Φόρμα αναζήτησης

Αποικίζοντας το μέλλον των παιδιών μας

Του Γιώργου Διονυσίου

Ο όρος «αποικίζοντας το μέλλον» (colonizing the future) ανήκει στον Βρετανό φιλόσοφο και συγγραφέα Roman Krznaric, ο οποίος σε ένα άρθρο του στο BBC Future τον Μάρτιο του 2019, αλλά και σε βιβλία που εξέδωσε μελετά τη «μυωπία» του πολιτικού συστήματος και των πολιτικών να βλέπουν μόνο το παρόν και να αγνοούν το μέλλον των επόμενων γενεών. Αντιμετωπίζουν αυτοί το μέλλον ως έναν χώρο χωρίς ανθρώπους, όπου μπορούν να απορρίπτουν όλες τις αμαρτίες του παρόντος, είτε πρόκειται για υποβάθμιση του περιβάλλοντος, τεχνολογικά ρίσκα, πυρηνικά απόβλητα ή δημόσιο χρέος. Πρακτικά αυτά όλα σημαίνουν ότι αρνούμαστε το δικαίωμα στους μελλοντικούς ανθρώπους να έχουν λόγο για τις ζωές τους, να ευημερήσουν και να υπάρξουν βιολογικά, γεγονός το οποίο συνιστά μεγάλη πληγή για την πραγματική δημοκρατία. Ως αίτια αυτής της βραχυπρόθεσμης ή μυωπικής προσέγγισης (short-termism) των προβλημάτων του παρόντος στις σύγχρονες δημοκρατίες επισημαίνει τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τον εκλογικό κύκλο που παράγει βραχυπρόθεσμη πολιτική, τις ομάδες συμφερόντων που χρηματοδοτούν προεκλογικές εκστρατείες και την ανυπαρξία σωμάτων που να εκπροσωπούν τα δικαιώματα των πολιτών του μέλλοντος. Θεωρεί ότι επείγει η ανάγκη να ανακαλύψουμε ξανά τη δημοκρατία για όλους, τωρινούς και μελλοντικούς, με καθοδηγητική σκέψη τη διάσωση του μέλλοντος. Παραλληλίζει αυτή τη συμπεριφορά με το επιχείρημα των Άγγλων όταν αποίκησαν την Αυστραλία μεταξύ 1700 και 1800, ότι αυτή ήταν terra nullius, δηλ. γη που δεν ανήκει σε κανέναν (nobody’s land) και μεταχειρίστηκαν τον ιθαγενή πληθυσμό ως να μην υπήρχε (όπως όλοι οι αποικιοκράτες), δηλαδή ως να μην είχαν δικαίωμα στην ύπαρξη και στην ευημερία. Προσθέτουμε ότι όλα αυτά συνιστούν άρνηση εφαρμογής της αειφόρου ανάπτυξης, η οποία θα προσέδιδε ελπίδα στις επόμενες γενιές.

 

Τα στοιχειώδη

Αν τώρα στρέψουμε το βλέμμα στην Κύπρο, θα διαπιστώσουμε ότι και ο λιγότερο υποψιασμένος πολίτης εύκολα αντιλαμβάνεται ότι τα έργα κοινωνικής πολιτικής που ανέλαβε το κράτος με πρόνοια για τους μελλοντικούς συμπολίτες μας στα πενήντα εννέα χρόνια ζωής της Κυπριακής Δημοκρατίας, είναι τα ελάχιστα από τα στοιχειώδη. Το πρώτο είναι το σύστημα Κοινωνικών Ασφαλίσεων τη δεκαετία του 1960, από τα πλεονάσματα του οποίου όμως το κράτος δανείστηκε και συνεπώς του χρωστά πάνω από οκτώ δισεκατομμύρια ευρώ. Με δεδομένο το ύψος του ποσού και το γεγονός ότι τα λεφτά αυτά δεν εμφανίζονται στο δημόσιο χρέος (σύμφωνα με την τελευταία έκθεση της Γενικής Λογίστριας), το σύστημα σε περίπτωση απρόβλεπτων γεγονότων είναι πολύ πιθανό να απολέσει την αειφορία του. Το δεύτερο μεγάλο έργο είναι το τεράστιο φράγμα του Κούρη, το οποίο ολοκληρώθηκε το 1988 και προσφέρει μεγάλη εγγύηση και ασφάλεια στον χώρο της γεωργίας και συνεπώς κίνητρα για ενασχόληση με τον τομέα αυτό. Το τρίτο και τελευταίο είναι το γενικό σύστημα υγείας (ΓεΣΥ), το οποίο έγινε με το ζόρι και αφού η πολιτεία επεφύλαξε δεκαετίες απίστευτου εξευτελισμού και ταλαιπωρίας στα τριτοκοσμικά νοσοκομεία μας, κυρίως στους ηλικιωμένους και ανήμπορους συνανθρώπους μας.

 

Κοινωνικές πολιτικές

Είναι σαφές, λοιπόν, ότι η Κυπριακή Δημοκρατία απέτυχε να προωθήσει κοινωνικές πολιτικές σε τομείς που δεν δίνουν άμεσα αποτελέσματα, αλλά θα συνιστούσαν αειφόρο επένδυση μακροπρόθεσμης απόδοσης, με αποδέκτες των οφελών τις μελλοντικές γενιές. Η μεγαλύτερη αποτυχία είναι η καταβαράθρωση του Κυπριακού, τη στιγμή που όλα τα τοπικά, περιφερειακά και διεθνή δεδομένα συνηγορούσαν, ακόμα και η ίδια η εξέλιξη του προβλήματος, υπέρ ενός έγκαιρου συμβιβασμού. Η κυπριακή πολιτεία απέτυχε εδώ να διαγνώσει τα πραγματικά συμφέροντα των μελλοντικών γενεών. Αναφορικά με το περιβάλλον είναι κραυγαλέα η παντελής αδιαφορία του κράτους. Αλόγιστη οικιστική και αναπτυξιακή πολιτική, παντός είδους «χαλαρώσεις» για επέμβαση στο περιβάλλον, πύργοι που βιάζουν βάναυσα την αισθητική και τον χώρο και που δημιουργούν πολλά κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα, ασέβεια σε προστατευόμενους χώρους Natura, ανεξέλεγκτοι ρύποι, αδιαφορία για πράσινη ανάπτυξη. Το 2015 η Κύπρος υπέγραψε στα Ηνωμένα Έθνη το πρόγραμμα Δείκτες Αειφόρου Ανάπτυξης (Sustainable Development Goals), που περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, δράσεις για προστασία του φυσικού περιβάλλοντος. Ποιο το αποτέλεσμα; Η Κύπρος κατατάχθηκε από τα ΗΕ στην ντροπιαστική 61η θέση στην εφαρμογή τους και τελευταίοι στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Όλα αυτά τα ετοιμάζουμε από τώρα ως δώρα στους απογόνους μας. Διαφεύγει από το κράτος μας το γεγονός ότι το περιβάλλον το δανειστήκαμε από τα παιδιά μας και ότι έχουμε υποχρέωση να τους το παραδώσουμε καλύτερο. Στον τομέα της παιδείας η κατάσταση είναι τραγική με παντελή αδιαφορία για ποιοτική εκπαίδευση, η οποία να δημιουργεί τον πολίτη του μέλλοντος. Καμία εκπαιδευτική μεταρρύθμιση που να εγγυάται ανοικτούς ορίζοντες και ανοικτά μυαλά με οράματα και δημιουργικότητα, μακριά από αγκυλώσεις, ιδεοληψίες και λειψανολαγνεία. Εκτός από αυτά προκλητική και ανυπόφορη είναι η αδιαφορία για τις ποικίλες ανισότητες στους χώρους εργασίας, όπως τους μισθούς πείνας στον ιδιωτικό τομέα που η κρατική φροντίδα επιτρέπει για τους νέους, την άνιση μεταχείριση των φύλων, την αδιαφορία του κράτους στη βάναυση καταπάτηση των ωραρίων εργασίας στον ιδιωτικό τομέα επίσης. Προσθέτουμε ακόμα την ανύπαρκτη πολιτική στις μεταφορές, την πρωτοφανή φθορά των θεσμών και την ανοχή της διαφθοράς που «ακμάζει» στην Κύπρο, αφού σε σύνολο 180 χωρών κατατάσσεται 38η.

 

Βραχυπρόθεσμη προσέγγιση

Το φαινόμενο της βραχυπρόθεσμης προσέγγισης δεν παρατηρείται μόνο στην Κύπρο, αλλά αποτελεί παγκόσμιο χαρακτηριστικό. Ο συγγραφέας και συνεργάτης του BBC Richard Fisher, καθώς και πολλοί άλλοι ερευνητές και φιλόσοφοι, το θεωρούν ως το πιο επικίνδυνο χαρακτηριστικό γνώρισμα της γενιάς μας και ως τη σοβαρότερη απειλή για τον πολιτισμό. Αν πρόκειται ο πολιτισμός να επιβιώσει, τότε εμείς του παρόντος πρέπει να προεκτείνουμε τον χρονικό ορίζοντα των σκέψεων και αποφάσεών μας, ώστε να αγκαλιάσει το προσεχές και απώτερο μέλλον και συνεπώς τους κοντινούς και μακρινούς απογόνους μας. Αποτελεί, συνεχίζει, αδυναμία του ανθρωπίνου είδους να σκέφτεται και να αποφασίζει, όχι μόνο με ορίζοντα δεκαετιών αλλά αιώνων.

Ο Roman Krznaric, που αναφέραμε στην αρχή, χρεώνει την αδυναμία να ξεφύγουν τα κράτη από τη βραχυπρόθεσμη προσέγγιση των προβλημάτων στο πολίτευμα της δημοκρατίας και μάλιστα των ώριμων και ευημερουσών δημοκρατιών. Αυτές, συνεχίζει, δεν νοιάζονται για τους πολίτες του μέλλοντος, οι οποίοι στην πράξη αντιμετωπίζονται ως να μην έχουν δικαιώματα, όπως ακριβώς οι δούλοι παλαιότερων εποχών. Για αυτές το μέλλον δεν υπάρχει παρά μόνο το παρόν. Συνεπώς, προσθέτουμε, όλες οι αποφάσεις υπηρετούν και ικανοποιούν εγωιστικά τα μεγάλα συμφέροντα και τις πραγματικές ή φανταστικές ανάγκες των σημερινών πολιτών. Είναι καιρός, συνεχίζει, οι άνθρωποι να ανακαλύψουν ξανά την πραγματική δημοκρατία για να ξεπεραστεί το καταστροφικό φαινόμενο της βραχυπρόθεσμης προσέγγισης. Ήδη προηγμένες δυτικές δημοκρατίες αναγνώρισαν έμπρακτα αυτή την αναγκαιότητα. Η Φινλανδία έχει κοινοβουλευτική επιτροπή για το μέλλον, η οποία εξετάζει τις νέες νομοθεσίες και τις επιπτώσεις τους στις μελλοντικές γενιές. Στη δε Ουαλία υπάρχει ο επίτροπος Μελλοντικών Γενεών, γίνεται δε σκέψη να επεκταθεί σε όλη τη Βρετανία.

 

Αρνητικά Κύπρου

Έχοντας υπόψη μας όλα τα πιο πάνω, η Κύπρος συγκεντρώνει όλα τα αρνητικά που συνεπάγεται ο όρος βραχυπρόθεσμη ή μυωπική θεώρηση. Αρκεί να διαβάσει κάποιος την ομιλία του βουλευτή των Οικολόγων Χαράλαμπου Θεοπέμπτου στη Βουλή για τον προϋπολογισμό του 2020 για να καταλάβει την αθλιότητά μας στη διαχείριση του περιβάλλοντος αλλά και την ανυπαρξία σοβαρής κοινωνικής πολιτικής ακόμα και για το σήμερα, πόσω μάλλον για τις μελλοντικές γενιές. Τις δε συστάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης τις αγνοούμε προκλητικά. Κοινός παρονομαστής όλων των δήθεν κρατικών πολιτικών είναι να μην ενοχλούνται οι επιχειρηματίες. Έτσι δεν υποχρεώνονται πάρα πολλές από τις βιομηχανίες να επεξεργάζονται τα υγρά βιομηχανικά τους απόβλητα και τα απορρίπτουν στη φύση. Επίσης ενώ ήξεραν οι αρμόδιοι ότι θα κλείνανε τους σκυβαλότοπους στο Βατί και στον Κοτσιάτη, δεν έφτιαξαν υποδομές για διαχείριση αποβλήτων και αυτά καταλήγουν σε σκυβαλότοπους. Ακόμα οι πόλεις, στις οποίες θα ζήσουν οι μελλοντικοί συμπολίτες μας, σχεδιάζονται χωρίς σωστούς δημόσιους χώρους, διαχείριση όμβριων υδάτων και σεβασμό στην παράδοση και τον πολιτισμό. Οι παραλίες συστηματικά καταστρέφονται με τις ευλογίες του κράτους. Στην Αγία Νάπα, για παράδειγμα, μια εταιρεία έσκαψε και έφερε τη θάλασσα έξω από τα διαμερίσματά της και κανενός δεν ιδρώνει το αφτί. Τέλος ανύπαρκτη είναι και η πολιτική για τους άστεγους, οι δε ξένοι εργάτες στοιβάζονται κυριολεκτικά σε containers και σε εγκαταλελειμμένα σπίτια.

 

Πλήρης εφαρμογή του όρου στην Κύπρο

Καταληκτικά θα λέγαμε ότι ο όρος του Roman Krznaric για αποικισμό του μέλλοντος των μελλοντικών γενεών αποκτά το πλήρες του περιεχόμενο στην Κύπρο. Διεφθαρμένοι από παντού λαφυραγωγούμε εδώ και σαράντα πέντε χρόνια ό,τι άφησε η τουρκική εισβολή, σαν ένας τρίτος Αττίλας, και αφήνουμε στους απογόνους μας ένα μέλλον κουτσουρεμένο και γεμάτο παγίδες. Οι πολιτικές της αρπαχτής θα είχαν νόημα αν κινδύνευε η φυσική μας επιβίωση, λόγω έλλειψης στοιχειωδών αγαθών. Όμως, ενώ αυτό δεν συμβαίνει, συμπεριφερόμαστε ως να συμβαίνει. Το πιο ανησυχητικό δε είναι ότι οι αντιδράσεις των πολιτών είναι ουσιαστικά ανύπαρκτες ή, όταν εκδηλώνονται, αγνοούνται. Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, που στον Δείκτη Δημοκρατικότητας (Democracy Index), που εκδίδει κάθε χρόνο ο Economist, η Κύπρος κατατάσσεται στις ατελείς δημοκρατίες. Για τον καταρτισμό του δείκτη αυτού λαμβάνονται υπόψη ο πλουραλισμός, οι πολιτικές ελευθερίες και η πολιτική κουλτούρα. Θα εισηγούμουν τη δημιουργία στην Κύπρο, από τους πιο συνειδητοποιημένους πολίτες, ενός μη κερδοσκοπικού οργανισμού, παρόμοιου με τον οργανισμό Our Children’s Trust στην πολιτεία Όρεγκον των Ηνωμένων Πολιτειών, και ο οποίος θα καταθέτει αγωγές εναντίον του κράτους, όχι μόνο για την εγκληματική καταπάτηση των δικαιωμάτων των νέων σε σχέση με το περιβάλλον, αλλά θα διώκει επίσης δικαστικά το κράτος για την κοινωνική και εκπαιδευτική του πολιτική. Ίσως έτσι ξυπνήσουμε κάποτε.

george.dionyssiou@gmail.com

Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.