Φόρμα αναζήτησης

Χώνεψέ το, είμαστε ήδη σ’ έναν διαφορετικό κόσμο

Όταν πριν από σχεδόν πέντε αιώνες ο Ερρίκος ο Η’ της Αγγλίας υπέγραφε το διάταγμα για την εφαρμογή του νόμου για την περίφραξη των βοσκοτόπων, ήταν αδύνατο να γνωρίζει ότι αυτό το άσχετο ζήτημα θα έθετε σε κίνηση τον μηχανισμό της Νεωτερικότητας: Συγκέντρωση κεφαλαίων και πρώτης ύλης για την υφαντουργία + εξαθλιωμένοι αγρότες που έγιναν άφθονο και φτηνό εργατικό δυναμικό => βιομηχανική επανάσταση => τεχνολογική επανάσταση => παγκοσμιοποίηση. Ναι, διαδραμάτισαν ρόλο και μια σειρά από πολλούς άλλους παράγοντες, που «συνωμότησαν»/ συγκεντρώθηκαν ιστορικά για να δέσει το μείγμα. Αλλά και γι’ αυτούς κανένας δεν μπορούσε να προβλέψει τότε πώς θα συνδυάζονταν μεταξύ τους και πού θα οδηγούσαν.

Αν έχει κάποιο νόημα η Ιστορία, αυτό είναι συνυφασμένο με το να μας βοηθά να κατανοούμε τους μηχανισμούς του κόσμου, πώς λειτουργούν οι κοινωνίες και τα ανθρώπινα πράγματα, πώς η πραγματικότητα γίνεται συχνά το βασίλειο του αστάθμητου. Πώς, εν τέλει, η συγκέντρωση παραγόντων οδηγεί σε ρήγματα και ανατροπές. Τα οποία, αν αφήνουμε να μας τα «κρύβουν» απατηλά οι συνέχειες, καταδικάζουμε τον εαυτό μας σε είδος υπό εξαφάνιση.

Η τέταρτη επανάσταση

Από τη δεκαετία του 2000 τα πράγματα στον πλανήτη έχουν αλλάξει, όχι μόνον ποσοτικά αλλά και ποιοτικά. Η ανάπτυξη της τεχνολογίας και των βιοεπιστημών δεν μας έχουν οδηγήσει απλώς σε υψηλότερες ταχύτητες στο διαδίκτυο και σε δυνατότητα ανάγνωσης του DNA. Μας έχουν εισάγει για τα καλά στον καθαυτό μετα-νεωτερικό κόσμο. Για την ακρίβεια, βρισκόμαστε σε φάση όπου πολλές από τις κατακτήσεις του Διαφωτισμού χάνουν το περιεχόμενό τους. Ή χάνουν τη δύναμή τους να αντισταθούν στη θανάτωση.

Βέβαια, δεν ισοπεδώνονται όλα. Αυτό δεν συμβαίνει ποτέ. Πάντα υπάρχει ένα υπόστρωμα συνέχειας. Το οποίο, όμως, δεν θα πρέπει να μας παρασύρει στο συμπέρασμα ότι δεν τρέχει τίποτε. Για παράδειγμα, οι νομοθετικές κατακτήσεις για την ιδιωτικότητα και τα προσωπικά δεδομένα είναι στέρεες και εξακολουθούν να είναι πολύτιμες. Από μιαν άποψη, όμως, δεν έχουν πια το ίδιο περιεχόμενο. Όταν άπειρες εφαρμογές και συστήματα αλγορίθμων αναγνωρίζουν κάθε στιγμή τις πιο μύχιες επιθυμίες ή προτιμήσεις μου, μέσα από το κινητό μου τηλέφωνο ή τον υπολογιστή – και πωλούνται πανάκριβα σε εκατοντάδες εταιρείες – έχει πολύ μικρότερη σημασία πια αν στην ταυτότητά μου θα αναγράφεται ή όχι το θρήσκευμά μου. Κατά ανάλογο τρόπο, όταν οι κυβερνήσεις έχουν πλέον στα χέρια τους όλα τα απαραίτητα εργαλεία για να ελέγχουν τη σκέψη και για να διαιωνίζουν την παρουσία τους, αποκτά μικρότερη σημασία η δυνατότητα να ψηφίζω κάθε τέσσερα ή πέντε χρόνια. Και όταν αρχίσω να το χωνεύω, θα εμφανιστεί κάποιος να μου το εισηγηθεί καθαρά.

Κάθετη παγκοσμιοποίηση

Μέσα σε ένα τέτοιο πλαίσιο, η παγκοσμιοποίηση δεν είναι πια μια απλή εμπορική-οικονομική διαδικασία με παρενέργειες στις εργασιακές σχέσεις. Γίνεται μια διαδικασία που κάνει όλο και πιο διάτρητα τα σύνορα των κρατών, κυριολεκτικά και μεταφορικά. Κι αυτό δεν παράγει μόνο πρόσφυγες που κατακλύζουν την Ευρώπη και τις άλλες ανεπτυγμένες χώρες. Παράγει και την ευχέρεια να πετάγεσαι το Σαββατοκύριακο στη Ρώμη για την εβδομάδα μόδας, και στην επιστροφή σου να διασπείρεις έναν ιό σε απίστευτη κλίμακα. Αναγκαστικά τα κράτη κλείνουν βραχυπρόθεσμα τα σύνορα και για τα δύο, ως μέτρο αντιμετώπισης της έκτακτης ανάγκης που δημιουργείται. Είναι απίθανο όμως αυτό να λύσει μακροπρόθεσμα οποιοδήποτε πρόβλημα.

Αλλά, η μετα-νεωτερικότητα δεν δημιουργεί ρήγματα μόνον ανάμεσα στις χώρες. Δημιουργεί ρήγματα και ανάμεσα στους τομείς, με τρόπο που να συνδέονται πια τόσο άρρηκτα, όσο μόνον οι ιστορικοί και άλλοι κοινωνικοί επιστήμονες υποψιάζονταν κάποτε. Τώρα η σύνδεση έχει χαρακτήρα συγκοινωνούντων δοχείων που παράγουν διαρκώς καινούργια εκρηκτικά μείγματα. Εδώ και μια δεκαετία, το πάντρεμα της τεχνολογίας με τη βιολογία παράγει το υπερόπλο της Βιοτεχνολογίας. Εδώ και πέντε χρόνια, νευροεπιστήμονες και αστροφυσικοί φτιάχνουν κοινά προγράμματα και μοντέλα εφαρμογών στους ηλεκτρονικούς υπολογιστές που αλλάζουν δραματικά τις δυνατότητες πρόσβασης και στους δύο «κόσμους». Αυτό που παράγεται από όλα αυτά δεν είναι απλώς «πρόοδος της επιστήμης και της τεχνολογίας». Είναι ένα διαφορετικό περιβάλλον. Με πολλά πρωτόγνωρα χαρακτηριστικά, που δεν μπορούμε να τα διαχειριστούμε με τα παραδοσιακά εργαλεία.

Βακτηρίδια στο χρηματιστήριο

Η κάθετη παγκοσμιοποίηση πάει και παραπέρα. Κάτι είχαμε αρχίσει να υποψιαζόμαστε τα τελευταία χρόνια, πριν τη σημερινή κρίση. Αυτά που παλαιότερα έλεγαν λίγοι, είχαν αρχίσει να γίνονται κτήμα περισσοτέρων: Καταλάβαμε, για παράδειγμα, πως δεν είναι άλλο πράγμα η ανάπτυξη και άλλο το περιβάλλον, άλλο η βιομηχανία και άλλο η κλιματική αλλαγή. Τώρα, συνειδητοποιούμε πως δεν είναι καθόλου διαφορετικό πράγμα η βιοϊατρική από την οικονομία, τα δημόσια νοσηλευτήρια από την πολιτική, και πάει λέγοντας. Πάντοτε όλα ήταν αλληλένδετα, αλλά τώρα δεν μιλάμε για σύνδεση. Μιλάμε για πολτό.

Ο καινούργιος κόσμος είναι ένα τεράστιο μείγμα από φαινομενικά ετερόκλητα πράγματα. Για να τα προσδιορίσουμε, να τα ξεδιαλύνουμε, και για να δούμε τις πραγματικές λειτουργίες και διαστάσεις τους, χρειαζόμαστε καινούργια εργαλεία. Για τα οποία δεν έχουμε εκπαιδευτεί. Ιδιαίτερα στην Κύπρο, το 2020 ακόμη μιλούμε για το ζητούμενο της δεκαετίας του 1950. Την καλλιέργεια τάχα «κριτικής σκέψης» στα σχολεία. Λες και παραχωρείται σε ενέσιμη μορφή. Και λες και είναι άσχετη από κρίσιμα διλήμματα στα οποία συστηματικά απαντούμε αρνητικά (όχι στην υποχώρηση των εθνικών και θρησκευτικών μας παραδόσεων, όχι στην άλλη οπτική, όχι στους κουτόφραγκους, όχι γενικώς σε ό,τι θα άνοιγε χαραμάδες κριτικής σκέψης).

Για να είμαστε δίκαιοι, ολόκληρη η ανθρωπότητα δεν είναι έτοιμη. Δεν έχει τις δεξιότητες να «διαβάσει» τη νέα πραγματικότητα. Οφείλουμε, όμως, να μην περιμένουμε ο ένας τον άλλον – ιδιαίτερα εμείς που έχουμε μείνει πολύ πίσω. Χρειαζόμαστε άμεσα δεξιότητες πανοραμικής ανάγνωσης του νέου κόσμου. Ο πανοραμισμός δεν είναι πια εθελοντικός. Όσοι τον αντιμετωπίζουν έτσι, θα είναι οι δεινόσαυροι του 2020. Και θα είναι παρελθόν το 2030.

ΚΑΛΑΘΙ

 

  • Αναμονή (1): Αν μπορούσε να μας κοιτάξει ένας τρίτος από απόσταση, θα χαμογελούσε πικρά με το πόσο επιβεβαιώνουμε όλοι μας το κυνικό αξίωμα του Στάλιν: «Όταν πεθαίνει ένας άνθρωπος, αυτό είναι τραγωδία. Όταν πεθαίνουν χιλιάδες, είναι απλώς στατιστική».

 

  • Αναμονή (2): Οι γενικεύσεις είναι από χέρι άδικες. Όμως, δεν μπορούμε να παραγνωρίσουμε πως, σε όλον τον κόσμο, το βάρος της νοσοκομειακής διαχείρισης της κρίσης το κράτησαν στους ώμους τους κυρίως τα δημόσια νοσηλευτήρια και το προσωπικό τους. Στην Κύπρο δε, την ίδια ώρα, πολλά ιδιωτικά νοσηλευτήρια κάνουν επίδειξη αναλγησίας, αποφεύγοντας με κάθε τρόπο την «εμπλοκή» τους. Όταν μάλιστα πριν δυο μήνες τους είχαν προσφερθεί υπέρογκα ανταλλάγματα για να δελεαστούν να ενταχθούν στο ΓεΣΥ. Που θα κοστίσουν τεράστια ποσά στους φορολογούμενους. Να το θυμόμαστε αύριο αυτό. Είπαμε, η μνήμη είναι δικαιοσύνη.

 

  • Αναμονή (3): Ο Μικρός Μολιέρος δεν πτοείται από τον ιό. Η συνταγή επαναλαμβανόμενη: Περνούμε από το Υπουργικό ό,τι θέλουμε, εξαφανιζόμαστε μια βδομάδα να φορτωθούν οι άλλοι το κόστος, και επανερχόμαστε ύστερα με «προτάσεις για διέξοδο». Καλή ώρα τώρα, που πείθει την κοινωνία ότι οι πέντε δακτυλογράφοι των πρεσβειών μας ανά την υφήλιο έγιναν στοργικοί πατέρες και μητέρες για τις δεκάδες χιλιάδες αποβλημένους Κύπριους πολίτες. Που συνειδητά τους κλείσαμε σε στρατόπεδα συγκέντρωσης στο εξωτερικό. Αλλά ο Μικρός Μολιέρος ξέρει να κλείνει και το μάτι. Με μισοϋποσχέσεις του τύπου «σε τρία τέρμενα θα φέρουμε πίσω τα παιδιά σας» (που τα φορτώσαμε σε άλλα κράτη ανά την υφήλιο να τα περιθάλψουν, μην μας ανεβάσουν τα νούμερα στην Κύπρο και χαλάσει η σούπα). Αλλά κι εμάς τους πολίτες θέλω να μας δω. Όταν θα έρθει στην Κύπρο ο πρώτος φοιτητής μας με κλειστά μάτια. Θα ψελλίσουμε κάτι, ή θα επαναλάβουμε τα γνωστά για κάθε αποτυχία του ΥΠΕΞ («μα επροσπάθησεν ο γλυκούλης μας, αλλά φταίει ο τούρκικος επεκτατισμός του ιού»);

Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.