Φόρμα αναζήτησης

Αναζητώντας έναν Τουρκοκύπριο

Της Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Ο Χριστόδουλος Κάττος ήταν μόλις πέντε χρονών όταν άρχισε να βοηθά στη μάντρα της οικογένειάς του στο ανατολικό μέρος του Καϊμακλιού (Buyuk Kaymakli). Ο πατέρας του Θεραπής ήταν αγρότης και είχε περισσότερα από 350 πρόβατα, έτσι πάντοτε υπήρχαν πολλά πράγματα για να κάνει στη φάρμα. Η μητέρα του Ευγενία ήταν επίσης εκεί, δούλευε και έφτιαχνε τραχανά και χαλλούμι. Η μάντρα αυτή ήταν σε ένα μέρος που λέγεται «Κάτω Μάντρες» έξω από το Καϊμακλί, αλλά από ό,τι θυμάται ο Χριστόδουλος δεν υπάρχουν «Πάνω Μάντρες». Και οι δύο του γονείς ήταν από το Καϊμακλί. Η μάντρα που είχαν ήταν κοντά στη μικρή εκκλησία του Αγίου Δημητρίου. Ίσως 500 μέτρα μακριά.

Το 1974 ο Χριστόδουλος Κάττος είχε μόλις τελειώσει το Λύκειο, στην Τεχνική Σχολή Frederick. Τον Ιούνιο, μόλις έκλεισε το σχολείο, πήγε να βοηθήσει τον πατέρα του στη φάρμα και εκεί τον βρήκε ο πόλεμος.

Ασφαλές μέρος

Όταν ο πόλεμος έπληξε την Κύπρο, η μητέρα του Ευγενία, η 84χρονη γιαγιά του Άννα, η αδελφή του Άννα, ο αδελφός του Σωτήρης, ο πατέρας του Θεραπής, ήταν όλοι εκεί. Όμως όχι μόνο αυτοί, αλλά και όλοι οι άλλοι από την οικογένεια, ξαδέλφια και θείοι και θείες σκέφτηκαν ότι η μάντρα ήταν το ασφαλέστερο μέρος για να μείνουν στη διάρκεια του πολέμου, έτσι όλοι πήγαν εκεί. Τελικά περίπου 80 άτομα, 40 από τα οποία ήταν από την οικογένειά του, ενώ άλλοι ήταν κάτοικοι των γύρω περιοχών που είδαν τη μάντρα και έμειναν εκεί για να γλυτώσουν τον πόλεμο.

Αλλά τι είναι ο πόλεμος; Και πώς μπορεί να είναι ασφαλές ένα μέρος; Εξάλλου ο πόλεμος σημαίνει έλλειψη τάξης και νόμου και ο καθένας κάνει ό,τι θέλει, αφού ισχύει ο νόμος της ζούγκλας. Έτσι όταν έσπασε η γραμμή της Μιας Μηλιάς, οι Τούρκοι στρατιώτες πήγαν στη μάντρα, συνοδευόμενοι από Τουρκοκύπριους στρατιώτες και μαζί τους, σύμφωνα με τον Χριστόδουλο Κάττο, ήταν περίπου 40 έφεδροι Ελληνοκύπριοι αιχμάλωτοι πολέμου που ήταν στη Μια Μηλιά ή σε κάποια από τις γύρω περιοχές. Άρχισαν να τους σκοτώνουν και να τους θάβουν πιο πάνω στην όχθη του ποταμού, ενώ κάποια σώματα ρίχτηκαν στα πηγάδια, δύο από αυτά ήταν τα Περαδήγας και Μουσκούντης.

Η επιστροφή

«Αν φορούσαν πράσινη στολή, υπέθεταν ότι ήταν στρατιώτες και τους σκότωναν». Μετά από χρόνια, ο Χριστόδουλος πήγε με τους λειτουργούς της Κυπριακής Διερευνητικής Επιτροπής Αγνοουμένων και τους έδειξε τη θέση των δύο πηγαδιών όπου μπορεί να ήταν θαμμένοι κάποιοι από αυτούς. Η ΔΕΑ δεν έψαξε ποτέ σε εκείνα τα πηγάδια. Ο Χριστόδουλος λέει ότι ήξερε όλα τα πηγάδια της περιοχής αφού από αυτά έπαιρναν νερό για τα ζώα τους. Και για τα δύο συγκεκριμένα πηγάδια που έδειξε στη ΔΕΑ, κάποιοι Τουρκοκύπριοι κυνηγοί του είχαν πει ότι Ελληνοκύπριοι ήταν θαμμένοι εκεί. Από τότε που άνοιξαν τα οδοφράγματα, ο Χριστόδουλος πήγε να δει τη φάρμα του τουλάχιστον 30 φορές – όλα ήταν κατεδαφισμένα εκτός από τις παράγκες που είχαν μείνει και οι μνήμες ξυπνάνε με λύπη, όταν θυμάται όλες εκείνες τις τραυματικές μέρες της τραγωδίας.

Ένας από αυτούς που σκοτώθηκαν ήταν ο Μύθιλλος, τον οποίο ο Χριστόδουλος είχε δει να έρχεται με το αυτοκίνητό του. Το αυτοκίνητο αυτό ήταν ένα πράσινο BMW. Είχαν πάρει πέντε Ελληνοκύπριους από την ομάδα των 40 εφέδρων που στέκονταν σε κύκλο έξω από τη φάρμα και ανάμεσα σε εκείνους τους πέντε ήταν και ο Μύθιλλος. Μετά από χρόνια, καθώς έσκαβαν στην όχθη του ποταμού που αναφέρει ο Χριστόδουλος, η ομάδα εκταφών της Κυπριακής Διερευνητικής Επιτροπής Αγνοουμένων βρήκε τα οστά πέντε ατόμων, ανάμεσα τους και τον Μύθιλλο. Από αυτά τα πέντε άτομα, ο Χριστόδουλος γνώριζε και τον Αιμίλιο αλλά όχι τους άλλους τρεις. Ο Χριστόδουλος, μαζί με τον αδελφό του Σπύρο, έλαβαν διαταγή να πάνε έξω και να σταθούν με τους στρατιώτες που θα τους σκότωναν αλλά ευτυχώς τους διέταξαν να πάνε πίσω ξανά στη μάντρα αφού όταν τον ρώτησαν αν ήταν στρατιώτες ο Χριστόδουλος τους εξήγησε ότι «Όχι, δεν είμαστε» και τους έβαλαν πίσω στις παράγκες. Αυτό συνέβη την Πέμπτη. Την Παρασκευή ένας Τουρκοκύπριος αξιωματικός ήρθε και ζήτησε από τον Χριστόδουλο να βγει έξω για να του μιλήσει.

Τον ρώτησε ποιος ήταν ο ιδιοκτήτης του πράσινου αυτοκινήτου BMW. Ο Χριστόδουλος του είπε «Μα οι άνθρωποί σας τον πήραν και τον σκότωσαν!». Ο Τουρκοκύπριος αξιωματικός ήταν ψηλός και ξανθός και μιλούσε πολύ καλά ελληνικά έτσι μπορούσαν να επικοινωνήσουν. «Γιατί είσαι εδώ;», τον ρώτησε. «Διότι αυτή είναι η φάρμα του πατέρα μου» εξήγησε ο Χριστόδουλος. Ο αξιωματικός είχε τα κλειδιά του αυτοκινήτου BMW. Μπήκε μέσα και ξεκίνησε το αυτοκίνητο. Φυσικά δούλευε.

Έτσι ξεκίνησε να συνομιλεί με τον Τουρκοκύπριο αξιωματικό. Ο Τουρκοκύπριος αξιωματικός του είπε ότι ο αδελφός του είχε σκοτωθεί από κάποιους Ελληνοκύπριους στη Σακάρια στην Αμμόχωστο στη διάρκεια του πολέμου. Του είπε «Μας έδωσαν τη διαταγή να σας σκοτώσουμε όλους, αλλά δεν θα το κάνουμε αυτό – αύριο, δηλαδή το Σάββατο, θα σας αφήσουμε ελεύθερους».

Τις προηγούμενες νύχτες έγιναν βιασμοί στη μάντρα. Στρατιώτες ήρθαν και πήραν Ελληνοκύπριες έξω από τη μάντρα και τις βίασαν, και μετά τις έφεραν πίσω στη μάντρα. «Μην ανησυχείς, δεν θα σας πειράξουμε άλλο» τον διαβεβαίωσε. Ο Τουρκοκύπριος αξιωματικός είπε στον Χριστόδουλο Κάττο ότι σπούδαζε Ιατρική για να γίνει γιατρός.

Η αναζήτηση που κρατά μέχρι και σήμερα

Εκτός από αυτό, ο Χριστόδουλος δεν ξέρει τίποτε για αυτόν. Ούτε το όνομά του, ούτε το χωριό του. Το μόνο που ξέρει για αυτόν τον Τουρκοκύπριο αξιωματικό είναι ότι ο αδελφός του είχε σκοτωθεί το 1974 στη Σακάρια στην Αμμόχωστο και ότι σπούδαζε για να γίνει γιατρός. «Πρέπει να είχε κάποιο βαθμό» λέει «αφού την επόμενη μέρα, ακριβώς όπως είχε υποσχεθεί, ήρθε και με το αυτοκίνητό του πήγε μπροστά στο στρατόπεδο και τους είπε ότι αυτοί οι Ελληνοκύπριοι θα αφεθούν ελεύθεροι, να μην τους αγγίξουν. Έτσι έσωσε τη ζωή μας. Θέλω να τον βρω και να τον ευχαριστήσω που έσωσε τη ζωή μου, και όχι μόνο τη δική μου, τη ζωή 80 Ελληνοκυπρίων».

«Ο Τουρκοκύπριος αυτός ήταν πολύ γενναίος» μου λέει σε μια συνέντευξη που διευθετήσαμε τη βοήθεια της Χριστίνας Βαλανίδου, ακριβώς πριν να κλείσουν τα οδοφράγματα. «Έσωσε τη ζωή μας. Τον είχαν διατάξει να μας σκοτώσει, αλλά βρήκε τρόπο και μας έσωσε και μας άφησε να φύγουμε. Διέταξε τους άλλους στρατιώτες να μην μας αγγίξουν. Και την επόμενη μέρα, Σάββατο, περπατήσαμε προς το Καϊμακλί. Φτάσαμε σώοι και ασφαλείς. Ήμασταν ζωντανοί». Η Χριστίνα Βαλανίδου ήθελε να βοηθήσω και μας έφερε σε επαφή και αμέσως άρχισα να ψάχνω για αυτό τον Τουρκοκύπριο που αναζητούσε ο Χριστόδουλος Κάττος.

Η Χριστίνα μου είπε ότι κάθε φορά που μιλά για αυτόν ο Χριστόδουλος, κλαίει. Και είναι αλήθεια: στη διάρκεια της συνέντευξής μας, η αναφορά σε αυτόν τον Τουρκοκύπριο έφερε δάκρυα στα μάτια του. Πράξεις ανθρωπιάς αγγίζουν τις καρδιές μας και φέρνουν τα δάκρυα της αθωότητας.

Με τη βοήθεια των αναγνωστών μου προσπάθησα να εντοπίσω ποιοι είχαν σκοτωθεί στη Σακάρια και των οποίων ο αδελφός τους σπούδαζε τότε Ιατρική. Βρήκα δύο γιατρούς με τη βοήθεια των αναγνωστών μου, και οι δύο τους ζουν και ασκούν την Ιατρική στην Τουρκία – αλλά είπαν ότι, όχι, δεν ήταν τότε στη Μια Μηλιά ή το Καϊμακλί.

Όταν έγραψα την ιστορία στην εφημερίδα Yeniduzen με τίτλο «Κύπρος: Οι ανείπωτες ιστορίες», έλαβα τηλεφώνημα από έναν αναγνώστη μου, ο οποίος μου είπε ότι ένας φίλος του του έλεγε πως είχε σώσει τη ζωή Ελληνοκυπρίων σε μια μάντρα στην περιοχή της Μιας Μηλιάς – Καϊμακλί. Ακριβώς όπως περιέγραψε ο Χριστόδουλος, αυτός ο Τουρκοκύπριος ήταν ψηλός και ξανθός και όμορφος και μιλούσε πολύ καλά ελληνικά. Αλλά δεν σπούδαζε Ιατρική. Ζήτησα από τον αναγνώστη μου να επικοινωνήσει με τον ηλικιωμένο άντρα και να του δώσει λεπτομέρειες για αυτά που λέει ο Χριστόδουλος Κάττος και να δούμε αν είναι αυτός που ψάχνουμε.

Θέλω να ευχαριστήσω τη Χριστίνα Βαλανίδου για την προσπάθειά της να αναδείξει μια τέτοια ιστορία ανθρωπιάς. Θέλω να ευχαριστήσω τον Χριστόδουλο Κάττο που προσπάθησε να εντοπίσει το άτομο που έσωσε τη ζωή του και τη ζωή 80 Ελληνοκυπρίων, για να του πει τουλάχιστον «Ευχαριστώ». Αν έχετε περισσότερες πληροφορίες για αυτό, σας παρακαλώ μην διστάσετε να επικοινωνήσετε μαζί μου στο τηλέφωνό μου 99 966518. Ας δούμε αν μπορέσουμε να βρούμε αυτόν τον άγνωστο ήρωα της γης μας και να ολοκληρώσουμε την ιστορία.

Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.