POWERED BY

Φόρμα αναζήτησης

Αναζητώντας τα αγνοούμενα βιβλία από τις βιβλιοθήκες του Βαρωσιού



 

Ψάχνω για πληροφορίες για βιβλία, κάποια από τη βιβλιοθήκη του Μήτσου Μαραγκού, κάποια από τη Δημοτική Βιβλιοθήκη του Βαρωσιού και κάποια από τη βιβλιοθήκη του Muaqqap στο Βαρώσι – προφανώς ένας από τους καλούς φίλους μας, ερευνητής και συγγραφέας, ο Ulus Irkad, είχε πραγματοποιήσει μεγάλο αγώνα τη δεκαετία του ’90 για αυτά τα βιβλία.

Μετά το 1974, μερικά βιβλία από διάφορες βιβλιοθήκες από το Βαρώσι πετάχτηκαν και μερικές φορές ακόμη κάηκαν. Μερικά μεταφέρθηκαν στη Λαϊκή Βιβλιοθήκη της Αμμοχώστου, κάποια δόθηκαν σε πανεπιστήμιο, άλλα στάλθηκαν στη Λευκωσία, άλλα πουλήθηκαν σε αποθήκες της τουρκοκυπριακής διοίκησης, όπου πωλούνταν στους Τουρκοκύπριους τραπέζια, καρέκλες, κρεβάτια και άλλα έπιπλα που άφησαν πίσω τους οι Ελληνοκύπριοι που έφυγαν.

 

 

Μια από τις φίλες μου, μια γυναίκα από την Αμμόχωστο, είχε δει το κάψιμο των βιβλίων, τηλεφώνησε στον δήμο και έτσι ένα φορτηγό τα μάζεψε. Έτσι, μερικά από τα βιβλία από τη βιβλιοθήκη του Μήτσου Μαραγκού, από τη Δημοτική Βιβλιοθήκη του Βαρωσιού και του Muaqqap, καθώς και ίσως άλλα βιβλία από άλλες βιβλιοθήκες, είχαν μεταφερθεί στην Τουρκοκυπριακή Λαϊκή Βιβλιοθήκη της Αμμοχώστου και ήταν εδώ που τα βρήκε ο Ulus Irkad. Ήταν έκπληκτος από τη συλλογή βιβλίων, καθώς ανάμεσά τους υπήρχαν πολλά πολύ παλιά βιβλία. Ζήτησα από τον Ulus να γράψει αυτά που θυμάται από εκείνες τις μέρες και μου έγραψε τα ακόλουθα:

*** Ξεκινώντας από τον Αύγουστο του 1975, μερικοί Τουρκοκύπριοι πρόσφυγες από την Πάφο και άλλες περιοχές που έφταναν στην Αμμόχωστο για να εγκατασταθούν σε περιοχές του Κάτω Βαρωσιού πετούσαν στους δρόμους βιβλία σε δέσμες για να «καθαρίσουν» τα σπίτια, και το είχα παρατηρήσει αυτό. Τα περισσότερα από αυτά τα βιβλία ήταν στα ελληνικά, αλλά υπήρχαν και βιβλία στα αγγλικά και τα αραβικά, και ακόμη και στα ρωσικά.

*** Μετά από λίγο ήρθαν μπουλντόζες και έβαλαν αυτά τα βιβλία σε φορτηγά για να τα πάρουν στα σκουπίδια… Ακούσαμε ότι τα βιβλία αυτά χρησιμοποιούνταν για θέρμανση, καίγονταν σε τζάκια… Αλλά, όσοι από εμάς διαβάζουμε βιβλία, ξέραμε ότι αυτά τα βιβλία ήταν πολύτιμα και μεγάλης αξίας… Αυτά τα βιβλία ήταν βιβλία για το παρελθόν της Κύπρου, ηλικίας τετρακόσιων με πεντακοσίων χρόνων…

*** Τα βιβλία από τη Δημοτική Βιβλιοθήκη του Βαρωσιού, καθώς και από τις βιβλιοθήκες του Theophilos Muaqqap και του Μήτσου Μαραγκού, ήταν επίσης πολύτιμα… Ο Muaqqap ήταν εξουσιοδοτημένος από τη βρετανική κυβέρνηση και έλεγχε ότι τα σπίτια μπορούσαν να χτιστούν σύμφωνα με την ιστορική κληρονομιά της Αμμοχώστου. Επόπτευε τα σχέδια οικοδομής. Όλα τα βιβλία σε αυτές τις βιβλιοθήκες δυστυχώς καταστράφηκαν λόγω του πολέμου το 1974.

*** Είχα γίνει μέλος της Βιβλιοθήκης της Πάφου το 1970 ή το 1971 και ο Mehmet Ozandach, που με είχε κάνει μέλος, εργαζόταν εκεί. Κατά σύμπτωση, όταν πήγαμε από την Πάφο στην Αμμόχωστο, ήταν εκέι υπεύθυνος της Λαϊκής Βιβλιοθήκης της Αμμοχώστου. Ο κ. Mehmet δεν επέτρεπε καν να αγγίζονται τα βιβλία αυτά ακόμη και μέσα στη βιβλιοθήκη, καθώς μέχρι τη δεκαετία του ’80 τα βιβλία αυτά που μεταφέρθηκαν από το Βαρώσι στη βιβλιοθήκη της Αμμοχώστου ήταν υπό τον έλεγχο των στρατιωτών της UNFICYP. Δεν ήθελε να μπει σε μπελάδες. Είχα ακούσει από μερικούς ότι κάποια άτομα είχαν πάρει κάποια βιβλία με ειδική άδεια και δεν τα επέστρεψαν.

*** Μεταξύ των πολύ παλαιών βιβλίων ήταν συλλογές βιβλίων από τις βιβλιοθήκες του Μήτσου Μαραγκού και του Muaqqap. Γενικά, τα βιβλία του Muaqqap διασκορπίστηκαν, αλλά οι συλλογές του Μαραγκού ήταν πολύ συγυρισμένες και είχαν μεταφερθεί εκεί με τα αρχικά τους ράφια. Τόσο τα βιβλία του Muaqqap όσο και του Μαραγκού είχαν τις υπογραφές ή τα ονόματά τους στην πρώτη κενή σελίδα του βιβλίου. Με ειδική άδεια από τον κ. Mehmet, έπαιρνα αυτά τα βιβλία για να τα διαβάσω μέσα στη βιβλιοθήκη και τα επέστρεφα, χωρίς να τα πάρω ποτέ έξω από τη βιβλιοθήκη.

*** Ανάμεσα σε αυτά τα βιβλία θυμάμαι ένα μυθιστόρημα στα αγγλικά με τίτλο «Το Παλάτι» που τυπώθηκε το 1796 στη Σμύρνη. Αυτό το βιβλίο ήταν μια ιστορία αγάπης μεταξύ ενός φτωχού, νεαρού Έλληνα και μιας όμορφης γυναίκας από το Οθωμανικό παλάτι. Επειδή ήταν γραμμένο σε απλά αγγλικά, μου άρεσε πολύ να το διαβάζω. Υπήρχαν επίσης βιβλία από το 1400, γραμμένα από Λουζινιανούς και Ενετούς ιερείς που είχαν υπηρετήσει στην Κύπρο, και αυτά τα βιβλία αποτελούνταν από τα απομνημονεύματά τους. Ήταν γραμμένα στα λατινικά.

*** Μεταξύ των βιβλίων, θυμάμαι επίσης ένα βιβλίο με περισσότερες από 600 σελίδες, γραμμένο από τον Ελληνοκύπριο δικηγόρο Στέφανο Ξύδη με τίτλο «Σύγκρουση και Συμφιλίωση». Ανάμεσα στα έγγραφα από τη Δημοτική Βιβλιοθήκη Βαρωσιού ήταν επιστολές του Λένιν που στάλθηκαν στους ηγέτες του Κομμουνιστικού Κόμματος Κύπρου πριν από την ίδρυση αυτού του κόμματος, τα αρχεία των Κυπριακών Σιδηροδρόμων, έγγραφα για την απεργία της CMC, τις συνθήκες εργασίας και πολλά άλλα ενδιαφέροντα έγγραφα και αρχεία που περιμένουν την ιδιαίτερη προσοχή των ερευνητών.

*** Οι περιπέτειές μου με τα βιβλία στη Λαϊκή Βιβλιοθήκη της Αμμοχώστου συνεχίστηκαν μέχρι τη δεκαετία του ’90. Εκείνες τις μέρες, ξαφνικά μια καθηγήτρια από την Τουρκία, που ήταν γύρω στα 60-70 και ονομάζεται M.K., ήρθε σε αυτή τη βιβλιοθήκη δείχνοντας ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Είχε μια ειδική επιστολή από τον Τούρκο Πρόεδρο Ozal και ήθελε να πάρει μαζί της κάποια βιβλία στην Τουρκία. Αυτή η γυναίκα ενδιαφερόταν περισσότερο για την ιστορική σημασία των βιβλίων και την αξία τους ως αντίκες. Και αυτή η γυναίκα ήξερε ακριβώς πόσο κόστιζε το κάθε βιβλίο. Μου είπε ότι τέτοια βιβλία είχαν καταστραφεί από τον Χίτλερ και σε αεροπορικούς βομβαρδισμούς στην Ευρώπη κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και δεν υπήρχαν πια άλλα τέτοια βιβλία στον κόσμο… Αυτή η γυναίκα συνοδευόταν από μια άλλη γυναίκα ακαδημαϊκό που ήταν γύρω στα 40…

*** Υπήρξαν συζητήσεις μεταξύ των εκπαιδευτικών αρχών σχετικά με αυτά τα βιβλία, τα οποία θα έπαιρνε αυτή η γυναίκα στην Τουρκία, και υπήρχαν φήμες ότι κάποιος από τις αρχές είχε υποστεί καρδιακή προσβολή λόγω αυτής της συζήτησης.

*** Η Λαϊκή Βιβλιοθήκη της Αμμοχώστου στεγαζόταν αρχικά σε ένα κτήριο στην Αμμόχωστο που ήταν ελληνοκυπριακό δημοτικό σχολείο. Αργότερα μεταστεγάστηκε στο «Bughday Camii» («Το τζαμί του σιταριού») στην εκκλησία Αγίου Πέτρου και Αγίου Παύλου…

*** Μετά την επίσκεψη αυτής της γυναίκας από την Τουρκία, έγινε λόγος για τη μετατροπή του «Bughday Camii» σε τζαμί. Τα βιβλία μέσα στη βιβλιοθήκη σε αυτό το μέρος θα μεταφέρονταν αλλού. Στην πραγματικότητα, αυτή ήταν μια εκτροπή για να αποτρέψει τους ανθρώπους να δουν ότι το κύριο θέμα εδώ ήταν τα βιβλία. Μετά από λίγο άρχισαν να προετοιμάζουν το μέρος για να γίνει τζαμί.

*** Εκείνη την περίοδο έγραψα πολλά άρθρα στην εφημερίδα, επισημαίνοντας το αυτό και αφού έγινε. Τα άρθρα αυτά δημοσιεύθηκαν στις εφημερίδες Yeniduzen και Ortam, καθώς και στη Halkin Sesi.

*** Τέλος, ορισμένα από τα βιβλία της Λαϊκής Βιβλιοθήκης της Αμμοχώστου παραδόθηκαν στο Πανεπιστήμιο Ανατολικής Μεσογείου, μερικά στάλθηκαν στην Τουρκοκυπριακή Βιβλιοθήκη Λευκωσίας, ενώ μερικά στάλθηκαν στα Εθνικά Αρχεία στην Κερύνεια…

 

 

Οι πληροφορίες για τη γυναίκα που έψαχνε τα βιβλία

Αυτά είναι τα λόγια του Ulus Irkad. Μίλησα επίσης με μια από τις πρώην βιβλιοθηκάριους της Τουρκοκυπριακής Βιβλιοθήκης Λευκωσίας. Και αυτή επίσης θυμήθηκε τη γυναίκα που ερχόταν από την Τουρκία με μια ειδική επιστολή από τον Ozal. Μου είπε ότι αυτό μπορεί να ήταν το 1994 ή το 1995, και η Τουρκάλα κυρία ήθελε μόνο να δει τα βιβλία στα λατινικά, αλλά επειδή ο υπεύθυνος της βιβλιοθήκης δεν εμπιστευόταν τη γυναίκα αυτή με αυτά τα πολύτιμα βιβλία από τις βιβλιοθήκες του Βαρωσιού, την έκλεισε σε ένα δωμάτιο μαζί με τη βιβλιοθηκάριο και ήρθε 3-4 μέρες συνεχόμενα για να πάρει σημειώσεις από αυτά τα πολύτιμα βιβλία στα λατινικά.

Ανακάλυψα επίσης ότι μερικά από τα βιβλία του Μαραγκού είχαν έρθει με τα αρχικά τους ράφια και ότι αυτά τα ράφια μπορεί ακόμα να βρίσκονται στον πάνω όροφο της Τουρκοκυπριακής Βιβλιοθήκης Λευκωσίας, όπου δεν υπάρχει πρόσβαση στο κοινό. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που συγκέντρωσα, τα βιβλία που ήρθαν από το Βαρώσι σε αυτή τη βιβλιοθήκη δόθηκαν στα Εθνικά Αρχεία.

Η Νίκη Μαραγκού, ανιψιά του Μήτσου Μαραγκού, έγραψε το άρθρο της για τη βιβλιοθήκη του θείου της το 1990. Αργότερα, στα μέσα της δεκαετίας του ’90, η γυναίκα που ενδιαφερόταν για αυτά τα βιβλία στα λατινικά επισκέφτηκε την Αμμόχωστο και μερικά χρόνια αργότερα η Νίκη Μαραγκού βρήκε τα ίχνη από τα πολύτιμα βιβλία του θείου της που πωλούνταν σε διεθνείς πλειστηριασμούς. Ακολούθησε τις πληροφορίες και αγόρασε πίσω πολύ λίγα από αυτά τα βιβλία. Είναι αρκετά ενδιαφέρον ότι ο κατάλογος των βιβλίων από τη Βιβλιοθήκη του Μαραγκού, τη Βιβλιοθήκη του Βαρωσιού ή τη Βιβλιοθήκη του Muaqqap δεν δημοσιεύθηκε ποτέ για τους ερευνητές. Έτσι, κανείς δεν είχε πρόσβαση σε τίποτα! Αν δεν ξέρεις τι είχες ή τι έχεις, πώς μπορείς να πας και να ζητήσεις να δεις τα βιβλία που δεν είναι προσβάσιμα στο κοινό (υποθέτω); Άρα, έτσι κατέληξαν τα «αγνοούμενα» βιβλία από αυτές τις βιβλιοθήκες του Βαρωσιού: Κάποια κλάπηκαν και πωλήθηκαν στο εξωτερικό σε διεθνείς δημοπρασίες. Κάποια κάηκαν. Κάποια στάλθηκαν στα αρχεία. Αλλά στο τέλος, κανένας δεν μπορούσε να τα χρησιμοποιήσει με σκοπό την εμβάθυνση των γνώσεων και των πληροφοριών. Ακόμα δεν γνωρίζουμε πόσα βιβλία έχουν παρθεί, πόσα έχουν κλαπεί, πόσα πουλήθηκαν, πόσα άλλαξαν χέρια, πόσα κάηκαν, πόσα τοποθετήθηκαν σε ράφια στα Εθνικά Αρχεία. Ελπίζουμε ότι μια μέρα κάποιες αρχές θα διευκρινίσουν όλα αυτά τα ερωτήματα ώστε να γνωρίζουμε. Η εισήγησή μου είναι να επιστραφούν όλα αυτά τα βιβλία στους ιδιοκτήτες τους, όπως έκαναν με τους πίνακες των Ελληνοκυπρίων καλλιτεχνών. Αλλά έχω πολύ λίγη ελπίδα με τη σημερινή ηγεσία των Τουρκοκυπρίων, καθώς δεν πιστεύω ότι ενδιαφέρονται για μια τέτοια πολιτιστική και συμφιλιωτική δραστηριότητα. Μακάρι να μπορούσαν να αποδείξουν ότι έχω λάθος.

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

99966518

 

Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.