Φόρμα αναζήτησης

Τουρκία και Βενεζουέλα: Νέα Γεωπολιτική Συμμαχία

Του Πάνου Ιγνατίου

Σε ένα tweet στις 6 Ιανουαρίου, ο πρόεδρος της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο δήλωσε ότι είχε τηλεφωνήσει στον Πρόεδρο της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο οποίος τον διαβεβαίωσε για την υποστήριξη της Τουρκίας για την εδαφική ακεραιότητα και την κυριαρχία της Βενεζουέλας. Καθώς ο Πρόεδρος Μαδούρο εγκαινιάζει μια δεύτερη θητεία εν μέσω πολιτικού σεισμού, αυτό σηματοδοτεί την αρχή μιας νέας στρατηγικής συμμαχίας μεταξύ των δύο εθνών αλλά τι θα σήμαινε μια τέτοια συμμαχία για τη σχέση της Τουρκίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες; Από τότε κύλησε άφθονο νερό στο αυλάκι και η χώρα βρίσκεται στα πρόθυρα εμφυλίου πολέμου ενώ ο Νικόλας Μαδούρο καλεί το λαό να εξοπλιστεί. Ο Χουάν Γκουαϊδό τυγχάνει της αναγνώρισης πολλών χωρών. Ο Μαδούρο δέχεται ασφυκτικές πιέσεις στην οικονομία εξαιτίας και της πτώσης των τιμών του πετρελαίου.  Έχει ακόμα τον έλεγχο του στρατού αλλά όσο περνούν οι μέρες μεγαλώνει η αμφισβήτηση στο πρόσωπο του.

Μια στρατηγική συμμαχία μεταξύ Τουρκίας και Βενεζουέλας φαίνεται αντιφατική, δεδομένης της αυτοκρατορικής φιλοδοξίας και της πολεμοκάπηλης στάσης της Τουρκίας κατά της Συρίας. Όμως, όπως επισημαίνουν αναλυτές κάτω από την ηγεσία του Ερντογάν η Τουρκία έχει αναδειχθεί ως παγκόσμια αυτοκρατορική δύναμη, δίνοντας στην Άγκυρα νέες δυνατότητες να σχηματίσει ανεξάρτητες συμμαχίες. Η Τουρκία παραμένει «αιώνια υποψήφια χώρα» αλλά από το 2007 βελτιώθηκαν οι σχέσεις της με Ευρωπαϊκή Ένωση σε επίπεδο οικονομικό έστω και αν δεν έχει αναπροσαρμοστεί η Τελωνειακή Ένωση, ο υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας τότε Αχμέτ Νταβούτογλου δήλωσε ότι η εξωτερική  πολιτική της χώρας να αντανακλά την επιθυμία της για μεγαλύτερη ανεξαρτησία. Ο Νταβούτογλου διατύπωσε μια πολιτική «καλού γείτονα» προς όλες τις χώρες που γειτνιάζουν με τον πρώην οθωμανικό ηγεμόνα. Ωστόσο, η πολιτική αυτή αντιστράφηκε δραματικά το 2011, όταν η Τουρκία υποστήριξε την εισβολή του ΝΑΤΟ στη Λιβύη  και την επακόλουθη εκστρατεία βομβαρδισμού που κατέστρεψε την πλουσιότερη και πιο ανεπτυγμένη χώρα της Αφρικής. Η Τουρκία και το Κατάρ μαζί με την Μουσουλμανική Αδελφότητα και την έγκριση των ΗΠΑ υποκίνησαν τις δήθεν εξεγέρσεις στη Λιβύη.

Η επιθετικότητα της Τουρκίας απέναντι στη Συρία από το 2011 και εξής – όπου ο Ερντογάν επανειλημμένα καλούσε για την ανατροπή του Σύρου Προέδρου Μπασάρ Αλ-Άσαντ – έρχεται σε αντίθεση με την υποστήριξη και την αλληλεγγύη της Βενεζουέλας προς τη συριακή κυβέρνηση. Ο Πρόεδρος Μαδούρο, ως υπουργός Εξωτερικών της Βενεζουέλας, έκανε μια δήλωση προς υποστήριξη του Άσαντ, κατηγορώντας τον αμερικανικό ιμπεριαλισμό για την αποσταθεροποίηση και εισβολή της χώρας από τρομοκράτες. Ο Άσαντ επισκέφθηκε τη Βενεζουέλα το 2009, όπου ο πρώην πρόεδρος της Βενεζουέλας Ούγκο Τσάβες τον περιέγραψε ως άνθρωπο και καλό πατριώτη.

Η Τουρκία ήταν σε μεγάλο βαθμό υπεύθυνη για τη διατάραξη της αναδυόμενης πολυπολικής αντιιμπεριαλιστικής συμμαχίας μεταξύ των λατινοαμερικανικών χωρών που προσπάθησαν να ξεφύγουν από την κυριαρχία των ΗΠΑ. Για παράδειγμα, ο Μουαμάρ Καντάφι και ο Ούγκο Τσάβες είχαν συζητήσει τη δυνατότητα δημιουργίας ενός κοινού πανεπιστημιακού / λατινοαμερικανικού πανεπιστημίου επικεντρωμένου στην οικονομική ανάπτυξη των δύο ηπείρων και του διηπειρωτικού εμπορίου. Ο Καντάφι πρότεινε επίσης τη δημιουργία του SATO, του Οργανισμού Συνθηκών του Νότιου Ατλαντικού, μιας στρατιωτικής συμμαχίας για την προστασία των αναπτυσσόμενων χωρών από τον Ευρω-Ατλαντικό ιμπεριαλισμό. Με το θάνατο του Προέδρου Τσάβες το 2012, το μέλλον της πολυπολικής ανάπτυξης φάνηκε δυσοίωνο.

Εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την επιρροή της Μόσχας ότι η Τουρκία αποφάσισε να εγκαταλείψει την εξάρτησή της από το ΝΑΤΟ και να επιδιώξει μια πιο δημιουργική για την Τουρκία και πολυμερή εξωτερική πολιτική. Η προσέγγιση με τη Μόσχα ξεκίνησε το 2016 και αποτέλεσε αποφασιστικό παράγοντα για την εδραίωση της νίκης της Ρωσίας, του Ιράν, της Συρίας και της Χεζμπολάχ απέναντι στη στήριξη των ΗΠΑ, της ΕΕ, της Σαουδικής Αραβίας και του Ισραήλ στην τρομοκρατία της Μέσης Ανατολής.

Το 1995, ο Πρόεδρος της Τουρκίας Σουλεϊμάν Ντεμίρελ επισκέφθηκε την Αργεντινή, τη Βραζιλία και τη Χιλή σε μια προσπάθεια να αυξήσει το τουρκικό εμπόριο και τη συνεργασία στη Λατινική Αμερική. Οι επισκέψεις κατέληξαν στο σχέδιο δράσης του 1998 για τη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική. Έκτοτε, η Τουρκία επεκτείνει την επιρροή της στην Αργεντινή, τη Χιλή, το Μεξικό, τη Βραζιλία και την Κούβα. Η Βενεζουέλα άνοιξε την πρώτη πρεσβεία της Λατινικής Αμερικής στην Κωνσταντινούπολη το 2010 και δημιουργήθηκε μια εμπορική επιτροπή μεταξύ των δύο χωρών.

Κοινός εχθρός ή κοινός φίλος;

Ο Πρόεδρος Μαδούρο επισκέφθηκε την Τουρκία τρεις φορές από το 2015 και ήταν παρών στην πρόσφατη τελετή εγκαθίδρυσης  του Προέδρου Ερντογάν. Το διμερές εμπόριο αυξήθηκε σταδιακά σε 35,5 εκατομμύρια δολάρια το 2017, σημειώνοντας αύξηση 103,8%. Η Τουρκία εξάγει τώρα τρόφιμα, μηχανοκίνητα μηχανήματα, κατασκευές και χημικά προμήθειες καθώς και ιατρικά προϊόντα. Ο Μαδούρο υπέγραψε συμφωνίες το 2017 για συνεργασία στον τομέα της ασφάλειας, της αεροπορίας, της γεωργίας και του τουρισμού. Επί του παρόντος, το διμερές εμπόριο εκτιμάται σε περίπου 2 δισεκατομμύρια δολάρια. Η Βενεζουέλα έχει ένα από τα μεγαλύτερα αποθέματα χρυσού στον κόσμο. Η Τουρκία έχει γίνει ο κύριος προορισμός για τη βελτίωση των αποθεμάτων χρυσού της Βενεζουέλας. Πριν δυο μέρες το BBC αποκάλυψε ότι η Τουρκία αγοράζει τεράστιες ποσότητες χρυσού από την Βενεζουέλα και αντέδρασε ο Τ  Ερτογάν με νέες δηλώσεις. Απευθυνόμενος στους αμερικάνους αναρωτήθηκε αν τους ανήκει η Βενεζουέλα ! Ο εκπρόσωπος της Βενεζουέλας για την κορυφαία ομάδα πίεσης της Τουρκίας, Musiad Hayri Kucukyavuz, δήλωσε πρόσφατα:

«Αν ήταν δική μου επιλογή η Βενεζουέλα και η Τουρκία θα παντρεύονταν. Η Τουρκία έχει τις επιχειρήσεις και την τεχνογνωσία, η Βενεζουέλα τον ορυκτό πλούτο και τους πόρους. Η Τουρκία και η Βενεζουέλα έχουν τον ίδιο εχθρό, τις Ηνωμένες Πολιτείες, που επιτίθεται σε όλους». Στην πραγματικότητα η Τουρκία εποφθαλμιά τις ενεργειακές πηγές της Βενεζουέλας. Δεν θα επιθυμούσε η Τουρκία να παραμείνει εξαρτημένη ενεργειακά από τη Ρωσία. Επίσης εμφανίζεται ο Ερντογάν μέσα από την Ισλαμική Αλληλεγγύη ως ένας σοσιαλιστής επαναστάτης και προσπαθεί να συγκεράσει αυτές τις δυο ιδεολογίες εντός και εκτός της χώρας του. Ανεξάρτητα αν το βαθύ κράτος και οι αυλικοί του είναι βουτηγμένοι στα σκάνδαλα και στη διαφθορά. Πριν από 100 χρόνια ο Κ Ατατούρκ δήλωσε θαυμαστής του Λένιν !

Τον Ιούλιο του 2015 η κυβέρνηση Obama στήριξε ένα κίνημα διαμαρτυρίας και την επακόλουθη απόπειρα πραξικοπήματος στην Τουρκία. Οι διαμαρτυρίες και η απόπειρα πραξικοπήματος ενορχηστρώθηκαν από τον Fethullah Gülen, ο οποίος εδρεύει στην Αμερική και προστατεύεται από τη CIA. Ο Πρόεδρος Ερντογάν ισχυρίζεται επίσης ότι ο διεθνής χρηματοδότης Τζορτζ Σόρος έχει εμπλακεί σε μεγάλο βαθμό στη χρηματοδότηση δημοσιογράφων της «αντιπολίτευσης» στην Τουρκία.

Ο Σόρος δεν έχει παραμελήσει ούτε τη Βενεζουέλα. Πολλές από τις πρόσφατες βιαιοπραγίες στη Βενεζουέλα προέκυψαν από ισχυρισμούς περί δόλου από την εταιρεία Smartmatic που είναι μέτοχος. Ο πρόεδρος της εταιρείας είναι ο Λόρδος Mark Malloch Brown, ένας στενός συνεργάτης του Σόρος και μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της Διεθνούς Ομάδας Κρίσεων, μια παγκοσμιοποιημένη ομάδα προβληματισμού.

Τούτου λεχθέντος, αν και οι δύο ηγέτες αντιτίθενται στους παγκοσμιοποιητές, ελέγχονται επίσης από αυτούς. Ο Μαδούρο υποστηρίζει το κίνημα LGBTQI. Έχει δημιουργήσει ακόμη και ένα «τμήμα διαφορών φύλου». Υποστηρίζει επίσης την πλέον αποθαρρυμένη παγκόσμια ατζέντα ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής. Αμφότερες αυτές οι ατζέντες χρηματοδοτούνται σε μεγάλο βαθμό από το Σόρος και είναι πιο σημαντικές μακροπρόθεσμα για τη χρηματοδότηση του καπιταλισμού από τις γεωπολιτικές αντιπαλότητες, καθώς υπονομεύουν την ικανότητα του ατόμου να σκέφτεται λογικά. Ο Ερντογάν είναι κοινωνικά συντηρητικός, αλλά υποστηρίζει τις ομάδες θανάτου που χρηματοδοτούνται από το Σόρος στη Συρία, γνωστές ως λευκά κράνη. Ισχυρίζεται ότι αντιτίθεται στον Σιωνισμό, αλλά συνεργάζεται μαζί του για την καταστροφή της αντι-Σιωνιστικής Συρίας. Σε μια έκθεσή του στους New York Times, ο Πρόεδρος Ερντογάν παραπέμπει στο Human Rights Watch για να υποστηρίξει τις κατηγορίες του εναντίον των Κούρδων. Το Human Rights Watch χρηματοδοτείται επίσης από τον Σόρος. Ωστόσο, οι πρόσφατες παρατηρήσεις του συμβούλου της Εθνικής Ασφαλείας των ΗΠΑ Τζον Μπόλτον σχετικά με την προστασία των Κούρδων στη Συρία οδήγησαν σε σημαντική επιδείνωση των αμερικανικών – τουρκικών σχέσεων – προς όφελος του Καράκας.

Υπάρχουν πολλοί αναλυτές μεταξύ των ελευθεριακών και του λεγόμενου άλλου δικαιώματος που ισχυρίζονται ότι η Βενεζουέλα καταρρέει λόγω του «σοσιαλισμού». Αυτοί όμως δεν κατανοούν την πολιτική οικονομία. Πρώτα απ όλα, η Βενεζουέλα δεν είναι ούτε ήταν ποτέ σοσιαλιστική. Πρόκειται για ένα κατ’ επίφαση δημοκρατικό καθεστώς αριστερού λαϊκισμού. Εξακολουθεί να υπάρχει μια εξαιρετικά πλούσια αστική τάξη στη Βενεζουέλα. Εάν η χώρα είχε υποστεί μια κομμουνιστική επανάσταση, θα ήταν αυτάρκης στην παραγωγή των περισσότερων αγαθών. Ποτέ δεν υπήρχαν ουρές τροφίμων στη Λαϊκή Σοσιαλιστική Δημοκρατία της Αλβανίας – παρά την ακραία διεθνή απομόνωση και τη συνεχή επιθετικότητα από τον αμερικάνικο, σοβιετικό και κινεζικό ιμπεριαλισμό και τους δορυφόρους τους. Στην Αλβανία του Χότζα, ολόκληρη η χώρα ήταν υπό τον έλεγχο του εργατικού λαού. Ήταν σοσιαλιστική. Το πρόβλημα της Βενεζουέλας δεν είναι κυρίως η «μεγάλη κυβέρνηση», αν και η διεφθαρμένη κρατική γραφειοκρατία είναι σίγουρα ένα σοβαρό πρόβλημα. Οι ΗΠΑ υπερασπίζονται την ισχυρότερη ιμπεριαλιστική συμμαχία στη γη, η οποία υπονομεύει εκουσίως την οικονομία και κατηγορεί την κυβέρνηση της Βενεζουέλας για το χάος που προκαλούν οι ίδιοι. Η κοινωνική ατζέντα της παγκοσμιοποίησης αποτελεί βασικό παράγοντα για την αξιολόγηση της σημασίας των νέων γεωπολιτικών πραγματικοτήτων. Για παράδειγμα, η υποστήριξη του Μαδούρο για την αστική παρακμή είναι ένας από τους λόγους που οδήγησαν την εχθρότητα του προέδρου της Βραζιλίας Ζαΐχ Μπολσονάρου σε αυτό που αντιλαμβάνεται ως «πολιτιστικό μαρξισμό» στη Λατινική Αμερική. Ο δεξιός λαϊκιστής της Βραζιλίας χαιρέτισε την άνοδο του Ούγκο Τσάβες στην εξουσία το 1998 ως «μεγάλη ελπίδα για τη Λατινική Αμερική». Αλλά η διαδεδομένη επιρροή του τροτσκισμού σε ορισμένες από τις κοινωνικές πολιτικές του PSUV κατά τη διάρκεια των ετών ανταγωνίστηκε την δεξιό- λαϊκιστική αντίδραση. Εάν ο Μαδούρο υιοθετούσε μια κλασική μαρξιστική θέση για τη σεξουαλικότητα και έδειχνε περισσότερη σύνεση όσον αφορά την επιστημονικότητα των θεωριών «θέρμανσης του πλανήτη», θα μπορούσε να διατηρήσει καλές σχέσεις με τη Βραζιλία του Μπολσονάρου Μπορεί επίσης να ήταν σε θέση να διευκολύνει την πίεση από τις Ηνωμένες Πολιτείες υποστηρίζοντας δημόσια τον Τραμπ σε θέματα όπου καταγγέλλεται από τους παγκοσμιοποιητές ή, όπως ο Στάλιν τους αποκαλούσε, “απατεώνες κοσμοπολίτες”.

Το Μαδούρο δέχεται επίθεση από τους παγκοσμιοποιητές όπως ο Σόρος, ο οποίος επιτίθεται επίσης στον εχθρό του τον Ντόναλντ Τραμπ. Ο Μαδούρο υποστηρίζει τους αναρχικούς και τους υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που χρηματοδοτεί ο Σόρος, οι οποίοι επιτίθενται στο Τραμπ. Ο Τραμπ ισχυρίστηκε ότι είναι κατά της “παγκόσμιας διακυβέρνησης” στην πρόσφατη ομιλία του στο ΟΗΕ. υπερασπίστηκε την κυριαρχία των εθνών. Στη συνέχεια προχώρησε στην προώθηση της αλλαγής καθεστώτος στη Βενεζουέλα! Ο Ερντογάν υποστηρίζει τζιχάντς στη Συρία με συνδέσμους με την Αλ Κάιντα και τη CIA, στη συνέχεια η CIA πίσω τους Κούρδους, οπότε ο Τούρκος πρόεδρος τους ονομάζει «Κρατικοί χορηγοί τρομοκρατίας!» Η σύγχρονη πολιτική είναι ένας κόσμος Μακβεθιανισμος όπου «τίποτα δεν είναι αλλά αυτό που δεν είναι». Nothing is, but what is not !

Συμπεράσματα

Η δήλωση υποστήριξης του Προέδρου Ερντογάν στον Πρόεδρο Μαδούρο έρχεται σε μια δύσκολη στιγμή για τον πρόεδρο της Βενεζουέλας, ο οποίος αντιμετωπίζει έναν οικονομικό πόλεμο που επιβλήθηκε από τις ΗΠΑ. Εκρήξεις υβριδικού πολέμου, βίαιη εκστρατεία αποσταθεροποίησης και πιθανό στρατιωτικό πραξικόπημα. Ακόμα είναι πιθανή στρατιωτική επέμβαση από γειτονικές χώρες. Αν και η προεδρία του Ντόναλντ Τραμπ έχει αποδειχθεί ότι είναι ένας από τους πιο αντι-νεοϊμπεριαλιστές στην πρόσφατη ιστορία των ΗΠΑ (δηλαδή η αντίθεσή του σε «ανθρωπιστικούς βομβαρδισμούς»), τίποτα δεν έχει αλλάξει όσον αφορά την αμερικανική πολιτική στη Λατινική Αμερική. Στην πραγματικότητα, η επιθετικότητα των ΗΠΑ έχει επιδεινωθεί στην περίπτωση της Κούβας  της Βενεζουέλας αλλά και της Νικαράγουα. Ωστόσο, η απόφαση του Tραμπ να αποχωρήσει από τη Συρία ενίσχυσε την πολυπολικότητα στις διεθνείς σχέσεις. Η Ρωσία, το Ιράν και η Τουρκία είναι οι σαφείς γεωπολιτικοί νικητές του συριακού πολέμου, αν και η Τουρκία φέρει μεγάλο μέρος της ευθύνης για τη γενοκτονία.

Οι αντιφάσεις της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής εξηγούνται εάν εξετάσουμε τη χώρα όσον αφορά την αντίληψη αναλυτών για την Ενδιάμεση Περιφέρεια: Έναν πολιτισμικό χώρο από τη Βόρεια Αφρική, μέσω της Αραβικής Χερσονήσου, της Τουρκίας, των Βαλκανίων και της Ρωσίας. Ως περιοχή που περιέχει στοιχεία του ανατολικού και δυτικού πολιτισμού, η εξωτερική πολιτική της Τουρκίας είναι γεμάτη με βαθιές και ίσως ανεφάρμοστες γεωπολιτικές αντιφάσεις. Από τη μία πλευρά, η Άγκυρα συνεργάζεται στενά με τη Μόσχα στη Συρία. Οι Ρώσοι υποστηρίζουν την προσπάθεια της Τουρκίας να συντρίψει την κουρδική εξέγερση στη βόρεια Συρία – μια σοβαρή απειλή για την τουρκική κυριαρχία. Ωστόσο, ταυτόχρονα, το ρωσικό υπουργείο Άμυνας εκθέτει το γεγονός ότι η Τουρκία επωφελείται από το πετρέλαιο που πωλείται σε αυτήν από τρομοκράτες της Νέας Υόρκης στη Συρία. Η Τουρκία συνεχίζει να υποστηρίζει τους μουσουλμάνους αδελφούς της Μουσουλμανικής Αδελφότητας στη Συρία, αλλά κατηγορεί τις ΗΠΑ ότι υποστηρίζουν κούρδους “τρομοκράτες!” Κανείς δεν έχει μονοπώλιο στην υποκρισία σήμερα.

Ως δεύτερη μεγαλύτερη στρατιωτική δύναμη στο ΝΑΤΟ, υπερπόντιες στρατιωτικές βάσεις στη Σομαλία. Η επέκταση των εμπορικών σχέσεων με την Αφρική και αυτό που μοιάζει με μια στρατηγική συμμαχία με τη Βενεζουέλα, η Τουρκία αποτελεί σήμερα μια βασική αναδυόμενη αυτοκρατορία του 21ου αιώνα.

Η αναδυόμενη συμμαχία Τουρκίας-Βενεζουέλας θα είναι ένα γεγονός. Θα ενισχύσει την αντίσταση των δύο χωρών απέναντι στις ΗΠΑ. Στη γεωπολιτική, την αναγκαιότητα και τις σχέσεις έκτακτης ανάγκης μεταξύ των κρατών. οι στρατηγικές συμμαχίες μπορούν να διαμορφωθούν μεταξύ των κρατών με ριζικά διαφορετικές ιδεολογίες. Αλλά υπάρχει μια πολύ μεγαλύτερη και πιο κακή δύναμη που οδηγεί τα εσωτερικά προβλήματα των κρατών όπως η Βενεζουέλα και η Τουρκία: Η παγκοσμιοποίηση ή ο μονοπωλιακός καπιταλισμός και οι προαναφερθείσες κοινωνικές και γεωπολιτικές εκδηλώσεις. Αυτή τη στιγμή, ούτε η Μαδούρο της Βενεζουέλας ούτε η Τουρκία του Ερντογάν αμφισβητούν επαρκώς την αναπτυσσόμενη δύναμη της Παγκόσμιας Ολιγαρχίας.