταλήγουν, συνήθως, οι καβγάδες μεταξύ πεντάχρονων αγοριών. Από εθνοτικές ομάδες που ζουν μαζί τα 403 από τα τελευταία 448 χρόνια θα περίμενε, όμως, κανείς περισσότερα. Όπως τη σύσταση μιας επιτροπής Αλήθειας, η οποία θα αναλάμβανε το καθήκον να προσδιορίσει τα εγκλήματα μίσους της μιας κοινότητας πάνω στην άλλη, καθιστώντας τα ακολούθως δημόσια.

Μέχρι σήμερα μόνο αμυδρή εικόνα σχηματίζουμε για τα κίνητρα και τις προθέσεις των εγκληματιών, κινδυνεύοντας ως εκ τούτου, όταν διαμορφωθούν κοινωνικές συνθήκες παρόμοιες με της περιόδου 1958-1974 (ή, αναλόγως της στόχευσης, των περιόδων 1963-1974, 1964-1974, 1967-1974 και 1971-1974), να μην είμαστε σε θέση να τις αναγνωρίσουμε και να συμβάλουμε στην αποτροπή τους. Η αποτυχία αυτή είναι, προφανώς, απείρως σημαντικότερη από την όποια επιτυχία μας στον ακριβή προσδιορισμό της πλευράς που σκότωσε περισσότερο ή που ξεκίνησε πρώτη. Οι διαπιστώσεις ότι τα εγκλήματα Ελληνοκυπρίων σε Μαράθα και Αλόα προηγήθηκαν των εγκλημάτων Τουρκοκυπρίων στη γειτονική Άσσια ή ότι τα εγκλήματα Ελληνοκυπρίων σε Ζύγι και Τόχνη ακολούθησαν τα εγκλήματα Τούρκων και Τουρκοκυπρίων στον Σύσκληπο, δεν μας λένε τίποτε για το πώς να αποφύγουμε παρόμοια εγκλήματα στο μέλλον. Η αόριστη και μεταφυσική καταδίκη του πολέμου ως του υπέρτατου κακού δεν βοηθά, επίσης, στην εξήγηση του φαινομένου, φιλήσυχοι αγρότες και οικογενειάρχες να ξυπνούν το πρωί του Σαββάτου της 20ής Ιουλίου 1974 και μέχρι να γίνει δέκα-έντεκα το πρωί να σκοτώνουν εν ψυχρώ καμιά δεκαριά συγχωριανούς τους.

Το θέμα της σύστασης μιας επιτροπής Αλήθειας έχουν αναδείξει μέχρι σήμερα νομικοί στην ε/κ κοινότητα, όπως ο Αχιλλέας Δημητριάδης και ο καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κύπρου Αριστοτέλης Κωνσταντινίδης. Σε συνέντευξή του στον «Π» το 2016, ο κ. Κωνσταντινίδης είχε παρουσιάσει τις επιλογές ενώπιον των δύο κοινοτήτων για τη σύσταση μιας επιτροπής Αλήθειας ή Συμφιλίωσης. Για παράδειγμα στους όρους εντολής της επιτροπής θα μπορούσε να ήταν η αμνήστευση των εγκλημάτων έναντι δημόσιας συγγνώμης από τους ενόχους. Ή η επιβολή αποζημιώσεων υπέρ των συγγενών των θυμάτων, τις οποίες αποζημιώσεις θα κατέβαλλε η κάθε κοινότητα. Το δίλημμα για κάθε επιτροπή Αλήθειας πριν από τη σύστασή της είναι μεταξύ ειρήνης και δικαιοσύνης. Σε μας, Ε/Κ και Τ/Κ, αυτό το δίλημμα δεν τέθηκε ακόμα. Ό,τι και αν αποφασιστεί, όταν και αν τεθεί ενώπιόν μας, κάθε επιτροπή Αλήθειας ή Συμφιλίωσης για να λειτουργήσει ως τέτοια θα πρέπει να έχει τουλάχιστον το καθήκον της καταγραφής των γεγονότων.

Η επίσημη αναγνώριση των γεγονότων από τις δύο κοινότητες, όπως θα προέκυπτε από τη λειτουργία μιας επιτροπής Αλήθειας, θα εξυπηρετούσε αναπόφευκτα την υπόθεση της ειρήνης. Παρά τη διαιώνιση της σύγκρουσης και την πολύχρονη δυστοκία στην επίλυση του Κυπριακού, μία επιτροπή Αλήθειας θα κατέγραφε τα γεγονότα, θα άκουγε τις εκδοχές και την υπεράσπιση των εμπλεκομένων, θα εξέθετε σε δημόσια θέα το μίσος του τότε με την αποτίμησή του στο σήμερα, και θα απέδιδε μια μορφή δικαιοσύνης, τουλάχιστον, με τη μορφή της δημόσιας συγγνώμης. Το απόστημα της δικοινοτικής σύγκρουσης της περιόδου 1958-74 κάποια στιγμή πρέπει να σπάσει, προκειμένου να σταματήσει να γεννά καρκίνους, όπως τείνει να εξελιχθεί το φυσικό αέριο στην κυπριακή θάλασσα, και νέους νεκρούς, όπως συνέβη στη Δερύνεια το 1996.