Φόρμα αναζήτησης

Σε τροχιά εξελίξεων το Κυπριακό

Στάση αναμονής κράτησαν Δύση, Ευρωπαϊκή Ένωση και Ρωσία μέχρι να διαφανεί το αποτέλεσμα της χθεσινής συνάντησης Τραμπ-Ερντογάν, στο πλαίσιο της G20 στην Ιαπωνία, προκειμένου να υπάρξει –εφεξής– μια νέα αντίληψη στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις με αφορμή το ζήτημα του ρωσικού αντιπυραυλικού συστήματος S-400 και της επόμενης ημέρας μετά από την παράδοσή του. Εκτός απροόπτου η ανάλυση από τούδε και στο εξής πρέπει να συμπεριλάβει ένα δεδομένο: Την παράδοση (πρώτη φάση) των S-400 στην Τουρκία στα μέσα Ιουλίου. Την ίδια στιγμή, έμπειροι παρατηρητές τονίζουν το δέσιμο της Κύπρου, στο πλαίσιο μιας ευρύτερης προσέγγισης για την ασφάλεια στην Ανατολική Μεσόγειο, στο άρμα της Δύσης – εξέλιξη που συνδέεται με τη μεγάλη γεωπολιτική εικόνα της περιοχής αλλά και εξέλιξη που δρομολογεί την ένταξη της λύσης του Κυπριακού σε μια νέα δυναμική πορεία.

Η μεγάλη εικόνα 

Δύση και Τουρκία εισέρχονται σε μια πορεία αλλαγής των σχέσεών τους μετά τα τέλη Ιουλίου. Η κρίση με τους S-400 και η επιμονή Ερντογάν να συντηρεί υψηλούς προκλητικούς τόνους βάζει τις αμερικανοτουρκικές σχέσεις σε μια νέα εποχή, η απαρχή της οποίας είναι η παράδοση του οπλικού συστήματος που ωστόσο δεν θα συνοδευτεί από μια πλήρη διάρρηξη των σχέσεων. Στρατηγικός στόχος της Δύσης παραμένει η διατήρηση της Τουρκίας στο άρμα της Δύσης μιας και η ρωσική παρουσία στη Συρία (βάση στη Λαττάκεια, ανάπτυξη ισχυρής αντιαεροπορικής ομπρέλας στην περιοχή, έλεγχος στη Δαμασκό) αυξάνει τις δυνητικές απειλές. Παράλληλα, όπως αναφέρει στον «Π» έμπειρη ξένη διπλωματική πηγή οι ΗΠΑ «θέλουν εν τέλει η Τουρκία να παραλάβει τους S-400 προκειμένου να ‘βάλουν χέρι’ στο εν λόγω προηγμένο σύστημα που διαταράσσει τις ισορροπίες στον εναέριο χώρο της Βόρειας Συρίας». Επί τούτου, η Ουάσινγκτον δείχνει να πιέζει την Άγκυρα αναβαθμίζοντας τις σχέσεις της με την Ελλάδα και την Κύπρο. Στο νατοϊκό πλαίσιο στην πρώτη περίπτωση, μέσω του νομοσχεδίου Μενέντεζ-Ρούμπιο, που εγκρίθηκε από την Επιτροπή Εξωτερικών της αμερικανικής Γερουσίας την περασμένη εβδομάδα. Η άρση του εμπάργκο όπλων προς την ΚΔ εκτιμάται, από έμπειρους παρατηρητές, να συμβεί παράλληλα με την τελική «απορωσοποίηση» της κυπριακής οικονομίας, εξέλιξη που μπορεί να επισυμβεί –παρά τις επιμέρους αντιδράσεις πολιτικών κομμάτων– γρηγορότερα. Ο αστερίσκος του νομοσχεδίου σε σχέση με την παροχή στρατιωτικών διευκολύνσεων της ΚΔ στη Ρωσία αποδεικνύεται και ενδεικτικός του τρόπου πρόσληψης, εκ μέρους των ΗΠΑ, της ρωσικής επιρροής στην Ανατολική Μεσόγειο και συνδέεται εργαλειακά ως μοχλός πίεσης και με την ανανέωση της θητείας της ΟΥΝΦΙΚΥΠ. Επί τούτου, ενδεικτική ήταν και η αποκάλυψη της Βρετανίδας ΥΠΑΜ, που βρέθηκε στο Ακρωτήρι την περασμένη Δευτέρα, περί της χρήσης των F-35B από την Κύπρο σε επιχειρήσεις πάνω από τον εναέριο χώρο της Συρίας. Ειδικοί θεωρούν πως κάτι τέτοιο εδράζεται σε μια ψυχροπολεμική αναμέτρηση μεταξύ δύο προηγμένων συστημάτων για εξαγωγή χρήσιμων συμπερασμάτων. Των F-35 εναντίον των S-400. Εξέλιξη που επιβεβαιώνουν στον «Π» πηγές που γνωρίζουν. Το ζήτημα της επιλογής πάντως για τη Λευκωσία μεταξύ Δύσης-Ρωσίας δείχνει να μην είναι διλημματικού χαρακτήρα, με την Ουάσινγκτον να ανταμείβει μια φιλοδυτική στάση ακόμη και με την παραχώρηση προς την Κύπρο ενός game-changing οπλικού συστήματος για την αποτελεσματική της αποτροπή, π.χ. ενός επιθετικού ελικοπτέρου. Σε αυτό το σημείο εντάσσεται και η συζήτηση για το ΝΑΤΟ ως μορφή εγγυήσεων στο κομμάτι της ασφάλειας –αν και όχι ώριμη ακόμη– η οποία πέραν των αντιδράσεων σε εσωτερικό ή περιφερειακό επίπεδο περνάει και μέσα από τα τετελεσμένα της Τουρκίας, η οποία έως το 2023 μπορεί να έχει κατασκευάσει, τουλάχιστον μία, αεροναυτική βάση στα κατεχόμενα (κοντά στο Λευκόνοικο) προκαταλαμβάνοντας, για σκοπούς διαπραγμάτευσης, ξανά τις εξελίξεις.

Φόρμουλα επιστροφής στο τραπέζι

Δεδομένων των τουρκικών προκλητικών κινήσεων στην κυπριακή ΑΟΖ και της στάσης αναμονής, στο θέμα πιθανών οικονομικών επιπτώσεων (και όχι κυρώσεων τύπου Ουκρανίας), που τηρεί η ΕΕ λόγω της συνάντησης Τραμπ-Ερντογάν, το ζήτημα μιας διευθέτησης του Κυπριακού που θα αφορά έναν διακανονισμό στην ενέργεια με πιθανή ένταξη στην εξίσωση μιας ομαλοποίησης μεταξύ ΚΔ και «ΤΔΒΚ» με φόντο την Αμμόχωστο ή το παράνομο αεροδρόμιο του Ερτζάν (Τύμπου), δεν πρέπει να θεωρείται απομακρυσμένο σενάριο. Το αγκάθι εδώ παραμένει το μέχρι πού θα φτάσει η Τουρκία με τις γεωτρήσεις και αν θα επιδείξει ευελιξία σε μια πιθανή επανέναρξη διαλόγου, μετά τον Σεπτέμβριο, με απομάκρυνση των δύο τρυπανιών. Έμπειροι παρατηρητές ανέφεραν στον «Π» πως ένα τέτοιο ενδεχόμενο εμπεριέχει κι άλλες παραμέτρους όπως τα χρονοδιαγράμματα, τη φόρμουλα διαπραγμάτευσης που θα προκύψει και, φυσικά, την πολιτική βούληση που θα δείξουν οι ηγεσίες των Ελληνοκυπρίων και των Τουρκοκυπρίων. Εξελίξεις πάντως επί τούτου θα δρομολογηθούν αμέσως μετά τον Σεπτέμβριο και τη συνάντηση της Νέας Υόρκης – με το ρίσκο για την ελληνοκυπριακή πλευρά να παραμονεύει τόσο στο εσωτερικό μέτωπο όσο και στη διαπραγματευτική αφετηρία, δεδομένης της εξέλιξης των γεωτρήσεων. Πηγές που γνωρίζουν πάντως εκτιμούν πως αν υπάρξει ένα breakthrough στην κρίση ΗΠΑ-Τουρκίας τότε, ακολούθως, «το Κυπριακό παίρνει σειρά». Η διάδραση πάντως της ε/κ κοινότητας με τις κινήσεις Όζερσαϊ για το Βαρώσι υποδεικνύει και κάτι άλλο: To πόσο εύκολα η ε/κ κοινότητα μπορεί να μπει σε μια διαδικασία πόλωσης στο εσωτερικό της.

Τι να αναμένουμε

Τις επόμενες εβδομάδες στήνεται στην περιοχή μας ένα δυνατό γεωπολιτικό παζλ η λύση του οποίου θα καθορίσει –με φόντο και το Συριακό και την αναμέτρηση Δύσης-Ιράν– τις εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο. Έμπειρος διπλωμάτης παρομοίασε την περιοχή με μια «αίθουσα με τους μεγάλους ελέφαντες στην οποία η Κύπρος και το άλυτο Κυπριακό εισέρχονται ως ποντίκι κι αναστατώνουν τους μεγάλους δρώντες. Αν όμως κατά λάθος πατήσουν το ποντίκι, κάτι τέτοιο δεν θα… ακουστεί». Το ζητούμενο είναι πως στον αγώνα, για τις τελικές σφαίρες επιρροής, η Κύπρος θα κατορθώσει να αντιμετωπίσει την τουρκική προκλητικότητα στο πλαίσιο του ευρύτερου αναθεωρητισμού της τελευταίας για την ενεργειακή ισορροπία αλλά και για την ασφάλεια στην περιοχή. Μέσω λύσης ή μέσω μιας οριστικής αλλαγής παραδείγματος, τις συνέπειες της οποίας είναι πολύ νωρίς για να κρίνουμε. Η Βρετανίδα ΥΠΑΜ πάντως επιθεωρώντας, στο Ακρωτήρι, τα F-35B απάντησε με κάτι πολύ χαρακτηριστικό όταν ερωτήθηκε για τις τουρκικές προκλήσεις με τα τρυπάνια: «Αυτά τα πράγματα θέλουν διάλογο. Η Κύπρος είναι στρατηγικός εταίρος και η Τουρκία σύμμαχος χώρα στο ΝΑΤΟ». Η δήλωσή της συνοψίζει και την πάγια αντίληψη της Δύσης για το πώς θα τρέξουν οι εξελίξεις τους επόμενους μήνες. Το ζήτημα είναι πόση ευελιξία, σοβαρότητα και αποτελεσματικότητα θα επιδείξει η ΚΔ απέναντι σε αυτές.

Twitter: @JohnPikpas